NHỮNG ĐÊM SÀI GÒN.

(tạp chí Trẻ – số 6, năm 1959)

Khu phố tôi ở, thuộc Quận Nhì, có con chim trên một tầng gác cao đêm nào cũng cất tiếng hót vào lúc hai giờ sáng. Tiếng hót ấy đêm nào cũng lọt vào căn buồng nhỏ của tôi, đánh thức tôi dậy. Không ngủ lại được, tôi mặc quần áo, mở cửa xuống đường. Đời tôi đã có hàng nghìn đêm xuống đường như vậy, giữa một giờ không mặt trời, chỉ có thành phố đứng dưới vòm trời sao, và những sự vật hiện hình trong cái thế giới ban ngày náo nhiệt bề ngoài bây giờ dàn rộng giữa những bến bờ yên lặng.
Hồi còn ở ngoài Hà Nội, tôi đã đi xuống những lòng đường Hà Nội để mà yêu những đêm Hà Nội. Con người ban đêm trong tôi còn ghi đậm trong tâm tưởng luyến nhớ từng nét đẹp của từng đêm Hà Nội cũ: những vỉa hè ngủ dưới mưa phùn trắng xóa, những cửa ô bồng bềnh sương, cái gió Hồng Hà nườm nượp tuôn đầy mình Hà Nội, ánh lửa hàng rong ở đầu ngã tư, những ngọn điện đường, những vòng tròn ánh sáng, những bóng tối cuối đầu, tiếng chân người dạo trên phố khuya, bóng mái, bóng tường, những cái đã ngủ yên, những cái vừa thức dậy, và Hà Nội mở những cửa ngõ thăm thẳm cho tôi bắt gặp cái thế giới tĩnh tại, cái phần tâm hồn, cái cõi tiềm thức của Hà Nội. Nhưng với Hà Nội, thế giới ban đêm thực ra vẫn chỉ là hình thái của sinh hoạt ban ngày tiếp diễn. Bóng tối có khơi thêm những tầng đáy, mở thêm những chiều sâu, yên lặng có làm nổi bật hình thể, tâm tư sự vật, nhưng cuộc sống Hà Nội với cái chu kỳ bốn mùa của thời tiết, tác động của tương phản chỉ rõ nét chữ sự đi và đến của từng mùa không có những khác biệt căn bản sâu đậm giữa đêm và ngày. Với Hà Nội là tháng này tháng khác của một năm. Sài Gòn trái ngược bao nhiêu, chỉ 24 giờ đồng hồ, cái mực thủy ngân lên xuống ở bản thử biểu đã như chia ngày và đêm thành hai thế giới. Ngày, nắng lớn. Sự có mặt thường trực của mặt trời. Dưới một thiên nhiên chói chang cuộc sống quay nhanh ngọn triều vĩ đại. Ngày, hàng triệu bước chân, bánh xe, tiếng động, tiếng nói, thân thể thành phố bốc lửa và con người và cảnh vật và cuộc sống cũng bừng bừng cũng bốc lửa theo. Đêm, khi những ngọn triều vĩ đại ấy rút đi, khi những ngọn gió Bạch Đằng thổi qua mình thành phố đã làm mát lại những lớp da đường, người ta mất, mất hẳn cái cảm giác, cái ý niệm mặt trời, mất luôn cả cái cảm giác cái ý niệm về những hình thái sinh hoạt choáng váng dưới cái mặt trời kia.
Cho nên nửa đêm thức dậy dưới tiếng chim kêu trên đầu mái nhà, mắt tôi đã mở ra trước những sự kiện mới, ngực tôi đã thở những thước không khí mới, tai tôi đã nghe những tiếng động mới và đặt chân xuống lòng đường, lòng đường đã dẫn những bước chân tôi đi vào cái thế giới mới của đêm Sài Gòn vừa dựng lên. Tôi thấy tôi yêu những đêm Sài Gòn, trước hết bởi sự lĩnh hội vào nội giới, cái cảm giác tươi mát khởi đầu ấy. Tiếng chim kêu hai giở sáng vui như tiếng hót lúc bình minh. Đêm Sài Gòn mở ra, thư thái, trong sạch, nguyên khối, rất xa rất khác với cái phần ngày vừa qua của nó. Từ ngột ngạt tới nhẹ thoáng. Từ vàng diệp của nắng tới xanh biếc của sương, ngày mùa hạ và đêm mùa thu. Thành phố như tấm lưng trần nhễ nhại mồ hôi giờ có tấm chăn mỏng ấm vừa trên ngực. Tôi sống một cảm giác cực đoan và cũng không hề tạo cái cảm giác này bằng tưởng tượng. Những cái tốt đẹp trên những con đường đêm của Sài Gòn, không thấy có mặt ở ngày. Tưởng như đêm vừa sáng tạo ra chúng. Nếu có, cũng dưới một hình thái, một màu sắc, một điệu dáng khác. Tưởng như đêm tối màu nhiệm và thành phố đã hóa thân. Vị trí địa điểm hình thể ban ngày còn nguyên trong những giới hạn cũ, nhưng hơi thở Sài Gòn thở, giòng máu Sài Gòn đập, hơi thở ấy, tíếng máu đập ấy về đêm đã không còn mấy cái dấu tích của ngày. Tôi còn yêu những đêm Sài Gòn qua một một ý niệm về chính phần bản thể cá nhân của mình nữa. Nhập thành cảm giác, ý niệm đó là một cảm giác hiện hữu và tư hữu. Nó làm tôi gần với thành phố ban ngày nhiều lúc cảm thấy như một người lạ mặt. Với một dân số gần ba triệu, cái ba triệu ấy lại đầy ngập, quay múa, biến chuyển không ngừng, con người thành phố trong tôi dẫu có một chủ quan mạnh mẽ nhiều khi cũng cảm thấy mình chỉ còn là một đơn vị bé nhỏ vô nghĩa . Một giọt nước trong cái bể người ngoài nhòa. Một con số trong cái ba triệu con số. Một dấu chân chìm dưới mua triệu dấu chân. Thêm vào là cái cảm giác bị xô đẩy, chen lấn, đồng hóa. Ngày, tôi chỉ là một người qua đường không tâm sự, thành phố trùng điệp vây quanh nhưng thành phố không là của tôi. Do đó, lối sống chỉ là biểu tỏ tức khắc của phản ứng. Tương quan giữa tôi và thành phố chỉ là những sự kiện cụ thể, các trên mặt cái bên ngoài. Ngày Sài Gòn, tôi sống thuần bằng lý trí. Đêm Sài Gòn, mới là cái đất cái mặt đàn cho tâm hồn tôi có chỗ rung lên. Thí dụ, cái mặt Hồ Gươm ngoài Hà Nội, tôi có thể đứng ngắm nó buổi trưa, ban đêm. Tôi không thể đứng ngắm cái bến Bạch đằng dưới khối mặt trời rót lửa xuống đỉnh đầu. Những nét đẹp chỉ còn là những bông hoa chết héo. Nắng đốt cháy. Nắng làm chủ cái sức chi phối mãnh liệt. Trên trời, dưới đất, bên trong, bên ngoài chỉ còn có nắng. Sài Gòn ban ngày có ai dừng chân giữa một hè phố ngút nắng để mà chiêm ngưỡng một nét phố đẹp? Người ta lau mồ hôi. Người ta tìm những khoảng rợp.
Nhưng đêm Sài Gòn đến đã làm đầy trong tôi sự thiếu thốn kia về cảm xúc, lấy lại cho tôi một thể quân bình trong nội tâm, tạo lại cho tôi cái tâm sự ban đêm của Hà Nội, hiến dâng cho tôi những phút suy tưởng kỳ thú, đem lại – bởi con mắt, cái tai, bước chân của một cảm quan để bén nhậy trở lại – những phút nhìn ngắm khám phá thành phố và luôn thể nhìn ngắm khám phá chính cái bản thân, cái nội giới của con người mình ánh lên trong đó. Cái thế giới nhỏ trong tôi mở ra trong cái thế giới lớn của đêm Sài Gòn.
Cho nên khi tiếng chim kêu trên đầu mái nhà, tôi đã thức dậy với một cảm giác thật vui. Vui muốn huýt sáo, muốn hát nhỏ. Và mỗi bước chân tôi xuống với đường đêm lúc đó, mới thực sự là những bước chân khám phá Sài Gòn. Không gì thích thú bằng sự được ngắm nhìn thành phố như một sinh vật khổng lồ sống hết tốc độ, hết sức mạnh của nó. Đã tăng lên gấp trăm nghìn lần nỗi thích thú được nhìn ngắm cái sức sống vĩ đại ấy trong nghỉ ngơi. Thành phố lúc đó như một tấm thủy tinh trong veo, một khối óc trinh bạch. Tôi thở không khí nhẹ và trong cái hệ thống ánh sáng và bóng tối lẫn lộn mắt tôi nhìn lại như thấy sự vật hiện lên đúng và thực hơn. Tôi thấy nhiều điều. Thấy đại lộ Hàm Nghi, đại lộ Lê Lợi, hai con đường mà như hai con thuyền, những ngọn cây là buồm đang chở dần từng chuyến một, cái gió Chương Dương Bạch Đằng mát lạnh hơi nước vào những khu phố bên trong. Thấy những ngọn điện và những hàng cây chụm đầu tâm sự. Thấy cái mặt người trong tấm biển quảng cáo phía hông chợ Bến Thành ngó tôi cười lớn. Thấy những khung cửa lấp lánh đang đo từng chiều cao những căn nhà chọc trời. Thấy những nhân vật ban đêm của Sài Gòn: thằng bán kẹo vừa câm vừa điếc và gã coi xe đọc thơ lục bát trước vũ trường Văn Cảnh. Hai chị em đứa nhỏ trên vỉa hè Tự Do với vòng hoa nhài trắng muốt đeo trên cổ nhỏ, cái khay thuốc lá trước ngực to hơn người chúng. Người tẩm quất mù góc đường Bùi Viện. Người đàn bà có mang bán trứng vịt lộn đêm đêm vượt cầu Khánh Hội vào quận Nhất với tiếng rao hàng ngân dài lanh lảnh như một điệu hò Huế. Hai vợ chồng ông lão già những đêm mưa lớn về ôm nhau ngủ trên chiếc ghế bố dượi mái hiên một tiệm điện đầu đường Nguyễn Văn Sâm. Người Tây già trong quán phở ngõ hẻm Tôn Thất Đạm. Chỉ đêm mới thấy, hiện hình và biến mất trong một khoảng thời gian nhất định, nhưng nhân vật dã sử của thành phố di chuyển đây đó như những vì sao lạc lầm than và Sài Gòn đã ánh lên một nét đẹp khác, hoang đường và thần thoại. Tất cả tạo thành một vũ trụ yên lặng, cái mà tôi gọi là “những sự thật yên lặng” của Sài Gòn. Chúng gợi cảm. Chúng nói lên. Cái yên lặng của hành lang tối với những tấm lưới sắt buông kính ở hẻm Eden nói lên một hình thái thương mại mới. Những chiếc chìa khóa lớn treo trên những cửa hàng trong chợ Cầu Ông Lãnh nổi lên – rõ hơn vô hạn – cái tính chất riêng của những cửa tiệm tạp hóa nhỏ ấy. Rác rưởi, giấy má ngập ngụa khu Chợ Cũ nói lên cái xô bồ của những cái quán Trung Hoa khu ấy lúc ban ngày.
