Author Archives

by

41 NĂM BÌNH MINH CÂM

nguyenducbatngan

anh còn một vết thương
với tự hào như cùng sỉ nhục
lộc chồi nào giữa ngón tay thon
khổ nạn này đang cháy tan lồng ngực

em có theo anh chung giòng sử mệnh
khi cuộc đời đang trở mặt xôn xao
còn kiêu hùng không mà đứng dậy
còn lương tri không để thét gào

đã từ lâu ai cũng vì quê hương
tự xưng danh rất đầy chính nghĩa
người giết nhau mong hết hận thù
người thai nghén nhau nhanh hơn giòng thác lũ

bây giờ ở trên đất nước này
con người cầm trái tim
đi đổi gạo
cầm tâm hồn đem bán rẻ anh em
mong tâng công để còn được sống

em có hát ca trong lúc xuống đường
với ngọn cờ vẽ vời quá nhiều tín hiệu
ai cũng nguyền xây dựng quê hương
cũng như ai từng sẵn sàng bỏ chạy

không sức mạnh nào mạnh bằng bao dung
không đạn bom nào uy bằng nhân nghĩa
(tổ tiên ta, truyền thống hào hùng)
sao hôm nay đầy phường bất nghĩa

bây giờ anh thu mình trong hai chân
bước đi
thì nhẹ tênh
nhưng nặng trăm ngàn khổ nhục
nghe trơ vơ trên xương tủy mình
như cánh chim bay tìm mặt trời tháng chạp

em hãy mừng vui cùng lửa dậy
hãy thủy chung cùng người hôm nay
bởi vì có ai còn lương tâm đâu mà hổ thẹn
bởi vì người ta
đang tung hô khắp xứ sở này

em hãy cùng người ngợi ca những hình tượng chết
được hóa trang cách mạng anh hùng
được hóa trang bằng hòa bình tự do độc lập
muôn năm

đừng thấm mệt cũng như đừng ngừng nghỉ
(vì tổ quốc không bao giờ ủy mị
phải tiến lên dù ngõ cụt chặn đầu !)
anh vẫn còn vết thương

dọc ngang trăm đường lỗ chỗ
biết còn gặp lại nhau bằng trái tim
nguyên vẹn thuở đầu
hay cũng đã cùng mùa đổ vỡ

đành như em hóa thân
trái tim đã trở thành đá tảng
da thịt mình cũng như người dưng
anh lặng câm vui cùng khổ nạn

Sàigòn Tháng 5, Tâm Thương

NGUYỄN ĐỨC BẠT NGÀN

by

vết chân đêm loài sâu trên lá xanh

10735644_826194720769236_378143114_n (1)

nó bò
chầm chậm chầm chậm
mưa đêm ướt lá da sâu
cũng chẳng chút gì khe khẽ
đàn em mộ khúc trong đầu

ngón tay em dài tim tím
khẩy lên một nỗi buồn ta
ta nghe có lần như đã
giữ rồi tình vẫn ùa ra

ngập con đường ta về núi
suối em tay thả hoa đăng
ta lở để ta ngớ ngẩn
tương tư rồi sợi lông măng

loải sâu hiện thân nỗi nhớ
cũng vì im lặng của đêm
nhớ em đàn xanh chạm nguyệt
sao rơi nhè nhẹ trên thềm

em đi em về đâu đó
ta lời với gọi phương thu
này em lời ta trên lá
tình ta mấy độ sương mù.

