Mới đây báo ThanhniênOnline đăng một bài viết của Hoàng Xuân nêu rõ tình trạng hỗn loạn về kinh tế, giáo dục… trong xã hội VN hiện nay. Bài viết như sau:

“Tôi nghĩ các nhà tuyển trạch nên dẹp hết cơ sở đào tạo trên thế giới đi vì họ sẽ xấu hổ khi nhìn vào bảng điểm của học sinh Việt Nam.”

Cudơmich thân mến,
Chắc anh lấy làm lạ vì tôi hẹn đi Việt Nam 3 tháng mà đã 3 lần 3 tháng rồi tôi vẫn còn ở đây. Không thể tin được Cudơmich ạ, đất nước này ảo diệu vô cùng. Tôi sẽ không về nữa, không những thế tôi còn muốn anh sang đây với tôi. Anh phải tự mình trải nghiệm những điều này mới thấy cuộc sống nơi đây thật tuyệt vời, Cudơmich.
Ở đây anh sẽ không có lấy một phút để buồn. Người ta làm xiếc khắp nơi, tất cả mọi người, xe buýt và xe tải, xe container và tàu lửa đều có thể làm xiếc ngay trên phố, thậm chí ngay trên thành cầu và lề đường. Cuộc sống vui nhộn hết sức.
Trẻ em thì toàn là thần đồng. Tôi nghĩ các nhà tuyển trạch nên dẹp hết cơ sở đào tạo trên thế giới đi vì họ sẽ xấu hổ khi nhìn vào bảng điểm của học sinh Việt Nam. Chỉ toàn giỏi và xuất sắc, mà Bộ Giáo dục đang phải nghĩ thêm danh hiệu nào hơn cả xuất sắc nữa, nếu không thì phụ huynh sẽ phật lòng. Đứa trẻ nào xếp loại khá thì chính là nỗi nhục nhã của toàn gia đình và dòng tộc. Nhưng muốn xếp loại khá cũng không phải dễ, vì anh biết không Cudơmich, anh sẽ không tìm ra xứ sở nào trẻ em hiếu học như ở đây. Chúng vừa ngồi bô vừa học, vừa ngủ gật vừa học, thậm chí vừa tắm vừa học.
Để có được một xã hội không thể tin nổi như thế, nhiều quan chức ở đây cần cù tuyệt vời, ngoài giờ làm bàn giấy ra họ lại siêng năng lao động đến thối cả móng tay. Siêng năng cần mẫn nên chỉ trong vài ba năm họ có tài sản trăm tỉ, ngàn tỉ, nhưng với đức khiêm tốn có thể gây xúc động lớn lao cho toàn thế giới, họ chỉ ở trong ngôi nhà đi thuê của nhà nước, còn tất cả tài sản khác đều giao họ hàng giữ hộ. Với con cái, họ cũng vô cùng nghiêm khắc. Họ không cho con cái làm việc ở các doanh nghiệp bóc lột mà bắt phải gia nhập vào hàng ngũ đầy tớ nhân dân hết, tuyệt đối trung thành với sự nghiệp phục vụ nhân dân.
Trong đất nước này, người dân quan tâm đến nhau đến độ sẽ làm anh khóc nức nở, Cudơmich ạ. Vào buổi tối, nếu anh đi một mình trên phố, sẽ có các cô gái xinh đẹp mặc váy ngắn tươi cười hỏi han xem anh có muốn cô ấy giúp anh vui lên không. Nếu anh từ chối, sẽ có các trung niên thể lực mạnh mẽ tiến lại thuyết phục anh, nếu anh vẫn không nhận tấm lòng này, các anh ấy sẽ cảm thấy bản thân bị xúc phạm và tổn thương dữ dội. Cudơmich, anh có thấy nơi nào người yêu người sống để yêu nhau như nơi này không?
Nền khoa học ở đây thì khỏi phải nói. Nó đã bỏ xa toàn bộ nhân loại, phát triển đến mức kinh người: không cần treo trên cây lâu ngày, rau và trái cây vặt xuống chỉ cần nhúng vào một xô nước trong trong, lập tức căng bóng chín mọng. Quả là thiên đường hạ giới.
Sự gần gũi với thiên nhiên cũng thật tột độ. Ngay một đứa trẻ cũng ý thức được trách nhiệm của bản thân nó với thiên nhiên. Chỉ cần nhìn thấy một cái cây ven đường, lập tức các thanh niên, trung niên đến lão niên chạy xô đến nó để tưới tắm trực tiếp bằng nguồn urê tự sản xuất. Họ nhiệt tình và hăng hái đến mức khi cảm thấy nguồn urê trong người sắp cạn liền lập tức bỏ tiền mua một thứ nguyên liệu lỏng đóng chai có màu vàng, mùi vị ngai ngái và nổi nhiều bọt để uống vào, nhằm trợ lực sản xuất thật nhiều urê dùng tưới cây.
Với nhiều người, hầu như toàn bộ tiền kiếm được đều dùng để làm công việc này, họ làm tự nguyện bất kể giờ giấc. Có những gia đình thậm chí xô xát nhau vì người vợ muốn dùng một phần tiền để mua sữa cho con, còn người chồng lại muốn mua nguyên liệu tái chế urê. Có những người chồng chối từ vợ con để dành cả cuộc đời phụng sự sự nghiệp tưới cây. Trụ sở các hội tưới cây mọc lên khắp mọi nơi, miền núi, thôn quê, thành thị, không nơi nào không có, đông vui nhộn nhịp suốt 24/24 giờ. Có rất nhiều cô gái xinh đẹp tự nguyện đến đó để giải trí, giúp vui, nâng cao tinh thần cho cánh đàn ông. Tình người thật là bao la, Cudơmich ạ. Tôi vui sướng báo anh tin mừng này, tôi cũng đã trở thành một thành viên hết sức tích cực của hội, bây giờ toàn bộ niềm vui và ý nghĩa cuộc đời tôi gắn liền với những cái cây rồi, Cudơmich.
Anh còn chần chừ gì nữa mà không mua vé đến đây ngay ,hỡi Cudơmich? Tôi ngồi thâu đêm ở trụ sở hội tưới cây đợi anh.
Bạn yêu dấu của anh
Hoàng Xuân