Đêm Sài Gòn thưa vắng bóng người và tiếng động, những dấu tích điển hình còn vương lại một hẻm cống, một chân tường, những cái vụn vặt ấy, trên một thành phố ngủ, biểu hiện rõ rệt gấp bao nhiêu lần cuộc sinh hoạt toàn diện của thành phố cả phần ngày lẫn phần đêm, tạo thành những tài liệu quý giá dư thừa cho những ai muốn tìm hiểu chân tướng thành phố, bộ mặt thực, cái bên trong của nó. Trái với những đêm Hà Nội khép kín, che đậy và chứa dấu, những đêm Sài Gòn mở rộng phơi phới như cái ngọn gió thổi suốt đêm trên thân thể của Saigon. Cái đẹp của những đường thẳng, những nét song hàng, những vòng tròn rộng. Cái đẹp của rõ rệt, của thư thái, của hồn nhiên – mặc dầu không thiếu những chiều sâu và những chứa đựng – cái đẹp của bình yên của nghỉ ngơi nó khiến cho tôi ở những đêm khuya vắng nhất của Saigon cũng không hề bao giờ cảm thấy vây hãm bởi bóng tối, sự cô độc. Trong lòng đêm Saigon, thành phố, và chính tôi thực đã thuộc về mình. Giữa người và Saigon đêm làm thành một toàn thể hòa đối, tôi không được sống những đêm Saigon cũ, hồi Kim Chung, Đại Thế Giới còn mở cửa để được biết – theo như Thanh Nam, Trần Lê Nguyễn thuật lại – cái không khí rã rượi choáng váng của những trận tiền đổ mưa lên chiếu bạc, những tiệm cầm đồ, những thây người ngủ gục dưới chân bàn ru-lét. Những đêm đau yếu của Saigon. Bây giờ, âm nhạc buổi tối và những thước không khí trong như ngọc thạch đã thay thế tiếng tiền ngày cũ. Những bước chân đêm của tôi bây giờ chỉ còn gặp những hình ảnh những ấn tượng bình yên. Những chiếc xích-lô buông mui ngủ dưới những gốc cây. Những người phu xe chụm đầu dưới ánh sáng điện đánh ván cờ tướng. Những chiếc xe bán bánh mì lăn thong thả giữa lòng đường. Từ mấy tháng nay, những tiệm nhẩy đã đóng cửa từ 12 giờ. Hai, ba giờ sáng, thành phố mênh mông chỉ còn một vài tiệm ăn đêm là còn sáng đèn, nơi họp mặt của những nhạc sĩ vừa rời khỏi những dàn nhạc, những vũ nữ vừa rời khỏi sàn nhảy, trở về sau một cuộc dạo mát ban đêm trên đường Biên Hòa – Thủ Đức. Thành phố im vắng bấy giờ là khung cảnh lý tưởng cho một nhà văn, một nhà thơ trước một sáng tác đang thành hình, cho một bước chân và tâm hồn tôi chuyển đều đặn trên mặt đường, cho đầu óc tôi mà sinh hoạt ban ngày của Saigon làm sao động như mặt biển lớn – được trầm tĩnh và lắng đọng xuống. Đêm Saigon, lấy ngày Saigon làm đối tượng, có như một bàn tay dịu hiền đặt trên một vùng trán lửa. Một liều thuốc an thần. Và với chính thành phố, đêm là khoảng cách biệt thiết yếu cho sự sửa soạn của nó trở lại với ngày hôm sau.
Tôi yêu những phút sửa soạn ấy. Tôi yêu những lúc Saigon cựa mình thức dậy. Khoảng 3 đến 4 giờ sáng. Từ các vùng ngoại ô: Khánh Hội, Gia Định, Gò Vấp, Phú Nhuận, Phú Thọ, những chiếc xe thổ mộ – điển hình đặc biệt nhất của Saigon về sáng – bắt đầu lên đường tiến vào những trung tâm thành phố. Ngày, chúng chỉ là những phương tiện chuyên chở chậm chạp. Đêm, những chiếc xe bánh gỗ ngựa kéo ấy đã biểu hiện cái sắc thái độc đáo của sinh hoạt quần chúng trong đời sống phường phố. Tiếng xe lăn ban ngày động cơ át mất, ban đêm nổi lên lọc xọc, mồn một trên mặt nhựa là cái tiếng đêm thân thuộc nhất của tất cả những người Saigon. Con ngựa già yếu, ngọn đèn lắc lư, khung xe cồng kềnh, thành phố tráng lệ xa hoa khởi đầu bằng một hình ảnh dân tộc thuần túy. Nhà tôi ở gần khu Cầu Ông Lãnh. Ban đêm xe thổ mộ lăn qua cửa vòng quay bùng binh đổ người và hàng hóa xuống cái chợ cá mới họp bên hông chợ Bến Thành. Đồng Xuân Hà Nội có chợ rau đêm. Bến Thành Sài Gòn có chợ cá đêm. Nhưng chung quanh sinh hoạt của chợ sớm vẫn chỉ là sự thức dậy, sự có mặt của những con người ngày đêm lao động sống chết với mặt đường: chị bán hàng rong, anh phu xích lô, anh công nhân. Những quán nước lộ thiên trên vỉa hè. Những ngọn đèn dầu hỏa. Ly cà phê đen. Hơi thuốc thứ nhất. Nhiều đêm la cà tới sáng, tôi đã đến hòa lẫn cái chủ quan thích thú con mắt bỡ ngỡ của mình vào một phiên chợ cá họp dưới ánh lửa điện. Nếu những ngọn rau cỏ xanh um cả một khu chợ Đồng Xuân đêm nào còn nhắc nhở cho tôi, qua một quá khứ đầy kỷ niệm, đến cái triều tươi non những vùng ngoại ô Yên Phụ, Nghi Tàm ngoài Hà Nội, bầy cá tươi sống ở đây đã là một liên tưởng đằm thắm đến cái hệ thống sông ngòi kinh rạch phong phú miền Tiền Giang lục tỉnh. Nửa đêm về sáng, Saigon đắm mình hẳn vào nếp sống đất nước quê hương. Qua phiên chợ cá mở giữa trung tâm của nó, thành phố có cái không khí thân mến vui ấm, một tâm tình thuần hậu khoan dung như vậy đó. Những lòng đường cánh tay. Những ngã tư tâm hồn. Và Saigon chưa là một guồng máy, một con quái vật. Nó chưa nghiền nát, xô đẩy, đồng hóa. Nó chưa đặt những điều kiện sống còn ghê gớm cho người. Nó chưa đi theo cái luật rừng hung dữ. Chính trong cái vẻ quê mùa và thành thị pha lẫn này. Saigon thực đã là một thành phố lớn theo ý tôi: không chỉ là hè phố mái nhà, không chỉ biểu hiện những nếp sinh hoạt thuần túy đô thị, mà còn là cái ngã tư họp mặt, trung tâm phát huy mọi hình thái sinh hoạt đổ về từ khắp các miền đất nước nữa. Bỏ chợ, tôi đến ngồi xuống chiếc ghế thấp đầu nhà Ga chính. Cảnh binh, phu xe, chủ quán vây quanh cái quán nước vỉa hè này và tôi cũng vui miệng đấu tiếng vào câu chuyện của một người. Phút này, Saigon ánh lên một nét đẹp đơn giản bằng hữu. Khách sạn, dinh thự, nhà máy lớn: những khối tĩnh vật ngủ. Đời sống là mặt đường, vỉa hè. Và những người áo ngắn bấy giờ là những vị hoàng để làm chủ cả thành phố.
Nhưng đêm Saigon đã bắt đầu suy tàn hẳn. Những lòng đường hư ảo hơn, sương đặc lại, không khí lung linh. Sau lớp thổ mộ, những loại xe khác từ các ngã xuất hiện, Taxi rồ máy dưới những cây xăng. Từng đoàn xe vận tải cồng kềnh nối đuôi nhau chạy tới những kho hànglò. Xe ba bánh trườn yên lặng. Xe máy dầu ầm réo. Vỉa hè đại lộ Lê Lợi; người bán báo ngồi sổm giữa những chồng báo thứ nhứt. Bến xe lục tỉnh, một người khách sớm bước lên chuyến xe hành khởi hành trước ngày. Đoàn xe buýt ầm ầm vào bến. Những ngã tư xôn xao. Những tiệm ăn Trung Hoa vừa mở cửa đã đông đặc. Người Sài Gòn vẫn điểm tâm sớm hơn người Hà Nội. Cà phê sữa, hủ tiếu, cơm đĩa và thuốc lá bán lẻ. Tiếng bát đũa và chạm lách cách. Những tiếng ho khàn khàn. Vẫn còn những tiếng khạc nhổ và cái kiểu ngồi “nước lụt” hai chân thượng cả lên ghế……
Năm giờ sáng. Những vệt hồng hồng khởi sự từ phía sau tòa nhà Quốc Hội đi dần lên một vòm trời đang tan loãng những tản bóng tối cuối cùng. Những ngọn lửa nhấp nháy suốt đêm đổi thành những điểm xanh đỏ. Cái vòng tròn ánh sáng đánh đai lấy chiếc đồng hồ ba mặt treo trên nóc chợ Bến Thành vụt tắt. Những đoàn xe đổ xuống đại lộ Trần Hưng Đạo. Trong kia Chợ Lớn Cũ và Chợ Lớn Mới cũng đã thức dậy. Tôi đi bộ trở về căn buồng nhỏ của tôi lúc trời gần sáng rõ. Con chim đêm trên mái đầu nhà đã im tiếng. Cái thế giới ban đêm của Saigon đã đóng lại. Một vệt nắng óng ánh trên đỉnh thu lôi một nhà chọc trời. Rồi những phiến nắng hạ thấp xuống cắt ngang những bờ tường. Một thoảng, nắng đã lọt hẳn xuống những lòng phố. Dưới một hình cây đổ nghiêng, nắng kéo dài những cái bóng cyclo đi. Ngày Saigon bắt đầu.