Ngô Yên Thái

by

Niềm tự hào của người Mỹ

dokh

Chúc mừng !
Ông công an cửa khẩu nhe răng tươi rói.
Tôi giật mình, theo thói quen đầu đời tôi rất bồn chồn mỗi khi phải trình sổ thông hành, và phải nói đây là lần đầu khi qua cửa khẩu tôi lại gặp được một ông công an thân thiện đến như vậy. Đây là phi cảng Addis Ababa, Ethiopia, Phi Châu và tôi đang thi hành thủ tục xuất cảnh. Cộng hoà Liên bang Dân chủ này lại rườm rà, trên nguyên tắc khi nhập cảnh một đồng ngoại tệ cũng phải khai và khi xuất phải có giấy chứng nhận của ngân hàng đã chính thức đổi trong nước bao nhiêu đồng khác biệt để tránh chợ đen chợ đỏ. Nhưng ông công an này không hạch hỏi, cũng không đòi xem máy vi tính hay quay phim của tôi có mang theo hay đã bán chợ trời mà nhìn tôi thắm thiết như một người bạn mới. Thấy tôi ngỡ ngàng, ông giải thích :
Chúc mừng ông ! Obama !
Thì đây là lần đầu một người da đen được bầu lên Tổng thống Mỹ và hộ chiếu tôi trình ông kiểm tra là hộ chiếu Hoa Kỳ.
Nếu không có cái kính và cái quầy ngăn cản, có lẽ ông đã đứng dậy ôm lấy tôi, tôi thấy động tác ông nhấp nhỏm muốn chồm. Tổng giám mục Ngô Quang Kiệt có mặt thì hẳn sẽ hài lòng, thấy chưa, cầm hộ chiếu Mỹ. Nhưng đối với tôi thì đây là lần đầu tôi được hưởng vinh dự này ở nước ngoài nghĩa là ngoài Việt Nam. Ở Việt Nam hộ chiếu Mỹ rất là oai, nhưng đây là một biệt lệ, nếu không kể, thí dụ, Trung Quốc. Cũng như TGM Kiệt, tôi đã đi nước ngoài rất nhiều và thường thì đến đâu ra khỏi cổng kiểm soát cửa khẩu là sổ thông hành tôi giấu biệt để khỏi bị luỵ bởi chính sách đối ngọai của Hoa Kỳ. Nếu ai hỏi tôi là người ở đâu đến, tôi lúc nào cũng trả lời, tôi là người Việt Nam. Được chúc mừng là người Mỹ, tôi phải đợi đến ngày 4 tháng 11 năm nay.
Được công an chúc mừng là điều bất ngờ, tuy trong đêm bầu cử ở Mỹ, tôi đã gắng nấn ná đến 5 giờ sáng ở Addis Ababa để theo dõi kết quả cùng một ông khách người Uganda (quốc tịch gì không mang mà lại mang quốc tịch Uganda). Ngoài ra còn có toàn bộ nhân viên trực đêm của khách sạn, say mê đến nỗi các anh phục vụ quên cả bổn phận và kéo ghế ra ngồi, ông xếp quản lý chốc chốc lại bỏ quầy lễ tân vào xem bầu cử đến đâu. Chỉ có bà quét dọn là cần mẫn tiếp tục lau chùi, vì ai làm Tổng thống Mỹ thì bar khách sạn cũng phải sạch sẽ khi ca sáng đến đổi phiên. Khi lên phòng tôi nói với mọi người vậy là cầm chắc, nhưng khi vợ tôi từ Mỹ gọi tôi dậy vào lúc 7 giờ (8 giờ đêm hôm trước tại Cali) tôi còn phải hỏi kỹ là McCain đã tuyên bố công nhận kết quả chưa hay biết đâu lại đòi bang Ohio hay Florida kiểm lại phiếu. Và ngày hôm sau ai nấy rạng rỡ như là mới trúng quả. Không phải nói và không phải nhắc lại, những người rạng rỡ này, tứ là « ai nấy », da đều đen hơn là vị Tổng thống thứ 44 của nuớc Mỹ.
Đến đây, không phải nói và không phải nhắc lại nhưng mở một dấu ngoặc, một hai thập niên mới đây thôi, Tổng thống Cameroon là ông Paul Biya có dịp sang Mỹ. Ông đến thăm một trường tiểu học ở nội thành Washington dân cư đa số người da đen. Giới thiệu ông với các em học sinh, một cô giáo phát biểu : « Người da đen cũng có thể làm Tổng thống và đây là bằng chứng ». Để đóng dấu ngoặc lại tôi xin nói thêm, Chủ tịch Ethiopia cũng là một bằng chứng khác trước khi trở lại với Tổng thống đắc cử của nước Mỹ.
Ông tài taxi đưa tôi từ trường bay Beirut vào trong phố bảo thế là thế giới sẽ khả quan hơn, « Thay đổi và Hy vọng ». Ông taxi này người Ả Rạp, tức là không có tính đoàn kết hay hãnh diện màu da trong phần phấn khởi này. Tôi nói ờ thì hy vọng thôi, chứ thay đổi thì chưa dám nói và đừng nói vội. Năm 1992 trước lựa chọn Bush cha, tôi đã phải bỏ phiếu cho Clinton (!) và đến bây giờ còn hối. Lần này, như bà Cynthia Mc Kinney, ứng cử viên của Đảng Xanh (và da thì có đen hơn ông Obama đôi phần) phát biểu, đừng nên để cho cái sợ (ông Mc Cain thắng) chi phối lá phiếu. Mấy tháng trước, khi các bạn ở Hàn Quốc hồ hởi « Anh nhất định phải bầu Obama » tôi đã quyết liệt « Tôi bầu cho người tôi thích nhất trong các ứng cử viên, để mai mốt lỡ có vài hội hè đám cưới gì đó ở Afghanistan có ăn bom lạc của Mỹ và chết vài ba chục trẻ em tôi còn đỡ thấy phải cắn rứt ». Nhưng cả tôi và ông taxi Lebanon đều vui mừng mà đồng ý, Bush bye bye.
Thực tế thì tôi bi quan mà nghĩ, niềm vui quốc tịch Hoa Kỳ của tôi sẽ không được lâu dài, dại gì mà không hưởng trong mấy ngày này. Người Mỹ đi đâu cũng bị ghét, xa cũng như gần (không tin thì thử hỏi người Mexico hay là người Canada). Hoạ may ở Việt Nam (và Trung Quốc như đã nói, nhưng một mình Trung Quốc đã 20 % nhân lọai), và đâu đó được một Ivory Coast hiếm hoi. Ngược lại, theo kinh nghiệm trải qua của tôi, người Việt Nam đi đâu cũng được nể, đây là tôi nói thật, nghiêm túc và không đùa, và lý do được nể nang này là vì đã đánh Mỹ, nói ra thế này thì nhiều bạn ở Việt Nam không thể nào tin. Giờ tôi đang ở Beirut, trong một ngày hôm nay ba người lạ khi biết tôi là Việt Nam đều khen ngợi mà chẳng phải khen ngợi vì ta nghe đâu có nhà văn suýt đoạt giải Nobel hay là ta xuất khẩu đồ may. Một ông lái xe cám ơn nước tôi bắn máy bay Mỹ (của Israel) đã ném bom chết bố mẹ ông và một người em trai và cho tôi xem vết thẹo ông còn mang ở cổ tay. Ông hàng tạp hoá bán cho tôi hai chai bia còn nói với « Năm 17 tuổi, ở tại đây này, tôi xuống đường hô Hồ Chí Minh – Việt Nam. Giờ có dân chủ hay chưa ? » Ông hơi buồn một tí khi được tôi cập nhật nhưng vẫn súyt xoa « Việt Nam rất giỏi ». Một ông khác, chạy xe Hyundai thoạt tưởng tôi Hàn Quốc từ việc khen xe rẻ mà không kém gì Mercedes chuyển ngay sang chuyện B52 rớt. Cách đây vài năm, tại Ai Cập, trẻ con ngoài phố đang ghẹo các con tôi, khi biết là người Việt đã đổi ngay thái độ và ôm chầm lấy, đứa bé bán trà dạo mời uống nước không tính tiền ! Năm 1976, khi khủng bố Palestin bắt cả Hội nghị OPEP ở Vienna làm con tin, lúc đột nhập vào phòng họp họ bảo « Ai là người Việt Nam thì đi ra ngoài, còn lại cởi cà vạt ra để chúng tôi làm giây trói lại ». Nhưng đây có lẽ không thuyết phục, vì nể nang nước Việt tôi chỉ kể ra được Ả Rạp với lại khủng bố, tức là một lứa cá mè nếu không nói là đồng nghĩa. Tuy hiện tượng ghét Mỹ, thì là một hiện tượng toàn cầu, cho dù họ có từng nghe nói đến nuớc Việt hay chưa.
Mỗi bận được người lạ vồn vã như vậy, thật ra thì tôi lại đâm ra lúng túng. Lý do là phần tôi thì máy bay Mỹ tôi chưa hề bắn một cái nào, cho dù là không may bắn lầm (như quân đội Mỹ vẫn thường thấy tại Iraq ngày nay mỗi khi gặp phải… thường dân). Tôi ậm ừ nhận đại cho qua chuyện. Ta hay mang dư luận nước ngoài ra làm bằng, nhưng nước ngoài vì họ là nước ngoài nên biết gì. Mỗi bận cho biết tôi là người Việt, tôi chưa hề nghe ai « À, đất nước ông là đất nước có Ngô Tổng Thống anh minh ». Thiệt thòi nay tôi phải gánh chịu, nhưng cũng có một trường hợp tôi có thể kể lại.
Đó là tại Los Angeles vào năm 1980. Chiến tranh Việt Nam còn gần gũi và chuyện xảy ra ở một cửa hàng bán vé du lịch Philippines. Khi biết tôi là người Việt, không phải là người Việt Điện Biên, người Việt cầu Công Lý (cầu Nguyễn văn Trỗi) mà là người Việt tị nạn, người di tản buồn, ông nhân viên Philippines này đã chép miệng mơ màng « Tướng Kỳ, à, có một bà vợ rất đẹp ! ».
Đây là một an ủi độc nhất nhưng ngày hôm nay không còn cần thiết nữa. Tạm thời, và cho đến khi Obama nhậm chức để xua quân sang Pakistan như ông đã hứa (chẳng hạn), thì tôi được quyền hưởng thụ đối với người nuớc ngòai niềm tự hào tôi là một công dân Mỹ.
Enjoy !

ĐỖ KH.

by

Chia sẻ trên mạng để làm gì?