Cudơmich là ai mà được hân hạnh mời đến thăm VN? Tôi nhớ đến một cái tên khá quen thuộc: Nicolae Ceausescu, Tổng Bí thư Romania, người duy nhất bị hành quyết khi chủ nghĩa cs sụp đổ. Tên Cudơmich có thể viết thành Ceausemich. Nhưng cái tên không quan trọng. Điểm chính của bài viết hàm ý mỉa mai mà người đọc không cần tinh ý vẫn nhận ra.

Mấy năm trước, một bài viết khác so sánh nước Tàu & Mỹ, tác giả vô danh tung lên mạng Sina Weibo và được phản ảnh hơn 5000 comments. Tác giả cho rằng nước Mỹ thật lạc hậu trên mọi phương diện so với Tàu. Nào là nền kỹ nghệ phôi thai, không thấy những ống khói khổng lồ như ở nước ta (Tàu); nào là đường sá chẳng thu lệ phí gì; nào là nhà cửa xây mỏng manh, chẳng thấy bê-tông cốt sắt đâu, chỉ toàn gỗ với gỗ. Bài viết nêu lên 17 điểm nghịch lý so với Tàu. Cuối bài, tác giả kết luận đừng sang Mỹ sống làm gì, vì nước Mỹ là một đất nước bán khai, không một chút văn minh nào. Bài viết được David Webtime dịch và đăng trên tờ Tea Leaf Nation.

http://www.tealeafnation.com/2012/09/translation-chinese-writer-sarcastically-calls-americans-foolish-for-being-honest-generous/

Nội dung hai bài viết giống nhau ở điểm châm biếm, chế nhạo. Bài viết của Hoàng Xuân nêu rõ hệ lụy kinh tế đã gây ra những cảnh ngược đời như giới trẻ học bù đầu bù cổ (thầy cô trả không đủ sống), quan chức cần cù (tiền), nghề mại dâm (kiếm sống), tẩm thuốc, tiêm thuốc cho trái cây chín (cũng lợi nhuận), tiểu đường (văn minh nhưng thật ra hệ thống vệ sinh công cọng là công ích thuộc trách nhiệm của nhà nước)…v..v.

Năm 2012, Daron Acemoglu (GS Kinh tế tại MIT), và James A. Robinson (nhà khoa học chính trị và kinh tế kiêm GS tại Harvard) xuất bản cuốn Why Nations Fail, gây tiếng vang khá lớn trong cách nhà khoa bảng (ứng viên Nobel) về kinh tế. Trong tập sách dày hơn 400 trang, hai ông dành chương 2 để bẻ gãy những lập luận trước đây xác định tình trạng kinh tế của các nước. Mở đầu là câu, “Đối với những nước nghèo, họ nghèo không phải vì hoàn cảnh địa lý hay vì nền văn hóa, hoặc vì những nhà lãnh đạo không biết dùng chính sách nào để làm cho dân giàu nước mạnh.”