Tài liệu và đánh máy lại: Nguyễn Trường Trung Huy

Chạy đến vô cùng

Hình ảnh đoàn người bồng bế nhau đi bằng xe máy, theo báo chí trong nước là lên đến hàng ngàn, di chuyển từ Sài Gòn tỏa đi nhiều hướng, chạy về quê nhà trong lúc dịch bệnh và lệnh phong tỏa ngặt nghèo này, đang làm nhói tim không biết bao người.

Có người đi đến 800 cây số để về miền Trung, và có người đi gần gấp đôi như vậy để đến Nghệ An. Và còn rất nhiều đích đến nữa. Ngoài những nhóm xe máy, người ta còn thấy cả những gia đình đi bằng xe đạp, thậm chí là liều lĩnh đi bộ. Tất cả đều là người nghèo Việt Nam, những con người cần lao từ mọi miền đã đổ về Sài Gòn, tìm một công việc để dựng đời mình, hoặc để kiếm chút ít dư dả gửi cho cha mẹ ở quê.

Lý do họ rời bỏ Sài Gòn, bởi không còn tin tưởng vào các chính sách chống dịch của nhà cầm quyền, và cũng không đủ sức để cầm cự thêm nữa khi mất việc, không còn gì để sống tiếp nay mai. Hẳn nhiên, chính quyền Hồ Chí Minh đang nợ những con người này một lời xin lỗi, vì đã không cưu mang họ được, qua những tháng ngày này, bất chấp việc tuyên truyền nói dối rằng luôn lo đủ cho mọi người gặp khó khăn.

Nhưng không phải vì chính quyền hết khả năng trong đại dịch. Bản tin tài chính cuối tháng 7-2021 của Ủy ban thành phố Hồ Chí Minh khoe rằng bất chấp đại dịch khó khăn, ngân sách vẫn bội thu. Ước tính sức người 10 triệu dân và sản vật, giao thương ở Sài Gòn vẫn làm ra mỗi ngày 1500 tỷ đồng để nộp cho ngân sách Trung Ương theo chỉ tiêu được giao. Con số thu được đang tăng nhanh, nên chỉ 6 tháng thôi, đã đạt 54,42% trên tổng thu theo kế hoạch.

Đoàn người ngủ vật vạ, tạm bợ để tiếp tục lên đường

Vậy đó, mà từng hộp cơm cho người nghèo, từng cọng rau cho kẻ khó… hầu hết là các cuộc tự nuôi, tự cứu nhau đầy khó khăn của người dân. Không chỉ ngăn chận con người ra đường vì lệnh giãn cách, mà các lực lượng kiểm tra, ngăn chận đủ thành phần của nhà nước còn ngăn cản cả rau, thịt, sữa… thậm chí là cả tả trẻ em và băng vệ sinh phụ nữ, cũng như là tiền mặt được vận chuyển của ngành ngân hàng. Sài Gòn như một người phụ nữ bị ép vào trò chơi trừ tà thời mông muội, phải chịu đói khát, phải bị trói buộc, kiệt sức không biết xoay trở ra sao lúc này. Dĩ nhiên, những dân cư yếu ớt nhất, dễ tổn thương nhất của vùng đất này đành phải chọn dứt áo ra đi.

Không được hứa hẹn gì một cách thực tế từ người cầm quyền, và cũng lao đao vì không đảm đương nổi bản thân, hàng ngàn con người đã gói ghém tư trang và lên đường. Họ ngủ vật vạ dọc đường, tránh né các sự chận bắt của các chốt kiểm tra trên quốc lộ. Có người chở vợ đang mang thai. Có gia đình chở 3-4 người trên một chiếc xe máy nhỏ. Có cả người mẹ đơn thân chở lùm xùm đồ đạc, phía sau là đứa con chỉ mới hơn 10 tuổi, ôm giữ em nhỏ của mình.

Sài Gòn, từ thuở khai thiên lập địa đến nay, là nơi con người tìm đến chứ không phải rời bỏ, nhưng đây là lần đầu tiên xuôi tay nhìn thị dân từ giã mình. Buồn hơn nữa, Con người bị những nơi chôn rau cắt rốn của mình từ chối tiếp nhận.  Từ ngày 1-8, nhiều tỉnh như Quảng Ngãi, Thừa Thiên- Huế, Lâm Đồng… tuyên bố sẽ không nhận người của mình trở về, vì sợ có dịch, cho dù những người này đã có giấy xét nghiệm âm tính (có thời hạn 3 ngày). Sợ không về được nhà, nhiều người chạy thâu đêm, mệt lả và vất xe lăn lóc giữa đường. Cha mẹ, con cái ôm nhau trên con đường quốc lộ cố dành sức để đến nơi, lách được vào mà không bị từ chối.

Trên con đường Bình Phước dẫn về Đắk Nông, có nhiều gia đình để nước, thức ăn nhanh trước cửa để đón những chuyến xe bơ phờ như vậy. Có một cụ già tóc bạc phơ, cứ cầm chai nước vẫy vẫy, đưa cho những chiếc xe sà vội vào nhận rồi lại lên đường. Vội đến mức chỉ còn nhìn nhau, gật đầu, chứ không còn thì giờ để kéo khẩu trang xuống nói lời cảm ơn. Nhìn những điều như vậy – và cả những câu chuyện phát cơm từ thiện, lăn xả giúp nhau của người dân bao lâu nay – là những chương sách đời cảm động, ấm lòng khôn cùng trong thời phong tỏa. Nhưng có ai đó đã nói nhỉ? Trong một xã hội vận hành, đôi khi, điều ấm lòng nhìn thấy cũng có giá trị như cáo trạng đầy câu hỏi về thời đại, về chế độ.