tuankhanh

13335997_10209525637487579_7709537534626463317_n

Giữa tháng 5/2016, em Huỳnh Thành Phát ở Sài gòn bị bắt về đồn công an do xuống đường cùng nhiều người khác để yêu cầu chính phủ Việt Nam phải sớm tìm ra lý do vì sao cá chết hàng loạt ở dọc bờ biển 4 tỉnh miền Trung. Em bị các công an viên tra vấn nhiều giờ liền, với các câu hỏi “động cơ nào khiến quan tâm đến cá chết”. Sau khi tra vấn và không tìm được điều gì sai phạm, công an thả em ra vào đêm khuya. Nhưng vừa ra khỏi đồn, em Phát bị những người to khỏe, mặc thường phục, đeo khẩu trang chận lại, đánh đập dã man. Lúc đó, em Phát chỉ là trẻ vị thành niên.
Cuối tháng 5/2016, anh Phan Anh, một người dẫn chương trình trên truyền hình ở Hà Nội bất ngờ được mời vào buổi tọa đàm, mà trong đó anh bị chất vấn bởi một nhóm người, được dẫn dắt bởi bà Tạ Bích Loan, trong suốt 2 giờ liền (cắt lại chỉ còn 60 phút) để truy vấn rằng “mục đích nào, động cơ nào…” trong việc chia sẻ các thông tin về vụ cá chết mà anh đưa trên facebook của mình. Những câu hỏi mang tính tấn công, diễn dịch sai hiện thực… cũng như thái độ muốn áp đảo anh tại trường quay đã khiến hàng triệu người Việt sững sờ. Sự phản ứng nhanh chóng và dữ dội ngay trong đêm đã thành một áp lực lớn, khiến đài truyền hình VTV phải lấy xuống bản phát trên youtube. Khác với trường hợp của em Huỳnh Thành Phát, cuộc đánh nguội vào Phan Anh đã hoàn toàn thất bại.
Có cái gì đó khá giống nhau trong 2 trường hợp điển hình nêu trên. Bởi thủ pháp và lý luận của phía những người đứng về phía chính quyền – từ hành chánh công quyền đến giải trí tuyên truyền – đều tương đồng.
Câu hỏi “mục đích gì, động cơ nào…” cũng không xa lạ gì với tôi. Từ những bài viết đầu tiên về hiện thực xã hội, tôi đã nhiều lần phải làm việc với những người luôn lặp đi lặp lại câu hỏi đó. Nhận thức trở thành một loại tội danh đối với những ai không chọn ăn đong khẩu phần thực tế trên đất nước này.
Nhưng đó là thủ pháp đặc biệt của phía an ninh văn hóa. Giờ thì tôi thấy thủ pháp đó đã phổ thông ở khắp nơi, leo lên đến tận truyền hình với những nụ cười giả văn minh. Không biết động cơ nào đã khiến một lớp người nói trên luôn biết cách né tránh gọi tên đúng những kẻ luôn gây sai lầm và khổ nạn với tổ quốc – dân tộc, nhưng rất giỏi học đòi thủ pháp của công an để truy vấn người dân mình.
Xã hội Việt đang suy đồi với một lớp người như vậy. Họ luôn tin rằng bất kỳ ai có ý thức về hiện thực, ai nói và tin vào sự thật, khác với những điều mê mị mà truyền thông nhà nước gieo rắc, đều là kẻ thù của họ. Dựa vào quyền lợi và sự bình an tạm thời mà họ đang hưởng thụ, tất cả những người quan tâm đến vận mệnh đất nước, đến đồng bào… đều là kẻ âm mưu lật đổ sự tận hưởng máng ăn mỗi ngày trong trang trại.
Từ câu chuyện của em Huỳnh Thành Phát đến anh Phan Anh, cho thấy tư duy và hành động của phía một phía vẫn không đổi, nhưng nhận thức và ý thức của phía nhân dân đã vùn vụt đổi thay. Chuyện của em Huỳnh Thànn Phát chỉ có hàng trăm lượt share, hàng ngàn like nhưng đến chuyện của Phan Anh đã là hàng ngàn lượt share, hàng chục ngàn like. Vấn đề không phải là Phan Anh nổi tiếng hơn, mà vấn đề ở chỗ cấp số nhân của thái độ đó, cùng một ý nghĩa là phẫn nộ cho sự thật.
“Chia sẻ trên mạng để làm gì?” – câu hỏi là chương trình 60 phút mở của VTV dàn dựng rất công phu về chuyện thảm họa cá chết đã không có được lời đáp, thì hôm nay, mạng xã hội đã giúp trả lời thay: để vùng đứng dậy, để biết mình còn mang giá trị một con người.
“Thoạt đầu họ, phớt lờ bạn, sau đó chế giễu bạn. Rồi họ chuyển sang tấn công bạn. Cuối cùng thì bạn chiến thắng”, Mahatma Mohandas Gandhi (1869-1948), nhà lãnh đạo tranh đấu dân quyền lừng danh của Ấn Độ đã để lại di huấn như vậy về những cuộc đối đầu giữa sự thật và xảo biện, giữa con người tự do và công dân chuồng trại.
Thoạt đầu những kẻ xảo biện trung thành phớt lờ em Phát hay Phan Anh vì cho rằng điều của Phát hay Phan Anh suy nghĩ là thiểu số. Đến khi nhận ra sức mạnh của suy nghĩ đó, thì họ chọn cách diễu cợt vô căn “nhận tiền của thế lực xấu”, “muốn làm người nổi tiếng”… để nhằm dập tắt. Rồi khi ngay cả những lời diễu cợt ấu trĩ đó thất bại, họ lại tổ chức tấn công. Em Phát bị đánh đập đến thâm tím mặt mày, Phan Anh bị đưa vào đấu trường Đỏ. Và cuối cùng thì những con người có suy nghĩ độc lập và chân chính lại chiến thắng. Họ làm cho giòng dõi Việt Nam ngập tràn sự tự hào và mạnh mẽ, rằng thành phần nặc nô trộn lẫn trong dân tộc này chỉ là số ít đáng thương hại mà thôi.
Đã 2 tháng, kể từ khi thảm họa môi trường phát đi từ Vũng Áng, Hà Tĩnh. Hàng trăm tấn cá chết, tài nguyên, con người bị thiệt hại. Những người có trách nhiệm đã cố tình im lặng, thậm chí chọn cách đối đầu với nhân dân để kéo dài thời gian, bịt chặt thông tin. Giữa việc mở rộng cửa sự kiện, thúc đẩy các biện pháp khoa học để tìm ra nguyên nhân, thì họ chọn cách bít lối, lùa dân xuống biển, ăn cá như một tập tục hoang dã nhằm chứng minh sự tồn tại của chính quyền. Hành động này nhắc cho người ta nhớ lại hành động của nhà lãnh đạo Cộng sản Nam Tư Slobodan Millosevic khi ông xua dân bắt buộc phải qua lại cây cầu mà NATO đã thông báo trước sẽ đánh sập, nhằm triệt hạ sử dụng quân sự bừa bãi của ông Millosevic vào năm 1999.
Tại sao một thảm họa quốc gia lại được bưng bít đến mức, khiến nhân dân bị hăm dọa, vây hãm, đánh đập, gán án tù… chỉ vì muốn biết điều gì đang xảy ra trên đất nước mình? 60 phút mở ấy, lại đóng sập những câu hỏi chính cần có, quay lưng một cách nhục nhã với tình trạng của đất nước.
Một Gạc Ma khác trên đất liền đang diễn ra. Hàng hàng tấn cá chết tràn bờ, những thợ lặn thoi thóp và những ngư dân nhiễm độc và khốn cùng đường sinh sống, đang bị bức tử một lần nữa bởi truyền thông nhà nước và các kiểu công dân máng ăn. Gạc Ma ở tọa độ 9°43’9″N -114°16’57″E thì người Việt bị thảm sát bởi giặc xâm lược Trung Quốc. Còn chương trình 60 phút mở lại cho thấy một Gạc Ma khác chạy dài dọc bờ biển miền Trung. Cuộc thảm sát tài nguyên và tương lai con người Việt Nam đang công khai diễn ra bởi những kẻ nhân diện thú tâm, có cùng tiếng nói và dòng máu Lạc Hồng.
Rất nhiều người tức giận đòi phải phản ứng đích danh từng người trong chương trình đấu trường Đỏ với Phan Anh, nhưng thật sự điều đó không cần thiết đâu, thưa các bạn. Tiếng gào rú từ chuồng trại dù lớn bao nhiêu, bộ lông bóng bẩy thế nào vẫn thấp hèn hơn những con người tự do sống giữa đồng xanh và mặt trời sự thật. Điều mà bạn cần ghi nhớ dứt khoát rằng, cột mốc hôm nay, là điểm dừng cuối của hành trình có thể đã dài hơn 41 năm, rằng truyền thông tuyên truyền nhà nước không bao giờ đáng tin cậy cả.
Và hơn nữa, đó là những kẻ phản bội tồi tệ, vì đã sử dụng tiền thuế của nhân dân để chống lại nhân dân.