Về địa dư, Acemoglu và Robinson bác bỏ lập luận của Montesquieu khi ông ta cho rằng những nước ở miền nhiệt đới vì khí hậu quá nóng nên làm việc mau mệt và từ đó sinh lười biếng. Mà lười biếng thì sinh ra nghèo. Hoàn cảnh địa lý làm những nước này mãi mãi nghèo. Theo Montesquieu, các nước hàn đới thì khá nhất, tiếp theo là ôn đới, và sau cùng là các xứ nhiệt đới về mức độ thịnh vượng, giàu có. Montesquieu không sống lâu để thấy các nước Singapore, Malaysia, Botswana phát triển mạnh vào hậu bán thế kỷ 20 và cho đến tận bây giờ, mặc dù đó là những nước nằm gần đường xích đạo.

Về nền văn hóa, hai ông cũng bác bỏ lập luận của nhà xã hội học Đức nổi tiếng, Max Weber, khi ông cho rằng cuộc Cải Cách Tin Lành (Protestant Reformation, 1517-1648) là yếu điểm cho sự thịnh vượng ở Ậu-châu sau này. Như thế sự kiện không chỉ đơn thuần là tôn giáo mà còn liên quan đến niềm tin, giá trị tinh thần, và đạo đức. Có ai dám nói chính nền đạo lý Khổng giúp cho nền kinh tế phát triển hiện nay của Tàu? Còn nền văn hóa Cao ly thì sao? miền Nam giàu mạnh, còn Bắc Hàn thì chết đói. Cả hai cùng thụ hưởng một nền văn hóa đấy thôi. Ngay cả Nogales, một thành phố cách nhau bởi một biên giới, một bên thuộc bang Arizona, bên kia thuộc Mễ. Dân cư hầu như cùng một chủng tộc, lai Tây-ban-nha, hoặc thổ dân. Thế mà hai sự thịnh vượng khác nhau hoàn toàn.

Sau khi bác bỏ những lập luận không còn hợp thời nữa, hai ông dành chương 13 để kết luận cho cuộc khảo cứu ròng rã trên 10 năm. Mở đầu chương này bằng một chữ nhưng được lập lại 3 lần, “Institutions, institutions, institutions”, “Thể chế, thể chế, thể chế xã hội”. Theo tác giả, chính thể chế xã hội đã gây ra thất bại về kinh tế, (Nations fail economically because of extractive institutions).

Acemoglu và Robinson chia thể chế chính trị trong những nước này làm 2 nhóm khác nhau: nhóm “extractive” thường gọi là nhóm elite rất nhỏ, và nhóm “inclusive” gồm đại đa số công dân (masses, grassroots). Nhóm extractive nên gọi là tập đoàn lãnh đạo, và nhóm inclusive nên gọi là quần chúng. Cần nói thêm là Acemoglu và Robinson dùng extractive chỉ nhóm elite hàm ý bòn rút tài nguyên từ quần chúng (extract resources from people) (khó dịch sát được tĩnh từ extractive).

Những nườc tiêu biểu như Zimbabwe và tập đoàn Mugabe; Sierra Leone và Sir Albert, Siaka Stevens; Somalia và Kediye, Barre; Uzbekistan và dòng họ Karimov… lần lượt gây ra thảm bại về kinh tế cho đất nước họ. Hai ông còn đưa ra những thể chế tại các nước Trung Mỹ, cũng như những nước Đông Âu, thuộc khối Sôviết; ngay cả Nga sô thời cộng sản và cả Tàu.

Phân tích một cách khoa học cọng thêm những con số biết nói hổ trợ cho những lập luận vững chắc khiến độc giả (khá) thú vị trong hơn 400 trang sách. Acemoglu và Robinson còn dành ra chương 5 để nói về sự phát triển kinh tế của Tàu. Theo hai ông, chính extractive institution sẽ làm nền kinh tế Tàu trì trệ, ngưng, và có thể sụp (slowing down, stopping, then perhaps collapsing). Tập đoàn elite sẽ làm thui chột sức sáng tạo của người dân, gây bất bình và mâu thuẫn trong quần chúng. Một khi quần chúng bất mãn, nền kinh tế sẽ dẫn đến ba giai đoạn trên.

Hai bài viết. Hai tiếng chuông. Hy vọng tiếng chuông không vang trong sa mạc nhưng vọng đến những lãnh vực ảnh hưởng trực tiếp đến tương lai của đất nước. Một khi viết ra chứng tỏ đã nhận thức được. Ngày càng có nhiều người nhận thức được lõi cốt của vấn đề thì cơ may sẽ có thay đổi. Sau nhận thức, nên bắt đầu từ não trạng.

Từ đó sẽ thấy một tương lai xán lạn.

SƠN NGHỊ