Người miền Nam được 2 lần nhìn thấy những cuộc di tản tự phát của người dân. Lần nào cũng có thể rơi nước mắt, dù có hướng ngược nhau.

Lần một, đó là dòng người chạy tránh những ngày kết thúc cuộc chiến năm 1975. Họ lìa bỏ mọi thứ, chấp nhận mất hết và chạy về phía Sài Gòn: một chỉ dấu của người dân vẫn chọn chạy về phía chế độ cầm quyền của mình, dù cho ngày thường họ có ghét hoặc không yêu đi nữa. Hình ảnh của dòng người tất tả chạy với đủ loại phương tiện, đến giờ vẫn làm người ta nao lòng, và thậm chí xen lẫn sự cảm kích trước sự giúp đỡ trong khả năng cuối có thể của một chế độ đang tàn lụi, vẫn ước muốn che chở công dân của mình.

Lần hai, năm 2021, dòng người đó lại tháo chạy khỏi Sài Gòn. Cuộc di tản không phải tìm về miền đất hứa, mà chỉ tháo chạy như một bầy kiến tán loạn ra khỏi nơi ngụ cư của mình, bởi một cú đập mạnh của công cuộc “chống dịch như chống giặc”. Những con virus vô hình trước mắt, giờ lại như được biểu trưng bằng hình ảnh con người. Họ chỉ có vài con đường: vào trại cách ly, gồng mình chờ cứu giúp ở nhà trọ, hoặc chấp nhận bị giam nhốt ở nơi làm việc với chính sách duy ý chí có tên “3 tại chỗ”: ăn một chỗ, ở một chỗ và làm việc cũng ở đó.

Những con người ấy, vượt ngoài tầm các kế hoạch của chỉ thị 16 hay đợt phong tỏa với quân đội, trở thành chuyện khó của những người cầm quyền ở Sài Gòn, nên họ được cho phép rời đi. Nhưng rồi trớ trêu là lại bị chận giữ, ngăn cản ở nơi họ muốn tìm về. Những con kiến-thân phận đó loay hoay chạy từ trên miệng chén rồi lại xuống dưới, mệt nhoài trong những lời tuyên bố an dân vẫn lấp lánh kiêu hãnh trên hệ thống truyền thông.

Trên các trang mạng xã hội, thậm chí là báo chí nhà nước, có không ít hình ảnh mô tả về cuộc di tản lạ lùng này. Có ảnh những đôi vợ chồng tựa vào nhau ngủ vùi chốc lát trên đường chạy. Có ảnh những đứa nhỏ ngủ mà tay vẫn bấu chặt lấy anh chị của mình như sợ thức dậy sẽ không còn thấy ai. Những gương mặt vô danh ấy quá đỗi nhọc nhằn trên cung đường chạy đến vô cùng. Trong số ấy, chắc cũng không ít người đã đóng góp cho những con số bội thu của Hồ Chí Minh hàng năm, vẫn được đọc lên trong những tràng vỗ tay của giới quan chức mừng tổng kết thu ngân sách thắng lợi.

TUẤN KHANH

Tham khảo thêm

https://vnexpress.net/6-thang-tp-hcm-thu-ngan-sach-hon-198-000-ty-dong-4332561.html?fbclid=IwAR392-1Rw3BVAsKMepsKgCcyAYXYUFG6CidnrdYQHMz1CGkvjxQe7qhlEx8

https://vtv.vn/xa-hoi/mot-so-tinh-dung-tiep-nhan-cong-dan-tro-ve-tu-vung-dich-20210730052400596.htm

Có Một Điều Rất Lạ.

1.
Khung cửa nhỏ- mở ra-
ngày nắng hạ.
Ngày thương yêu, thuở ấy,
nắng Sài Gòn.
Những hàng cây ven đường lay bóng lá.
Chỉ dám nhìn- guốc mộc- gót chân son.

Em dễ ghét từ khi còn đi học.
Tóc ngang vai cứ buộc túm đuôi gà.
Ai đã viết về mùi hương tóc rối.
Tôi vô tình nghe kỷ niệm bay xa.

2.
Khung cửa nhỏ- mở ra-
chiều rơi chậm.
Chiều đừng rơi
để nhớ mãi Sài Gòn.
Căn nhà gỗ,
con đường Hồng Thập Tự.
Một điều gì… rất lạ, rất bâng khuâng.

Em dễ ghét từ nụ cười răng khểnh.
Kính Hippy khiêu khích nắng Sài Gòn.
Áo lụa trắng theo gió vờn vô định.
Tôi ước gì mình xa lạ , dững dưng.

3.
Khung cửa nhỏ- mở ra-
đêm nguyệt tận.
Đêm hoang vu
xanh mướt dáng Sài Gòn.
Có vì sao- buồn- cô đơn- bật khóc.
Giọt lệ này
rơi,
ướt lạnh trăm năm…

Em đừng vội ra đi, vầng nguyệt khuyết.
Tôi rưng rưng
mở ký ức dịu dàng.
Ai vẫn đứng bên trong khung cửa khép.
Ngón tay gầy còn giữ búp Ngọc Lan?

Tôn Nữ Thu Dung

Sài Gòn


Sài Gòn Ra Đường

Sài gòn ra đường không áo dài
Em sợ đang mùa gió chướng bay
Gió bay cuốn hút mùi hương cũ
Chỉ để riêng mình ta ngất ngây

Sài gòn ra đường không phấn son
Em sợ rừng sâu gỗ giận hờn
Chinh phu gió cát nghìn phương lạnh
Chinh phụ nào ham chuyện lược gương

Sài gòn ra đường không thích cười
Em sợ đèo cao lệ đá rơi
Nên đã mùa đông về tạm trú
Đã về sương tuyết phủ niềm vui

Sài gòn ra đường không líu lo
Em sợ âm vang động cõi hờ
Hãy nghe hơi thở còn xao xuyến
Trong đáy hồn nhau gọi ước mơ

Sài gòn ra đường không giống ai
Tóc mây lớp lớp khói u hoài
Mắt chim khuyên đã diều hâu hết
Cúi xuống nhìn lên vẫn ngậm ngùi.


Sài Gòn Trong Nhà


Sài Gòn trong nhà gửi nỗi buồn
Ra sân ra ngõ trống, đời trơn
Ra phường, ra phố, ra tăm tắp
Nơi những đề lao giữa núi rừng

Sài Gòn trong nhà mẹ ngóng con
Mắt sông cát lấp đã rêu cồn
Miệng thầm kinh nguyện lòng nghi hoặc
Ôi mãi cầu xin vẫn mỏi mòn

Sài Gòn trong nhà vợ nhớ chồng
Nhớ khùng, nhớ dại, nhớ lung tung
Nhớ nhiều, nhớ mãi, không quên nhớ
Buổi tối tay anh bị siết còng

Sài Gòn trong nhà con đợi cha
Năm sáu mùa xuân bố vắng nhà
Bao giờ bố mới về đây bố
Con lớn khôn rồi biết xót xa

Sài Gòn trong nhà đầy ưu phiền
Rất hài hòa cảnh tượng chìm đen
Tủ giường, bàn ghế, nồi, xoong, chảo
Cùng với người chung một nỗi niềm

Sài Gòn trong nhà vắng như tờ
Lâu lâu giọt nhỏ vọng hồn xưa
Chú thạch thùng quen thôi tặc lưỡi
Và con nhện cũng chán giăng tơ

Sài Gòn trong nhà, Sài Gòn ơi
Hãy thinh không nhé, hãy trùng khơi
Hãy im lặng đến thời lên tiếng
Vì tiếng em cao vọng tuyệt vời

Duyên Anh

Tám Phố Sài Gòn

Sài Gòn đi rất chậm buổi chiều
Cánh tay tà áo sát vòng eo
Có nghe đôi mắt vòng quanh áo
Năm ngón thơ buồn đứng ngó theo

Sài Gòn phóng solex rất nhanh
Đôi tay hoàng yến ngủ trong gants
Có nghe hơi thở cài vương miện
Lên tóc đen mềm nhung rất nhung

Sài Gòn ngồi thư viện rất nghiêm
Tờ hoa trong sách cũng nằm im
Đầu thư và cuối cùng trang giấy
Những chữ y dài trông rất ngoan

Sài Gòn tối đi học một mình
Cột đèn theo gót bóng lung linh
Mặt trăng theo ánh đèn: trăng sáng
Đôi mắt trông vời theo ánh trăng

Sài Gòn cười đôi môi rất tròn
Vòng cung mầu đỏ, nét thu cong
Cầu vồng bắc giữa mưa và nắng
Hay đã đưa dần sang nhớ mong

Sài Gòn gối đầu trên cánh tay
Những năm mười sáu mắt nhìn mây
Chiếc tay tròn ánh trăng mười bốn
Tiếng nhạc đang về dang cánh bay

Sài Gòn nắng hay Sài Gòn mưa
Thứ Bảy Sài Gòn đi Bonard
Guốc cao gót nhỏ mây vào gót
Áo lụa trăng mềm bay xuống thơ

Sài Gòn mai gọi nhau bằng cưng
Vành môi nghiêng cánh xuống phân vân
Lưng trời không có bày chim én
Thành phố đi về cũng đã xuân

NGUYÊN SA

Quán Trưa

Tạt quán ven đường, trưa nắng gắt
Một ly trà nguội còn hương phai
Sợi tóc người vương trong khóe mắt
Có thấy bên trời mây trắng bay?