TUẤN KHANH

P/S của TƯƠNG TRI:

Nhiếp ảnh gia Nguyễn Sơn, người cũng là khách mời của chương trình đối thoại này cho biết: “Là người trong cuộc và cũng là người ủng hộ quan điểm của bạn ấy mình có vài lời như thế này: Clip phát trên tivi là biên tập, cắt cúp rất nhiều từ cuộc nói chuyện, tranh luận hơn 2 tiếng cho vừa khung 60 phút của họ. Có những thứ rất hay đáng nhẽ nên cho vào để cân bằng. Ví dụ như Phan Anh nói: ‘Tôi phải tin VTC chứ vì đó là nguồn tin chính thống, đài truyền hình nhà nước cũng như mọi người tin vào cái phóng sự… quét rau của VTV vậy….

Ở hiện trường thì Phan Anh không hề bị lép vế chút nào mặc dù việc sắp xếp của chương trình để bạn ấy “đối mặt” với sự chỉ trích từ đầu. Mình chỉ được vào khoảng 30 phút cuối nên “hộ giá” không được nhiều. Quan điểm của mình là ủng hộ bạn ấy và ủng hộ chia sẻ trên mạng.

Mình biết Phan Anh mười mấy năm trước và quí bạn ấy nhưng đến giờ thì thực sự nể Phan Anh vì bản lĩnh, sự chính trực.

by

TRIỀN RÊU CÒN XANH

phuonguy

đã hỏi giữa hư không
ngày câu hỏi hương tàn
bàn lạnh nhập kinh siêu độ
khi nào vãng sanh?

đã hỏi giữa đêm đen
nơi nào mình trú ngụ
lộng dây tỳ bà đứt đoạn
yêu tinh khóc giữa mù trăng

đã hỏi trúc tre đầu ngõ
đâu tiếng gió đại ngàn
ngày về nơi mù xa đó
mồ côi một trận lang thang

cầu vồng bâng khuâng mộ gió
âm u lặng ngát lưng đồi
mình về có ngang qua đó
triền rêu còn xanh một tôi

PHƯƠNG UY

by

…Nằm Mơ…

huytuong

Sáng.nghe chim gáy bìa rừng
Hình dung kiếp trước đã từng đến đây
Sáng.nghe chim gáy.mới hay
Quê nhà thăm thẳm.mây bay rợp trời
Sáng.nghe chim gáy.tiếp lời
Hoang mang tự thuở làm người đầu thai
Tiếng chim gáy rụng trên cây
Giật mình hái lượm.đầy tay nắng vàng…
Chim gáy.rụng xuống hồng hoang
Nghìn sau tuế nguyệt mở trang không màu…

HUY TƯỞNG

by

Hồ Con Rùa

phamthangvu

Giới trẻ thời bây giờ (người sinh và trưởng thành sau ngày 30-4-1975) ở Sài Gòn chỉ biết Hồ Con Rùa là 1 bùng binh (vòng xoay giao thông) có đài phun nước, nối 3 con đường Võ Văn Tần, Trần Cao Vân và Phạm Ngọc Thạch (thuộc quận 1) và là một trong các khu vực náo nhiệt (vì các hoạt động ẩm thực với các tiệm cà phê, hàng quán chung quanh. Hồ Con Rùa trong quá khứ từng có tên là Đài Phun Nước, Công Trường Ba Hình, Công Trường Chiến Sĩ Trận Vong, Công Trường Quốc Tế, Công Trường Duy Tân… và nếu muốn kể đầy đủ thì Phạm Thắng Vũ (PTV) quay trở về thời khởi điểm của các vị trí Hồ Con Rùa bây giờ từ thời xa xưa (1790) nguyên là vị trí cổng thành tên là Khảm Khuyết (của Quy Thành (Bát Quái Thành). Sau cuộc nổi loạn của Lê Văn Khôi (dưỡng tử của quan Tổng trấn Gia Định Thành-Lê Văn Duyệt) thì vua Minh Mạng cho phá bỏ Quy Thành này (1837) và xây một thành mới thay thế nhưng quy mô nhỏ hơn (gọi là Phụng Thành). Do đó cổng thành Khảm Khuyết lại ở ngoài cái Phụng Thành (mới) này và tự nhiên trở thành con đường chạy thằng xuống sông (Bạch Đằng bây giờ). Phụng Thành cũng không bền vì sau khi người Pháp chiếm được thì họ lại phá hủy tan tành (ngày 8 tháng 3 năm 1859). Người Pháp (sau khi chiếm được 3 tỉnh miền Đông Nam Kỳ) thì bắt đầu quy hoạch để xây khu đô thị mới (tiền thân của Sài Gòn) bằng cách dựa trên các trục lộ của (Quy Thành cùng các vị trí cũ) và một tháp nước được xây ngay (năm 1878) tại vị trí Hồ Con Rùa dùng để cung cấp nước sinh hoạt cho cư dân trong vùng. Cái tháp nước này cũng nhỏ, do vậy khi lượng dân cư tăng lên thì người Pháp dựng các tháp nước khác thay thế (do tháp nước cũ không cung ứng đủ và bị phá bỏ vào năm 1921). Vị trí phá bỏ này, người Pháp đã cho xây dựng một tượng đài ba binh sĩ Pháp bằng đồng với hồ nước nhỏ, để đánh dấu cuộc xâm chiếm và biểu tượng của việc người Pháp làm chủ Đông Dương và vì vậy, dân trong vùng thường gọi nó là Công Trường Ba Hình.