Một ta quán vắng, không hò hẹn
Sao nỗi chờ xưa cũng dậy men?
“Người muôn năm cũ không về lại
Người nghìn năm sau cũng bặt tăm” (*)

Mây trắng nghìn phương còn bay mãi
Đời trắng phù vân, ta với ta
Đốt bài thơ cũ còn vương khói
Chợt thấy lòng xưa cũng nhạt nhòa.

(*) Ý từ bài thơ Đăng U Châu Đài Ca của Trần Tử Ngang :

Tiền bất kiến cổ nhân
Hậu bất tri lai giã
Niệm thiên địa chi du du
Độc sảng nhiên nhi thế hạ.

Dưới Chân Đèo Vạn Tượng

Ta ngồi kể trăm lần câu chuyện cũ
Mà trăm lần nghe như mới hôm qua
Người vợ trẻ bên mộ chồng cỏ úa
Xé khăn tang thay tạm một lá cờ

Ôi bé thơ nghĩ cha mình nằm đó
Cha sẽ về với bé trong cơn mơ
Anh ở lại dưới chân đèo Vạn Tượng
Vài chiếc lá khô thay nhang khói tiêu điều

Đồng đội anh đưa tay chào vĩnh biệt
Cũng cạn rồi nước mắt tiễn anh đi
Bom đạn vẫn xé ngang trời Tổ Quốc
Ai hoan ca? Ai đứt ruột tội tình

Người vợ trẻ bỗng nhiên thành góa phụ
Con mồ côi, chồng chất nỗi oan khiên
Chiều tháng ba dưới chân đèo Vạn Tượng
Gió Trường Sơn, mùi tử khí xông lềnh

Người hoảng loạn trên bước đường di tản
Di tản về đâu ôi đất nước quê hương?

* Để nhớ chuyến chạy bộ vượt đèo tháng 3. 1975

Dòng Xưa Bến Cũ

Quê cũ lâu rồi không trở lại
Sông Thu ngày ấy nước còn xanh?
Sóng còn vỗ nhịp sầu thiên cổ
Vào nỗi lòng mơ chuyện thái bình

Ai có ngang qua cầu Vĩnh Điện
Dong thuyền ngược nước về Phú Đa
Bến đò xưa có còn neo đậu
Hỏi kẻ tha hương có nhớ nhà?

Ai gửi cơn mơ về phố Hội
Mà xao xác sóng nước sông Hoài
Rặng liễu vi vu hồn Cửa Đại
Nghe buồn hun hút gió thiên tai

Lâu quá không về chừng lãng quên
Dòng xưa bến cũ nhớ ta chăng
Theo sóng sông Hàn xuôi ra biển
Có bóng ta như nhánh lục bình.

Tháng Tư. 2021

Người Đi Không Hẹn Quay Về

Chẳng lẽ đi là đi biền biệt
Năm năm, mười năm cũng không về
Chẳng lẽ ra đi là tuyệt tích
Nghìn năm chưa dứt cuộc phân ly

Có những chuyến tàu không sân ga
Có những kiếp đời không quê nhà
Tàu đi không hồi còi đưa tiễn
Người đi không một lời chia xa

Như người thiên cổ qua sông vắng
Chủy thủ rơi chìm dưới đáy sông
Cái nghĩa sinh ly cùng tử biệt
Nhẹ tênh như một chiếc lông hồng

Như người thiên cổ qua sông vắng
Một đi là không hẹn tương phùng
Mà sao lòng người như ngọn sóng
Réo sầu trong suốt cõi trăm năm

Cứ tưởng bên trời xa cố xứ
Có ai ngồi đợi bên triền sông
Ngắm mãi mây tan chiều vô định
Thầm hỏi người có trở về không?

viết cho tháng Tư

Thôi Khóc Cười Chi Cuộc Tử Sinh

Ta về níu gọi cơn mơ cũ
Nghe tiếng chim kêu hạ cuối vườn
Mảnh gương ngày ấy vùi trong đất
Cùng ta soi lại dấu tang thương

Ta về tay vịn rêu bờ giếng
Thấy bóng mây mù trong đáy sâu
Bay mãi còn ta sầu đứng ngóng
Ôi mây ngày cũ bay về đâu?

Ta về
Câu hát người quên, sót
Bỏ lại bên thềm xưa úa phai
Con dế vô tình đem câu hát
Ru thành bi khúc khóc thiên tai

Ta về đi lại con đường cũ
Tìm dấu chân người trên lối xưa
Chợt thấy lòng mình như cỏ dại
Đìu hiu vàng úa lạnh đôi bờ

Ta về khi bóng chiều đang xuống
Hãy thức cùng ta giun dế ơi
Bí tích hồi sinh từng giọt máu
Bí tích nào rửa sạch thương đau

Ta về đánh thức niềm quên lãng
Hãy khóc lên nào sỏi đá ơi
Nhân thế mịt mù cơn nhiễu loạn
Giọt lệ khô bầm trong mắt ai

Ta về chơi cuộc cờ thương hải
Xé lụa phù hoa vá cuộc tình
Ta về vẽ bức tranh vân cẩu
Thôi khóc cười chi cuộc tử sinh.

Thơ Đề Trên Bục Cửa

Ta chép bài thơ lên bục cửa
Người về đọc nốt
Một lần
Quên
Cỡi áo – tình – nhân
Lau hạt bụi
Bám vào nỗi nhớ đã rêu xanh

Ôi thơ là những câu Huyền Ngữ
Tinh kết từ sương của đất trời
Người về sương chạm lời thơ vỡ
Giọt lệ tình xưa cũng vỡ, trôi

Bục cửa mùa trăng ngồi chải tóc
Người như tượng đá từ trăm năm
Tóc rối hồn ta vừa ẩm mục
Đọc nốt thơ
Rồi
Cũng lãng quên

Bao giờ trở lại gian nhà cũ
Lòng bỗng như vừa chợt nhớ ra
Có kẻ đề thơ lên bục cửa
Đợi chờ tàn úa những cơn mơ.

Lê Văn Trung

NGƯỜI CHÂN MÂY

Nhìn về dãy núi mờ xa
Xin anh. Bảo trọng. Cho qua đời nầy”
thơ Hạ Quốc Huy

1
Tóc mây ai buộc trăng cài
Anh đi khuất dấu miệt mài gót xa
Những ngày thương tích chưa qua
Lệ em. Ướt đẫm rừng hoa anh đào

2
Cánh chim khinh điểu vút cao
Chân mây em trói lệ vào thiết tha
Nhìn về dãy núi mờ xa
Xin anh. Bảo trọng. Cho qua đời nầy

3
Cho sương gió bạt vai gầy
Hỏi gươm hào khí vơi đầy cuồng ca?
Rượu chừ trộn với sương hoa
Gươm tôi. Chém đá. Vỡ ra nghẹn ngào.

HẠ QUỐC HUY

ĐỜI ĐÁNG SỐNG

Đầu năm 2020, tôi vừa từ nước Úc trở về sau khi hủy bỏ chương trình đi du ngoạn miền cao nguyên Việt Nam. Thời gian này, cao trào người da đen đang nổi dậy đòi hỏi nhân quyền, dân chúng tràn ra phố xá biểu tình cuồng nhiệt, cùng một lúc với con vi khuẩn Corona hoành hành khắp thế giới.

Khi về tới Mỹ, chúng tôi tự cách ly mình hai tuần cho chắc ăn trước khi gặp lại con cháu. Thế giới này, nhất là sống tại Mỹ, chúng tôi không có vấn đề gì về truyền thanh, truyền hình; mỗi khi muốn nói chuyện với con cháu là bấm vào màn ảnh trên điện thoại, thế là ông bà thấy được mặt mày của lũ khỉ con ngay. Tuy nhiên vẫn phải hy sinh những vòng tay nhỏ bé, những nụ hôn đầm ấm cho đến ngày gặp lại nhau.

Thế rồi hai tuần cũng qua, cháu ngoại lên thăm viếng, bà ngoại bận rộn nấu các món ăn Việt cho chúng. Mệt nhưng rất vui!

Hôm ấy, Evan – Thằng bé 13 tuổi mon men vào bếp, nhìn bà ngoại nấu ăn, cậu ta hỏi ngoại:

-Nana, bà có nghĩ là “Black lives matter” không?

Không cần suy nghĩ tôi bảo cháu:

-Evan, bà ngoại nghĩ là “all lives matter”

-Tại sao vậy hở nana-Tại vì nana làm nhà thương 38 năm, Nana chữa trị cho tất cả mọi người. Da trắng, da vàng, da đen, da đỏ đều bị đau đớn như nhau khi bị bệnh cho nên Nana thấy ai cũng có giá trị như nhau cả.