13332732_10209442017708240_3420235324034426723_n
Tượng đài (Ba Hình) này, người Pháp xây để tưởng nhớ đến các binh sĩ Pháp (bỏ mình trong trận Đệ Nhất Thế Chiến tận bên trời Âu) và hằng năm cứ đến ngày 14 tháng 7 (Quốc Khánh Pháp) thì quan chức Pháp (chính quyền thuộc địa) kéo về đây để làm lễ tưởng niệm chiến sĩ trận vong. Tượng các người lính chiến ở đài (Ba Hình ) này không có tên (vô danh), hình dáng mặc quần áo trận, mũ sắt, tay cầm khẩu súng Mút (dưới chân tượng là bệ đá hoa cương có khắc hàng chữ Le Soldat Inconnu và nơi này (tượng đài Ba Hình) còn có tên gọi là Công Trường Chiến Sĩ. Gọi tên là Ba Hình vì có 1 tượng trên đỉnh và 2 tượng ở dưới chân.
Khi cầm quyền (tư cách là Chủ Tịch Ủy Ban Lãnh Đạo Quốc Gia của miền Nam VNCH), Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu đã cho phá hủy tượng đài Ba Hình này (quãng tháng 6 năm 1965) và thay thế bằng hồ nước (hình ảnh hiện như bây giờ). Có tin là ông (tổng thống Nguyễn Văn Thiệu) tin vào lời của một thầy địa lý xây Hồ Con Rùa để làm một trấn yểm. Trên mặt hồ là từng dãy lối đi được xây cách điệu hình hoa sen đang nở. Giữa hồ là 5 trụ bê tông sừng sững vươn lên cao, tượng trưng cho năm cánh tay của cộng đồng quốc tế công nhận miền Nam VNCH. Dưới chân trụ này là một đài tưởng niệm hình bầu dục, trên có một đỉnh đồng (đồng đỏ) chỉ được đốt hương trầm vào ngày Lễ Chiến Sĩ Trận Vong của miền Nam VNCH.
Hình tượng chính của việc trấn yểm là một hình tròn đường kính khoảng gần 2m xây đối diện 5 trụ bê tông nói trên. Trên hình tròn này là một tấm bia khoảng 5m, cẩn đá cẩm thạch trắng. Đỉnh bia có một phù điêu bằng đồng thau khắc nổi hình một bầu rượu (không hiểu nghĩa gì), dưới phù điêu ấy là tên các quốc gia (hình như là 44 quốc gia trong khối tự do và trung lập) đã công nhận miền Nam VNCH và có viện trợ kinh tế cũng như tinh thần (cho miền Nam VNCH khi đó), được khắc chìm vào mặt đá và mạ vàng. Ngay dưới chân bia là một con Rùa (Quy) tạo hình bằng những phiến đồng đỏ kích thước khoảng 40×40 cm/tấm, được ghép lại với nhau theo lối tán rivet (cũng bằng đồng). Nhìn sơ qua, hình dáng con Rùa đội tấm bia này cũng giống như các con rùa đá đôi bia tên các ông Nghè ở Văn Miếu ngoài Hà Nội.
Cái gì hiện hữu đều có lý do hiện hữu. Vụ nổ mìn làm tan hình Con Rùa (cùng tấm bia trên lưng) ở Hồ Con Rùa cũng có lý do của nó. Chúng ta phải quay trở lại thời điểm bắt đầu sau ngày 30-4-1975. Khi đó, cùng với đoàn quân mới (Việt Cộng) chiếm đóng thì một tâm trạng bất an của dân đọc sách và các nhà sách mà tự dưng sách vở bày bán tràn lan lề đường. Rẻ, nhiều, mua bán chớp nhoáng không cò kè như trước. Có chỗ còn rao kiểu bán đổ đồng, đồng giá… nhanh tay thì còn-chậm tay thì hết. Cũng có những người còn nặng lòng với văn hóa miền Nam VNCH (khi đó) nên khi thấy sách báo, tạp chí bày bán quá nhiều và rẻ (đặc biệt có cả những bộ Văn, Bách Khoa… đóng bộ-bìa da hẳn hoi) thì họ vội mua về đem cất. Khách mua chợt tăng lên vì đã có những người thuộc chế độ mới tìm mua (trong số này có cả Dương Thu Hương nữa khi nữ văn sĩ này vừa vào được Sài Gòn) để đọc (những cái, những điều lạ trong các sách lạ mà họ lần đầu tiên được thấy). Các hiệu cho mướn sách cũ vẫn lén lút cho thuê sách (để họ tiếp tục sống) và bây giờ thì họ lại có thêm một số khách hàng mới là các bộ đội đóng quân đâu đó (trong các doanh trại lính chế độ cũ) trong vùng. Những truyện từ Chưởng, Kiếm Hiệp, Trinh Thám, Truyện Dịch, Chính Trị, Tình Dục… của miền Nam VNCH được họ đọc rồi mê mẩn và tìm đọc tiếp rồi ra chợ trời tìm mua nguyên cả quyển để mang về quê cất (khi họ phục viên về quê, rời khỏi quân ngũ). Cùng lúc đó thì từ miền Bắc CS lại cho chở cả hàng đống (trên từng các chuyến xe tải) sách báo xuất bản ở ngoài đó (thu thập từ trong nhà dân chúng trong các phong trào quyên góp gửi sách cho đồng bào miền Nam ruột thịt) nói là để cho dân vùng bị địch (chế độ miền Nam VNCH) tạm chiếm trước đây có món ăn tinh thần để biết về văn hóa miền Bắc và Xã Hội Chủ Nghĩa.
Nhưng sách báo của miền Bắc chở vào các đô thị cũ của miền Nam VNCH thì lại không được đồng bào (nhất là ở Sài Gòn) đón nhận như ý các cán bộ văn hóa đã nghĩ. Kể cá các sách báo mới vừa được in ra (tái bản vội vã từ các bản gốc ở ngoài Bắc mang vào), phát hành từ các nhà in do họ vừa mới tiếp thu được. Người ta vẫn cứ tìm đọc các sách báo cũ và vì vậy đã có các vụ tịch thu sách báo miền Nam VNCH (được cán bộ văn hóa gom chung một giỏ là đồi trụy) để đem thiêu hủy (đốt, xé hoặc cá biệt do cán bộ văn hóa đem cất riêng, nói là để nghiên cứu). Làm thế, nhưng văn hóa miền Nam VNCH đã truyền về miền Bắc rồi (do các anh bộ đội, người vào trong Nam ngay sau ngày 30-4-1975 mang về). Tiểu thuyết, truyện Chưởng, Kiếm Hiệp, Trinh Thám, truyện dịch, tạp chí… của miền Nam VNCH đã đánh bại sách báo miền Bắc (PTV không kể các tác phẩm xuất bản tại miền Bắc trước thời điểm 1954 như của Tự Lực Văn Đoàn cùng các ấn phẩm, tạp chí khác…) và ở ngoài đó người ta đọc, kể cho nhau nghe rồi cứ vậy mà nó lấn át, đánh bại các sách báo của nền văn học nghệ thuật khô cằn, nói một chiều. Dù chỉ có ít tháng kể sau ngày 30-4-1975, thơ ca của văn hóa miền Nam VNCH làm người dân miền Bắc quên mất cả những chân dung như Tố Hữu, HCM… Văn thì làm người đọc thấy hơn hẳn các khuôn mặt cũ như Chu Văn, Anh Đức, Nguyên Ngọc, Hữu Mai… Và vì vậy cán bộ văn hóa phải vào cuộc. Tháng 9- 1975, chính quyền ra thông cáo cấm phổ biến, lưu hành, tàng trữ toàn bộ tác phẩm của ngót 50 văn, thi sĩ, nhà nghiên cứu… của chế độ cũ (miền Nam VNCH). Thông cáo này được đọc ở trường học, các cơ quan nhà nước (Phường, Khóm, Ấp), trên vô tuyến TH, Radio truyền thanh… Các nhà văn, nhà báo, thi sĩ chế độ cũ (miền Nam VNCVH) tự dưng trở thành tay sai của USA hết (nhân viên CIA). Có thông báo đó, có các vụ bêu riếu các cá nhân văn, thi sĩ miền Nam VNCH thì vô tình càng làm sách báo chế độ cũ có cái gì hấp dẫn đối với dân chế độ mới. Nên, một vụ bắt các văn, thi sĩ miền Nam VNCH cần phải có để dập tắt hoàn toàn nền văn hóa của chế độ này (dù khi đó chế độ đó đã chấm hết).