Dường như lời giải thích của tôi đủ làm cho Evan thỏa mãn điều thắc mắc trong trí óc còn non dại của nó nên chú nói cảm ơn nana rồi ra phòng khách tiếp tục chơi và quậy phá thằng em 10 tuổi của nó.

Từ hôm ấy, câu hỏi của Evan cứ vấn vương mãi trong tôi và câu trả lời của tôi dẫn tôi về lại các kỷ niệm xa xôi trong ký ức. Tâm trí tôi bổng hiện ra nhiều khuôn mặt của các người bệnh tôi đã săn sóc trong những năm đầu mới ra trường của mình.

Bệnh nhân đầu tiên của tôi là ông Bullock, một ông già Mỹ trắng, dáng dấp thật giống ông nội của tôi, mái tóc ông trắng xóa, hay ngồi xếp chân trên giường, mũi đeo ống dưỡng khí. Khoảng 4 giờ một lần, tôi phải vào gặp ông, pha thuốc, cho ông thở bằng cái máy áp suất để sẵn bên cạnh giường. Ông nằm đây đã lâu, quen thuộc với tất cả mọi người, hiểu vf nhớ các phương pháp hô hấp trị liệu cũng như tên các viên thuốc ông phải uống hàng ngày.

Lần đầu gặp tôi, ông không nói chi cả, sau khi nhìn tôi chuẩn bị thuốc men, máy móc, ông phán;

-Mày là “greenhorn”

Tôi ngẩn ngơ không hiểu, mặt mày ngơ ngác như mán về rừng, im lặng nhìn ông, thế là ông ta bắt đầu ra lệnh:

-Cái máy này phải dời ra đây.

-OK!

– Mày phải thêm “normal saline” cho tao vì 3cc không đủ.

-OK!

-Tao không mang ống dưỡng khí khi thở máy.

-OK!

Thấy những điều ông nói vô hại nên tôi bằng lòng làm theo ý ông. Sau đó, không bao giờ ông bắt bẽ tôi điều gì cả.Khi xong việc, tôi đi kiếm Micky, bà xếp, tôi hỏi bà:

-Micky ơi, greenhorn nghĩa là gì? Tại sao ông Bullock gọi tôi như vậy?

Micky phá lên cười:

_ Greenhorn là tiếng lóng, ám chỉ những người tuổi trẻ, không có kinh nghiệm nhiều. Ông ta thấy cô còn trẻ như đứa 12 tuổi nên làm tàng đấy.

Thế là câu chuyện ông Bullock gọi tôi là greenhorn được truyền đi khắp chốn trong khu vực bệnh viện nhỏ xíu chưa tới 20 cái giường.

Hôm ấy khoảng 11 giờ trưa, tôi mang túi thuốc tà tà bước vào phòng ông Bullock lần nữa. Chưa kịp bắt đầu, Loretta xuất hiện. Loretta là người y tá Mỹ ñen, khoảng 40 tuổi, bà thấp và tròn trùng trục, tánh tình vui vẻ, lúc nào cũng nói cười líu lo. Bà dựa bên khung cửa, lấy ngón tay dứ dứ vào ông Bullock, rồi chỉ tôi:

-Cô này là bạn của tôi đó nghe, ông phải tử tế với cô ấy nhé!

-Ok Lorreta!
Ông nhìn tôi mĩm cười. Loretta mãn nguyện đẩy xe thuốc đi qua phòng khác.

Khoảng mười phút sau, người y tá trưởng Jim Goodman tạt qua nhìn chúng tôi, ông nheo mắt, cười:

-Mọi chuyện tốt cả chứ?

Tôi gật đầu

-Cám ơn ông Goodman!

Ông ta chỉ vào ngực mình:

-Gọi tôi là Jim được rồi.

Jim chào Mr. Bullock rồi quay đi. Jim Goodman khoảng hơn 40 tuổi, Mỹ trắng, có râu cá trê, ông ta xoắn râu bằng sáp cho nó vễnh lên như râu ông họa sĩ Dali. Xong phần trị liệu, ông Bullock nhìn tôi:

-Chà, mới vào làm việc ở đây mà mày có nhiều người bảo vệ quá nhỉ? Tao đâu có dữ dằn như tụi nó nghĩ.

Tôi mĩm cười:

-Tôi không nghĩ là ông dữ nhưng những người ấy thấy tôi còn mới nên họ quan tâm đến tôi thêm một chút thôi. 

Bệnh nhân khác của tôi là ông James Washington, Ông Washington là một ông Mỹ đen khổng lồ từng đi đánh giặc ở Đại Hàn và Việt Nam. Ngày xưa hút thuốc rất nhiều , về già bị bịnh phổi tắc nghẽn mãn tính ( chronic obstructive pulmonary disease) Ông này thương tôi lắm, có thể ông có yêu cô Việt Nam hay Đại Hàn nào đó trong những năm đi lính. Ông xem tôi như đứa con gái của mình. Ông bệnh rất nặng, ra vào nhà thương như người ta đi chợ. Ông thích ở nhà thương hơn ở nhà vì những khi ông lên cơn khó thở, ông có y tá hoặc chuyên viên hô hấp trị liệu đến giúp liền. Khi bị căn bệnh như ông, chất thán khí trong phổi rất cao vì những túi chứa khí trong phổi bị vỡ, mạch máu nhỏ bị hủy cho nên sự trao đổi khí giảm thiểu. Số lượng dưỡng khí thẩm thâu vào máu ít và chất thán khí tích lũy rất nhiều. Khi phổi bị tàn phá trong giai đoạn cuối; bệnh nhân cứ ngủ gà ngủ gật suốt ngày và sự trao đổi khí càng tệ hơn nữa. Đây là trường hợp của ông Washington. Suốt ngày, có khi cả ban đêm, ông ngồi trong chiếc ghế bành rộng kê bên cạnh giường, mũi mang ống dưỡng khí, ống dài đủ cho ông kéo vào phòng tắm, ông đi chầm chậm đẩy cái xe rất khó khăn và mệt nhọc. Thường thì ông ngồi yên nhắm mắt ngủ từng giấc ngắn, giật mình liên miên khi chúng tôi vào phòng gây tiếng động, ông giương đôi mắt lờ đờ nhìn quanh quất như vừa tỉnh cơn mộng. Vì tình trạng ấy, tôi thường đọc kết quả máu động mạch của ông vào buổi sáng để quyết định chương trình trị liệu cho ông mỗi ngày.

Vì thán khí quá cao, tôi phải cho ông thở khí với áp lực dương, hai giờ một lần, mỗi lần 15 phút. Trong suốt 15 phút ấy, tôi ngồi bên ông, nhắc nhở ông phải ngậm miệng cho kín quanh ống thở, lay ông tỉnh dậy khi ông chợt ngủ, sửa đầu ông cho thẳng lại khi ông ngủ quên, khuyến khích ông cố gắng ho cho đàm rãi xuất ra, làm vật lý trị liệu khi xong phần thở máy. Một ngày làm việc của tôi là tám tiếng, riêng ông tôi phải dành ra ba đến bốn tiếng và phần còn lại tôi phải chia ra cho 5 bệnh nhân khác có tình trạng khả quan hơn. Mỗi ngày, sau khi lái xe 45 phút về đến nhà, tay chân tôi rời rã, đầu óc tôi tê liệt, nhiều khi tôi đặt mình xuống ghế dài, nhắm mắt và thiếp đi một giấc ngắn, rồi phải tỉnh lại để nấu bữa cơm chiều. Đôi khi thấy tôi mệt quá, chồng tôi đi mua bánh mì thịt tại McDonald cho cả nhà ăn.

Ngày hôm sau, tôi chẳng có gì để đem theo ăn trưa, thường thì tôi phải chạy qua nhà ăn trong dãy bệnh xá khác, đi bộ 5 phút. Ngọn đồi quanh khu bệnh xá tuyệt đẹp đầy hoa nở trong mùa xuân; bên vệ đường, hàng cây cọ xoè lá che bóng mát, đôi khi tôi thấy các con sóc, thỏ chạy tung tăng, thỉnh thoảng có bầy nai ngơ ngác nhìn tôi từ xa. Cảnh vật đẹp như vậy nhưng ít khi tôi có thì giờ thưởng thức vì thời gian nghỉ trưa chỉ 30 phút mà mất quách 10 phút đi về. Thời gian ấy luyện cho tôi thói ăn nhanh cho đến tận bây giờ. Thói quen ấy không tốt vì đôi khi bạn bè đi ăn với nhau, họ từ từ chậm rãi, nhẩn nha trò chyện thì phần tôi ăn đã sạch trơn, xấu hổ lắm!

Loretta thường mời tôi đến ăn trưa ở phòng ăn của nhân viên nếu biết tôi cần mua thực phẩm. Bà cho tôi ăn những thức ăn người da đen yêu thích như gà chiên, chân heo muối hầm với đậu, cá catfish chiên giòn, khoai tây nghiền. Hai món khoai tây xay và giò heo muối nấu đậu bà làm rất ngon vì bà bỏ nhiều bơ, nhìn vào phần ăn, bơ chảy vàng lườm; ngon nhưng hại sức khỏe và làm thân thể trở nên béo phì. Biết vậy nhưng tôi cũng nhắm mắt thưởng thức. Lâu lâu Loretta nhìn tôi bảo:

-Cô cần đi cắt tóc!

Lần khác bà ngắm nhìn hai bàn tay khô héo của tôi và bảo:

-Cô cần dùng kem dưỡng da sau khi rửa tay, bà chạy vào phòng tiếp liệu, lấy chai kem bỏ vào túi áo cho tôi. Năm ấy tôi mới hai mươi ba tuổi, đã có hai đứa con nhưng tôi giống như con bé mười hai tuổi nên mọi người chung quanh thường bảo bọc che chở tôi. Nhất là Loretta, bà như một người mẹ mới, thay thế cho mẹ tôi, người còn đang nhớ mong tôi từ chốn quê nhà.

Có một anh y tá người Mễ, khoảng tuổi tôi, tánh tình vui vẻ lắm. Anh hay chọc cười mấy bà già bệnh nhân, có lần tôi bắt gặp anh ta vừa thay khăn trải giường vừa uốn éo cái thân hình tròn trĩnh của mình và hát:

– If you want my body and you think I am sexy.. (Rod Steward)

Bà bệnh nhân Maria Sanchez ngồi cười ngặt nghẻo trong cái ghế cạnh giường. Cười cho nhiều rồi ho khèn khẹt báo hại tôi phải lật đật cho bà thở thuốc. Anh Mễ này cũng thích nói chuyện vẩn vơ với tôi, anh hay hỏi về chiến tranh Việt Nam và cuộc sống của tôi lúc tôi còn bên ấy; có khi còn bảo tôi kiếm giùm cho anh một cô bồ Việt Nam vì anh chán con bạn gái Rosa lắm rồi, lý do là cô ta đã có ba đứa con với chồng cũ mà đòi hỏi hành hạ anh đủ thứ. Bà Loretta bảo tôi:

-Thằng này nói dóc lắm, có hai ba con bồ một lần, thế nào nó cũng bị mấy con bồ giết chết!

Đôi khi hắn chọc ghẹo làm tôi giận lên quát lớn:

-Shut up Kotex!

Tên hắn là Cortes. Loretta cười sằng sặc khi nghe tôi gọi hắn như vậy. Cortes cũng cười, chạy đi chổ khác rồi tiếp tục tìm người để chọc ghẹo!

Mấy hôm nay ông Washington bị trở bệnh vì suy thận, phổi ông ta có nước, từ ngoài cửa tôi cũng nghe được tiếng thở rì rào như tiếng hai ngón tay vo ve mấy sợi tóc. Ông từ chối không muốn chúng tôi đặt ống thở vào khí quản để nối vô máy hô hấp. Ông nói rằng ông đã trãi qua nhiều lần như vậy rồi nên lần này ông muốn được yên thân, chuyện gì xảy ra sau này ông chấp nhận, Thế là chúng tôi phải cho ông thêm thuốc, cho ông thở máy áp suất khí dương mỗi giờ với rượu Ethyl để đánh tan bọt trong phổi, giúp ông khạt ra đờm giãi để dễ thở hơn. Ông không còn ra khỏi giường nữa. Chúng tôi gọi gia đình ông và nhắn nhủ họ lên thăm ông thường xuyên hơn trong vài ngày tới. Mỗi khi tôi vào phòng ông, hai cô con gái ngồi im lặng bên cạnh giường, một cô cầm bàn tay ông vuốt ve, cô kia cầm tấm khăn ướt, lau mấy giọt mồ hôi trên trán cho cha mình. Đôi mắt các cô lo buồn ủ dột. Thấy tôi vào phòng, những đôi mắt ấy thường lóe lên nhiều hy vọng nhưng lòng tôi thì buồn baõ vô cùng vì tôi biết không chóng thì chầy, ông James Washington sẽ từ bỏ mọi người để đi vào một cõi vô tận khác.

Ông Washington từ giã chúng tôi vào một ngày buồn ảo não. Tôi còn nhớ khi loa phóng thanh gọi “Code Blue” tôi bỏ bữa điểm tâm chạy chí tử lên phòng ông Washington, căn phòng số hai, nơi tôi làm việc thường xuyên. Bước vào phòng, hình ảnh đầu tiên là ông ấy đang được bốn nhân viên khiêng lên nằm trên tấm ván để bắt đầu cấp cứu. Cortes hai tay bóp hơi dưỡng khí vào mặt nạ trên mặt ông. Tôi trèo lên cái bục gổ kê bên giường ông, định vị trí, ép hai bàn tay mình, dồn hết sức để ép trái tim hy vọng nó sẽ đập lại. Ông Jim khám nghiệm động mạch để đếm nhịp tim và một y tá khác nối máy đo tim vào trên ngực để kích mạch. Khi thấy tôi mệt, ông Jim kéo tôi rời khỏi bệnh nhân, trèo lên bục tiếp tục cấp cứu. Tôi bước tới đầu giường, phụ tiếp khí với Cortes, ông Washington to lớn quá nên mọi sự việc đều rất khó khăn khi thực hành. Hai tay tôi áp lên vành mặt nạ bên hai má ông, giữ làn hơi bơm sâu vào phổi; lúc ấy mọi sự diễn ra như trong mơ, chúng tôi ai nấy đều cố gắng thực hiện phần công việc của mình trơn tru như cái máy và guồng máy ấy chỉ ngừng chạy khi bác sĩ trực kiểm điểm tình trạng bệnh nhân xong và tuyên bố giờ lâm tử.

Những ngày sau, khi đi ngang căn phòng số hai vắng lặng, tôi bước thật nhanh, không muốn nhớ đôi mắt lờ đờ mệt mỏi của ông nhìn tôi, đôi mắt chứa chan một niềm tuyệt vọng.

Trong khoảng thời gian tôi làm việc nơi đây, tôi học hỏi nhiều kinh nghiệm mới, không chỉ cho nghề nghiêp mà còn nhiều chuyện hay ngoài xã hội, giúp cho tôi thoát được cá tính ngây thơ, non dại và cả tin của mình trong đời sống, trên vùng đất mới này.

Hồi ấy, mọi người quanh tôi ai cũng thông minh và tử tế cả. Vì tánh bản thiện, tôi không để ý nhiều về những vấn đề phức tạp trong đời sống, chỉ biết chăm chú vào học hỏi, làm việc chăm chỉ hăng say để đem tiền lương về phụ giúp gia đình. Còn trẻ tuổi nên tôi có nhiều sức khỏe; thức khuya, dậy sớm; dù có đau bệnh cũng gắng sức vượt qua mọi sự. May cho tôi, nơi tôi làm việc là một bệnh viện nỗi tiếng khó khăn, hiếm khi học trò muốn đến thực tập và họ cũng chỉ tuyển nhân viên xuất sắc nhất. Nơi đây, tôi được họ dang tay đón nhận vào một gia đình gom góp mọi sắc tộc, mọi màu da nhưng cùng có mục đích chính là xoa dịu vết thương, làm giảm nỗi đau cho những ai cần đến.

Một ngưới cần và tìm đến với chúng tôi thường xuyên là bà Chao. Bà bị hen suyễn nặng nên khi bà không tự săn sóc sức khỏe tại nhà thì bà đến với chúng tôi. Nhà bà ở San Marino, một thị trấn đẹp và giàu có thuộc vùng Los Angeles. Bà là nhạc sĩ dương cầm, tánh tình hiền hòa giản dị, thích ca nhạc và mỹ thuật. Trong lúc tôi làm việc với bà, bà dạy cho tôi cách xếp hình con chim, con cá bằng dây nơ đủ màu. Chúng tôi cột sợi cước rồi treo lên trần nhà. Nhờ thế căn phòng bệnh của bà vui mắt như nhà giữ trẻ.