Buổi tối (quãng 7 hay 8 giờ) ngày 1 tháng 4 năm 1976, phát một tiếng nổ ầm ngay tại con Rùa đồng (hình con rùa này, có người cho là làm bằng đồng đen nhưng người khác bảo là đồng đỏ và mầu đen là do đồng bị oxy hóa khi tiếp xúc với không khí lâu ngày) dưới chân bia kỷ niệm các nước (hình như là 44 nước) đồng minh, viện trợ cho miền Nam VNCH ở công trường Duy Tân (tên mới) trước học viện ĐH Sài Gòn. Tiếng nổ khá lớn và ngay ngày hôm sau thì báo Tin Sáng đã tường thuật đầy đủ chi tiết vụ nổ này (họ gọi là phá hoại) và cho biết thủ phạm đã bị bắt nhưng không đăng hình người đó mà chỉ đăng hình người chết (để gây xúc động trong quần chúng). Ngay ngày hôm đó (sau 12 giờ đồng hồ khi có vụ nổ xẩy ra) một số các nhà văn, thi sĩ, trí thức lần lượt bị bắt (chiến dịch này kéo dài từ ngày 2 tháng 4 đến ngày 8 tháng 4 thì tạm ngưng) để sau đó công an bắt tiếp một số người phát hành sách báo (ngày 28 tháng 4). Khi đó không ai (các người bị bắt) biết được về cái kế hoạch bắt giữ này vì kể từ sau ngày 30-4-1975 thì các văn, thi sĩ, trí thức miền Nam VNCH vẫn linh cảm sẽ có ngày họ bị bắt nên tâm trạng họ gần như là chờ đợi cái ngày xui xẻo đến với mình (trừ nhà văn Mai Thảo thì sống cuộc đời nay đây mai đó, không ở một chỗ nhất định cho đến ngày ông vượt biên thành công). Cho đến tận năm 1982 (6 năm sau vụ nổ Hồ Con Rùa) thì độc giả mới biết đến kế hoạch (lý do) bắt này qua quyển truyện tên là Vụ Án Hồ Con Rùa (do NXB Tuổi Trẻ-Thành phố HCM xuất bản) do tác giả tên là Huỳnh Bá Thành viết ra.
Huỳnh Bá Thành (HBT) dân gốc miền Trung, vẽ hí họa (với bút hiệu là Ớt) cho tờ nhật báo Điện Tín (của Thượng nghị sĩ Quốc Hội VNCH Hồng Sơn Đông) có ai ngờ lại là tay Việt Cộng nằm vùng (cũng giống trường hợp của Vũ Hạnh (tác giả của Người Việt Cao Quý, Cô Gái Xà Niêng, Tiếng Hú Trên Đỉnh Non Chà Hóc…), Thái Bạch (tác giả của Thi Văn Quốc Cấm Thời Pháp Thuộc) và bản thân HBT cũng không lạ các khuôn mặt văn, thi sĩ miền Nam VNCH. Vậy mà y có thể viết một quyển sách về họ theo kiểu như vậy. Việt Cộng vẫn luôn rêu rao là chúng luôn luôn quý trọng con người và tài năng con người. Việt Cộng không bao giờ bắt các nhà văn, thi sĩ vì các tài năng mà họ bị công an bắt là vì đây là bọn gài mìn sát hại lương dân và phá hoại kiến trúc công cộng. Trong quyển Vụ Án Hồ Con Rùa (VAHCR), Huỳnh Bá Thành khẳng định các văn, thi sĩ miền Nam VNCH bị bắt như: Đỗ Gia (Đằng Giao), Chu Nữ (Chu Vị Thủy), vợ chồng Lê Dạ-Thu Dung (Trần Dạ Từ-Nhã Ca), Nguyễn Côn (Nguyễn Mạnh Côn), Vũ Long (Duyên Anh-Vũ Mộng Long), Hoàng Hà Đặng (Đặng Hoàng Hà)… đều là tay sai USA, nhân viên CIA gài nằm lại (không di tản dịp 30-4-1975). Cho các văn, thi sĩ này thảo luận chiến lược với các cố vấn Mỹ (trước 30-4-1975), nhận mìn và làm cái vụ nổ Hồ Con Rùa. Danh sách các văn, thi sĩ, nghệ sĩ… miền Nam VNCH bị bắt trong đợt này rất nhiều. PTV xin kể tên ra sau đây: Dương Nghiễm Mậu, Doãn Quốc Sĩ, Trần Dạ Từ, Nhã Ca, Lê Xuyên, Nguyễn Mạnh Côn, Thế Viên, Thái Thủy, Mặc Thu, Vũ Hoàng Chương, Duyên Anh, Đằng Giao (con rể nhà văn Chu Tử), Chu Vị Thủy (con gái nhà văn Chu Tử), Hồng Dương, Thanh Thương Hoàng, Văn Kha, Hồ Nam, Như Phong, Trịnh Viết Thành, Anh Quân, Xuyên Sơn, Cao Sơn, Đặng Hải Sơn, Đặng Hoàng Hà, Lê Văn-Vũ Bắc Tiến, Sao Biển, Hồ Văn Đồng, Lê Hiền, Sơn Điền-Nguyễn Viết Khánh, Tô Ngọc, Uyên Thao,Lý Đại Nguyên, Tô Kiều Phương, Hoàng Vĩnh Lộc, Hoàng Anh Tuấn, Thân Trọng Kỳ, Minh Đăng Khánh, Nguyễn Hải Chí (họa sĩ Chóe), Nguyễn Hữu Hiệu…
Trở lại câu chuyện Vụ Án Hồ Con Rùa thì trong truyện này (độc giả trong nước nếu chịu khó đi lục tìm ở các hiệu bán sách cũ thì cũng có thể tìm lại được), HBT đã dựng lên một câu chuyện là khi vào ngồi trong Dinh Độc Lập rồi (Dinh này nguyên là dinh Norodom rồi đổi thành tên là dinh Thống Đốc (vì là nơi làm việc của Thống Đốc Nam Kỳ), rồi lại thành dinh Toàn Quyền (cho viên Toàn Quyền Pháp (cai trị cả 3 nước Việt-Miên-Lào)). Khi Nhật lật Pháp (biến cố ngày 9 tháng 3 năm 1945) thì Nhật làm chủ cái dinh này và khi Nhật thất trận, Pháp quay lại Việt Nam và làm chủ trở lại dinh cho đến khi Pháp bàn giao lại cho Thủ tướng Ngô Đình Diệm (ngày 7 tháng 9 năm 1954) và ông Diệm cải tên là dinh Độc Lập. Sau vụ thả bom của 2 phi công Phạm Phú Quốc và Nguyễn Văn Cử (ngày 27 tháng 2 năm 1962) thì do dinh bị hư hại nặng nên Tổng thống Ngô Đình Diệm đã quyết định xây dinh mới (san bằng dinh cũ) theo đồ án của Kiến trúc sư Ngô Viết Thụ (ông này cũng vẽ đồ án của bệnh viện Vì Dân (tên là Thống Nhất hiện thời)) nhưng ông Diệm lại chưa lần nào được đặt chân lên thềm cái dinh mới này (do vụ đảo chánh ngày 1 tháng 11 năm 1963 xẩy ra). Dinh Độc Lập được khánh thành vào ngày 31 tháng 10 năm 1966 và người chủ tọa buổi lễ không ai khác chính là đương kim Chủ tịch Ủy Ban Lãnh Đạo Quốc Gia, trung tướng Nguyễn Văn Thiệu (NVT)) thì cho mời một thầy phong thủy Tàu (năm 1967) vào dinh để xem thế đất. Thầy phong thủy cho rằng vị trí của dinh Độc Lập thuộc dạng long mạch mà đầu nằm tại dinh, đuôi nằm tại vị trí của Hồ Con Rùa. Ta thấy những con vật có đuôi (như chó, mèo, cọp, cá sấu, ngựa…) thì chúng thường hay vẫy cái đuôi (để đuổi ruồi, biểu lộ cảm xúc của chúng hay cái gì khác nữa thì Phạm Thắng Vũ không biết) và có lẽ vậy mà trong truyện VAHCR, gã Ba Trung (bí danh của HBT) cho là nếu rồng (1 con vật thần thoại cả bên trời Đông lẫn trời Tây) mà vẫy đuôi thì ngôi vị của thế đất (tức sự nghiệp của tổng thống NVT sẽ không được yên ổn) sẽ đảo. Để tránh các sự việc này (rồng vẫy đuôi) thì tổng thống NVT nên yểm. Yếm bằng cách dựng 1 con rùa để trấn cho thế đất vững bền (tức ngôi vị của Tổng thống NVT sẽ vững như bàn thạch) và kết quả là có hình con rùa đội bia tại khu vực công trường Duy Tân này.
Trong quyển VAHCR, Ba Trung còn biến các văn, thi sĩ miền Nam VNCH mà ai cũng biết thuộc loại người trói gà không chặt thành các gián điệp-tình báo lão luyện, mưu mô, xảo trá. Các văn, thi sĩ này đều là chuyên viên chất nổ được USA huấn luyện kỹ lưỡng, thành thục. Ba Trung gán tội các văn, thi sĩ miền Nam VNCH đều là tay sai của CIA cài lại (không chịu di tản hoặc di tản không kịp trong thời điểm 30-4-1975), do mê tín dị đoan, do ngu muội và tàn ác nên đã cho đặt mìn phá hoại con Rùa (tức đuôi rồng) để mong chính quyền Cách Mạng (Việt Cộng) vì thế sẽ bị sụp đổ. Nhưng cuối cùng bọn chúng (tức các văn, thi sĩ miền Nam VNCH có trong truyện VAHCR) đều bị các lực lượng an ninh của ta (Việt Cộng) phát hiện và tóm gọn.
Thực ra văn, thi sĩ miền Nam VNCH (kể cả các quân nhân, công-viên chức hành chánh…) đã mắc lừa chính quyền mới khi họ ngoan ngoãn khăn gói quả mướp để đến nơi ghi danh xin học tập cải tạo (theo thông báo học 10 ngày, 1 tháng) để mong học sớm sẽ về sớm (trình diện trong tháng 6 năm 1975) mà yên ổn làm lại cuộc đời mới trong 1 đất nước vừa qua khỏi chiến tranh, không còn bóng kẻ thù (chỉ có bọn USA thua chứ người Việt Nam bên nào cũng thắng, luận điệu của cán bộ CS trong thời điểm đó) và kết quả là tự mình xin được đi tù (với mỹ danh là cải tạo). Những văn, thi sĩ đó là: Thanh Tâm Tuyền, Mai Trung Tĩnh, Dương Hùng Cường, Hà Thượng Nhân, Phan Lạc Phúc, Tô Thùy Yên, Văn Quang,Thảo Trường, Duy Lam, Phan Nhật Nam, Huy Vân, Đặng Trần Huân, Diên Nghị, Phan Lạc Giang Đông,Thục Vũ, Minh Kỳ, Thế Uyên, Vũ Thành An, Dương Kiền, Đinh Tiến Luyện, Nhật Bằng… và trong số người này thì đã có người phải bỏ mạng trong trại tù (Minh Kỳ, Thục Vũ, Nguyễn Mạnh Côn) hoặc được tha để về tới nhà thì chết (Vũ Hoàng Chương, Hồ Hữu Tường, Minh Đăng Khánh, Trần Việt Sơn)… Những văn, thi sĩ không thuộc diện trình diện vì liên quan đến công việc với chế độ cũ (công chức, sĩ quan, trưởng phòng…) như Nhã Ca, Trần Dạ Từ, Duyên Anh, Đằng Giao, Chu Vị Thủy (được đổi tên khác giông giống trong VAHCR), Dương Nghiễm Mậu, Lê Xuyên, Nguyễn Mạnh Côn, Thế Viên, Mặc Thu, Vũ Hoàng Chương… thì cán bộ văn hóa (chính quyền) dùng cái vụ nổ này để danh chính ngôn thuận lùa tất cả họ (văn, thi sĩ miền Nam VNCH còn sót bên ngoài) vào tù.
Cũng có các văn, thi sĩ miền Nam VNCH lại được chính quyền mới (Việt Cộng) để yên (không hề bị bắt) như: Thanh Lãng, Phạm Việt Tuyền, Vũ Bằng, Tam Lang, Trần Lê Nguyễn, Thượng Sĩ, Toan Ánh, Nguyễn Hiến Lê, Bình Nguyên Lộc, Nguyễn Xuân Hoàng, Nguyễn Mộng Giác… Tại sao lại có vụ người thì bị chính quyền tìm mọi cách để bắt, người thì họ lại tha (như những người kể trên đây)? Sau này (cả hàng chục năm sau ngày 30-4-1975) thì một số bí ẩn đã được thỏa (có đáp án). Thanh Lãng (tên thật là Đinh Xuân Nguyên), gốc là linh mục đạo Thiên Chúa, từng dạy tại ĐH Văn Khoa (Huế và Sài Gòn) từ năm 1957 đến 1975, tuy từng là Chủ tịch Văn Bút Miền Nam VNCH nhưng có khuynh hướng gần như thiên tả (từng bảo lãnh cho Vũ Hạnh khi nhà văn này bị cảnh sát miền Nam VNCH bắt). Vũ Bằng (tên thật là Vũ Đăng Bằng), từ năm 1948 từng hoạt động trong màng lưới tình báo cách mạng (Việt Minh) và năm 1954 di cư vào Nam (theo lệnh của tố chức dù phải bỏ lại vợ và con trai tại Hà Nội) hoạt động cho đến ngày 30-4-1975 (tháng 3 năm 2000, Cục Chính trị thuộc Tổng cục 2, Bộ Quốc phòng CS Việt Nam đã có văn bản xác nhận nhà văn Vũ Bằng là chiến sĩ quân báo). Nguyễn Hiến Lê tuy từng nói bản thân không làm chính trị chỉ chú tâm vào trước tác nhưng thái độ thiên cộng trong ông thì ai cũng rõ (từng 2 lần từ chối lời mời của chính quyền miền Nam VNCH để làm giám khảo giải văn chương toàn quốc) và có lẽ vậy mà Việt Cộng để ông ta yên. Còn các người khác thì không biết lý do vì sao bỏ sót.
Ngoài truyện VAHCR đổ cho lý do phá vỡ long mạch (không còn rùa yểm) thì lý do thực của vụ nổ hồ con rùa là gì khi mà các văn, thi sĩ (có tên trong VAHCR, dù đã đổi nhưng vẫn giông giống bút hiệu, tên thật) khi vào trại giam lại bị quản giáo cho biết là chính quyền (Việt Cộng) phải làm một mẻ lưới lớn để tó hết tất cả văn, thi sĩ còn sót bên ngoài xã hội là vì: Chúng tôi sợ các anh, chị (văn, thi sĩ miền Nam VNCVH) phá hoại bầu cử (Quốc Hội của cả nước). Nhà văn Duyên Anh (DA) khi được biết lý do mình bị bắt như vậy (từ miệng gã cán bộ khi tháo còng tay ông) đã tự vấn: Chúng tôi phá bầu hoại bầu cử. Tại sao người ta (Việt Cộng) lại sợ chúng tôi như vậy dù đã phát thẻ cử tri rồi. Phát thẻ cử tri thì có nghĩa họ (Việt Cộng) không tước đoạt quyền công dân của chúng tôi. Chúng tôi được tham gia bầu cử Quốc Hội cả nước mà. Ông DA lại cho biết: Mấy hôm trước, đọc mục xã luận của tuần báo Văn Nghệ Giải Phóng, biết chắc rằng, chúng tôi rất thiếu vinh dự bỏ phiếu (…những tên tướng, những tên đại tá ác ôn, buông súng là chúng hết ngóc đầu dậy, nhưng bọn nhà văn nô dịch phản động, buông bút xuống, ảnh hưởng của chúng vẫn còn nguy hiểm cho nhiều thế hệ. Những tên nhà văn đã phục vụ guồng