Ngoài tiếng loa phóng thanh của bệnh viện thỉnh thoảng vang lên từ cửa chính, căn phòng bà tràn ngập âm thanh của nhạc cổ điển. Mỗi bản nhạc bà thường nói cho tôi biết: Bản này là “Dạ Khúc” của Chopin, ông ấy người Ba Lan…bản này là “Symphony #40” của Mozart với tiếng nhạc khi réo rắc khi nhẹ nhàng. Thế nhưng bà thích nhất là bản “Bốn Mùa” của Antonio Vivaldi! Vì bà cảm thấy thời gian trôi qua theo dòng nhạc và bà tưởng tượng ra được hình ảnh tuyệt đẹp của trần thế trong khi bà bị giam hãm trong những căn phòng chật hẹp do sức khỏe yếu kém của mình. Bà cho tôi nghe tiếng chim hót qua dòng âm thanh của mùa xuân, sức nóng mãnh liệt trong nắng hè làm lũ chim đứng ủ rũ, rồi líu ríu gọi nhau khi trời chuyển gió. Mùa thu đến, không khí bắt đầu thoáng mát, lá trở màu vàng rực, các nông gia làm lễ hội trong mùa gặt, tiếng chân họ nhảy nhót trên đám lá khô giòn. Mùa đông của Vivaldi bắt đầu bằng tiếng thì thầm nhẹ nhàng của bông tuyết mong manh, dân làng nấp sau cánh cửa, trốn lạnh bên lò sưởi, lắng nghe tiếng gió và mưa vật vã ngoài sân…Bà Chao say sưa giảng dạy cho tôi, muốn cho tôi được chia sẽ với bà thế giới huyền diệu của âm nhạc. Nhưng than ôi, chỉ sau một thời gian ngắn, bà không vào bệnh viện nữa và tôi chắc là bà đã bay theo chiếc lá thu vàng hay tan biến như đóa hoa tuyết của Antonio Vivaldi.

Một hôm trên đường đi làm, 5 giờ sáng, chiếc xe cọc cạch cũ mèm của tôi bị dở chứng, nằm đường trong một khu vực rất nguy hiểm tại hướng tây bắc của thành phố Los Angeles. Tôi lội bộ đến tiệm Seven/Eleven gần đó, nhờ họ điện thoại gọi cảnh sát đến giúp. Người chủ tiệm bảo tôi chờ trong tiệm, đừng có ra ngoài cho đến khi cảnh sát tới. Chừng 10 phút sau, thấy có chiếc xe đen trắng chạy đến, tôi bước ra, trình bày tự sự với …người bạn dân thì anh ta bảo tôi khóa xe lại, anh sẽ chở tôi đến sở và rồi sẽ câu xe tôi đến tiệm sửa xe. Thấy tôi ngần ngại anh ta bảo rằng tôi không thể ở đây lâu hơn nữa vì khu vực này không an toàn. Lúc ây tôi mới chịu trèo lên xe, ngồi ghế trước chứ không bị ngồi băng sau như mấy ông say rượu hay tội phạm khác. Lúc tôi đến sở, các bạn đồng sự tò mò nhìn tôi bước ra từ chiếc xe cảnh sát. Khi rõ chuyện ai cũng thở phào yên tâm và tình nguyện chở tôi đi nhận xe sau giờ tan sở. Hồi ấy, tôi rất trẻ, ốm nhách giống như đứa con nít nên được mọi người rất quan tâm.

Sau hai năm, mệt mỏi vì lái xe đi làm quá xa xôi, tôi xin đổi về một bệnh viện lớn gần nhà. Tôi được làm thường trực trong phòng cấp cứu. Đây là một trung tâm chấn thương nên đời làm việc của tôi rất sinh động. Tôi phải tiếp xúc với đủ hạng người, đủ màu da; vui nhất là gặp người Việt Nam. Đa số nói tiếng Việt và tôi tha hồ làm thông dịch viên cho nhiều ông bà cụ hoặc những người vừa nhập cư. Tuy  không còn nhiều liên hệ thân thiết với bệnh nhân như khi tôi làm trên vùng Altadena nhưng tôi cũng chia sẽ nhiều niềm vui nỗi buồn với các bệnh nhân dù chỉ trong vài ba giờ ngắn ngủi.

Hôm ấy, có một cảnh sát viên bị thương nhẹ. Vì ở trong nhóm chuyên viên cấp cứu, tôi phải luôn luôn có mặt khi có người bị thương được chuyển vào đây. Nhìn người bệnh mắt nhắm nghiền mặt nhăn nhó cầm cự với vết thương trên vai tôi thấy anh quen lắm. Nghe tiếng tôi gọi, anh mở mắt nhìn, ánh mắt lóe lên một tia sáng vui mừng, dù đau anh lên tiếng: I knew who you are! Tôi mĩm cười: Yes, you saved me once before, now it is time for me to return the favor! Anh yên tâm nhắm mắt nghỉ ngơi sau mủi thuốc chống đau và ngoan ngoãn nằm yên cho chuyên viên quang tuyến làm việc.

Vài hôm sau đó, tôi lên phòng bệnh thăm viếng anh, anh trông có vẻ khỏe hơn nhiều, môi nở nụ cười khi nhận ra người thăm bệnh. Bên cạnh giường, một người phụ nữ trẻ cũng nhìn tôi mĩm cười:

-Cám ơn cô, Gary kể cho tôi nghe về cô rồi, và Gary bảo rằng trông cô bây giờ không còn giống 12 tuổi nữa!

Tôi cười xòa:

-Cám ơn nhé ông cảnh sát, nếu tôi còn giống như xưa thì chắc bệnh nhân sẽ không cho tôi giúp họ đâu.

Sau mười mấy năm làm việc bên khu vực người lớn, tôi đổi qua khu săn sóc trẻ thiếu tháng. Cuộc đời lắm nổi thăng trầm, buồn vui đủ chuyện. Mỗi ngày là một bức tranh của đời sống, không ngày nào giống nhau cả. Có lúc sung sướng hân hoan ôm trên tay một đứa trẻ bụ bẩm hồng hào, khóc to điếc cả tai; có lúc tim đập loạn xà ngầu đợi chờ đứa bé non nớt thiếu tháng rồi đem cả tâm sức mình cấp cứu thân thể bé bỏng xanh xao vừa nguyện cầu xin cho hơi thở mong manh bắt đầu cuộc sống. Có lúc ủ dột buồn đau nhìn người sản phụ ôm cái thân thể bé tí lạnh lẽo vào lòng với những dòng lệ tuôn tràn trên má. Sau gần bốn mươi năm thì tôi nghĩ việc, về vui thú điền viên.

Hôm qua, bà bạn thân Annette Chiu của tôi vừa mới qua đời vì bị nhiễm Covid. Bà để lại trong tôi một niềm trống vắng và hiu quạnh khó tả. Bà là người gốc Trung Hoa, du học sinh cuối thập niên 1960. Chồng chết sớm, bà đi làm miệt mài nuôi  bốn người con thành tài; sau đó bà trở thành một nhiếp ảnh gia nổi tiếng. Nhiều năm chúng tôi cùng tráng phim và in hình với nhau, rồi tôi dẫn bà về Việt Nam chơi. Khi đã lớn tuổi, bà không thường đi ăn tiệm và đi du lịch nữa thì chúng tôi hay ghé đến thăm bà, mang theo các thức ăn Việt bà thích. Lần nào từ giã, bà cũng rơm rớm nước mắt nhìn theo. Quay mặt ra đi tôi cũng phân vân không biết lần này có phải lần cuối hay không? Rồi một ngày…

Đời chúng ta thật là ngắn ngủi! Khi còn trẻ chắc không có nhiều người nghĩ ngợi về điều đó. Tuy đời sống ngắn nhưng đời ai cũng đáng sống cả. Dù chỉ thêm một ngày để được thấy màu sắc của cỏ hoa, âm thanh trong cuộc sống, cảm nhận làn gió mơn man trên má, giọt mưa lạnh ngắt trên bàn tay, đừng quên những giọt lệ mặn, ấm trên môi khi nghe nhạc sĩ Võ Tá Hân khẩn khoản: “Ví mà con đổi thời gian được. Đổi cả thiên thu tiếng mẹ cười” (Thơ của thi sĩ Trần Trung Đạo)

Hãy sống vui vì đời ai cũng đáng sống cả. Dù có khó khăn, buồn bã cực nhọc hay vui vẻ sung sướng, ít nhất chúng ta cũng vẫn còn sống trên cuộc đời này, cho nên đối với tôi, “all lives matter”.

Trong dịp trò chuyện gần đây với Evan, tôi nhìn vào mắt nó:

“Evan, bà ngoại mong muốn con suy nghiệm về những điều bà vừa kể…”

Trong ánh mắt màu xanh lá non của Evan, những tia sáng long lanh lúc bình minh lóe lên rất dịu dàng.

Tôn Nữ Thu Nga

San Dimas, 05/22/2021

Giang Khách

Trăm năm chưa cạn vài chung rượu
Mà ngả nghiêng say cả đất trời
Ta về bước hụt vào cơn mộng
Mộng đảo điên từ men đắng môi

Này ta giang khách, thuyền không bến
Này em kiều nữ, sóng Tầm Dương
Rót mãi về đâu hồ lệ cạn
Uống mãi ngàn năm rượu vẫn tràn

Này ta giang khách, hề ly khách
Này em kiều nữ, hề giai nhân
Xin cạn này đây ly tuyệt tửu
Hãy uống tình ta, rồi lãng quên

Gom cả thiên thu vào trong mắt
Cho lệ ngàn năm tràn câu thơ
Gom cả đất trời vào chung rượu
Ta uống mà say đến dại khờ

Làm kẻ dại khờ, kẻ mê muội
Ai say ? Ai tĩnh ? Rồi về đâu ?
Trăm năm chưa cạn vài chung rượu
Lòng đã say mù cuộc biển dâu.

Lê Văn Trung