máy chiến tranh bẩn thỉu của Mỹ Ngụy không được phép tới gần các thùng phiếu của chúng ta). Người ta (Việt Cộng) không thích chúng tôi tới gần các thùng phiếu. Người ta (Việt Cộng) cứ tưởng chúng tôi thèm bỏ phiếu lắm. Tôi đã từ khước quyền công dân của tôi từ lâu! Tôi chưa bao giờ biết bỏ phiếu. Tôi không khoái trò bầu cử gian lận ở nước tôi. Điều tôi cảm thấy hãnh diện thêm về nhà văn của chúng tôi là, cấm bỏ phiếu, Cộng Sản vẫn chưa yên tâm, phải bắt chúng tôi nhốt kỹ, họ mới tin tưởng bầu cử Quốc Hội cả nước thành công. Tuy bắt các văn, thi sĩ miền Nam VNCH rành rành rồi sau đó tống tất cả vào các nhà giam, trại… (Chí Hòa, số 4 Phan Đăng Lưu, Bù Gia Mập, Xuyên Mộc…) nhưng khi tháo còng số 8 (ở tay các văn, thi sĩ), các cán bộ phụ trách đều nói: Thật tiếc khi thấy anh, chị bị còng như vậy. Em, cháu (công an đi bắt) đã làm bậy. Nhà nước chỉ mời các anh, chị đi nghỉ ngơi ít bữa (qua bầu cử) chứ không hề muốn giam cầm các anh, chị. Hiện tượng, hiện tượng… Luôn luôn là hiện tượng. Hiện tượng không bao giờ là bản chất. Chính sách đúng mà thi hành sai. Anh, chị đừng buồn nhé.
Con rùa (hay Quy) đối với văn hóa Việt là một trong tứ Linh (Lân, Ly, Quy, Phụng) và có mặt trong tín ngưỡng như là linh vật (dù thực tế thì không có rồng, lân, phụng). Rùa gắn liền với truyền thuyết nỏ thần của An Dương Vương, nhận lại gươm báu từ tay vua Lê Lợi (trong truyền thuyết về hồ Gươm-Hoàn Kiếm…), rùa đội bia ( tượng đá trong Văn Miếu-Hà Nội), rùa đội hạc (tượng đồng, gỗ, đất… trong các chùa). Chính vậy mà khi tạo dựng công trường Duy Tân mà chính quyền miền Nam VNCH đã làm tượng con rùa trên lưng đội tấm bia ghi tên (theo trật tự ABC) các quốc gia đã viện trợ (hoặc là đồng minh thiết yếu) cho chế độ của mình như là một cử chỉ trân trọng, biết ơn (đến các quốc gia đó). Có lẽ vậy mà công trường Duy Tân này còn có tên là công trường Quốc Tế Viện Trợ. Ngoài hình ảnh là một địa điểm (như công viên, đài…) đẹp, tô vẽ thêm cho cảnh quan Sài Gòn (từng được gọi là Hòn Ngọc Viễn Đông khi đó) thì hình ảnh rùa đội bia (tại Hồ Con Rùa) này cũng ít nhiều gây cho khách nước ngoài biết về nét văn hóa (qua hình ảnh con rùa đội bia) Việt. Gần như là chắc chắn, con rùa đội bia tại Hồ Con Rùa là tượng rùa đội bia lớn nhất (từ trước tới nay) ở trong nước. Biến cố 30-4-1975 đến, chính quyền mới âm thầm để các vụ đập phá công khai các tượng đài trong khu vực nội đô Sài Gòn. Tượng 2 quân nhân Thủy Quân Lục Chiến trước tòa nhà Hạ Nghị Viện (nhà hát thành phố bây giờ) bị kéo đổ. Tượng Biệt Động Quân tại trung tâm giao lộ Ngã 7 cũng bị đập tan tành. Tượng người lính ngồi nghỉ chân (có tên là Thương Tiếc) bên cạnh đường vào nghĩa trang quân đội miền Nam VNCH ở Biên Hòa cũng bị lật đổ cắm đầu và kéo bỏ mất tiêu. Bào chữa cho các vụ đập phá này thì vì đây là các hình ảnh của quân đội phía thua cuộc nên không thể để tồn tại. Cũng được đi nhưng còn tượng của các danh nhân Việt như tượng Petrus Ký (Trương Chánh Ký, Trương Vĩnh Ký), người được xếp vào danh sách toàn cầu thập bát quân tử trong thế kỷ 19 (do tự điển bách khoa LaRousse định hạng) nằm ở khu vực gần nhà thờ Đức Bà (công viên Kennedy) cũng bị kéo xếp bỏ nhà kho và chỉ mới không lâu, tượng này được đem về chưng trong viện Bảo tàng Mỹ Thuật. Tượng thương gia Quách Đàm (người xây cái chợ Bình Tây to đùng, góp phần làm phát đạt vùng Chợ Lớn bây giờ) dựng trong chợ cũng bị kéo bỏ (bây giờ thấy tượng ông cũng chưng trong viện bảo tàng Mỹ Thuật). Còn các tượng danh nhân lịch sử khác như Hưng Đạo Vương (ở bến Bạch Đằng), tượng Trần Nguyên Hãn (giữa bùng binh trước chợ Bến Thành nay viện lý do xây nhà ga điện ngầm, băng đảng Việt Cộng đã cho dời tượng đi mất), tượng Phan Đình Phùng (tại giao lộ tròn, trước bưu điện Chợ Lớn)… thì đã bị gỡ bỏ hàng chữ, tấm chữ ghi tên là thánh tổ của 1 quân binh chủng thời miền Nam VNCH. Làm vậy cũng được đi vì giang sơn giờ đã đổi chủ, có làm điều đó thì cũng không lạ và cũng chẳng ai chê trách nhưng lại có tin là (thoang thoảng trên báo trong thời gian gần đây) có các giới chức (lãnh đạo và trong ngành mỹ thuật) chê các tượng đài cũ thời xưa (không nói rõ là miền Nam VNCH) dựng đều cũ (đúng, vì cả mấy chục năm rồi) và không đẹp (có lẽ theo cảm quan) nên nếu có thể thì sẽ thay thế (bằng các tượng đài nào khác thì chưa biết).
Khi các cán bộ văn hóa dừng chân tại Hồ Con Rùa ngay sau biến cố 30-4-1975. Tất nhiên là họ đã phải thấy tượng con rùa đội bia này và theo PTV, thì đây chính là lý do mà phải có vụ nổ cho banh con Rùa Đội Bia rồi nhân đó mà thành lý do để tó các văn, thi sĩ miền Nam VNCH vào cũi luôn. Từng rêu rao (ở ngoài miền Bắc và trong các vùng xôi đậu do họ chiếm đóng) là chính quyền miền Nam VNCH bị cả thế giới loài người lên án, bị cô lập trên chính trường quốc tế vì độc ác, phi nhân, không có chính nghĩa… mà nay, sao lại có tấm bia ghi ơn tới 44 quốc gia viện trợ (cùng giao hảo vì có viện trợ là đã có mối giao hảo rồi) cho chính thể này? Sự thật này, sẽ không thể để tồn tại được (vì những người không biết sẽ biết khi có lúc nào họ đó ghé chân đến đây), nhưng cũng không thể tay quai búa, xà beng… để phá bỏ công khai. Thôi thì chỉ có một quả mìn là tiện nhất. Vả lại, cái tên Hồ Con Rùa chỉ nên để riêng cho có một cái hồ có rùa ngoài Hà Nội thôi (tức hồ Gươm, hồ Hoàn Kiếm, hồ Con Rùa), hiển hiện trong lịch sử, hiện tại và tương lai. Không thể có hai Hồ Con Rùa được.

Phạm Thắng Vũ.
May 2016.

by

KHOẢNG LẶNG

nguyenlienchau

Bến dừng lắng đọng bóng thâu
Đêm yên ắng đêm thở sâu giấc nhoài
Đi qua cơm áo một ngày
Ngả lưng nằm xuống ngực đầy tiếng khuya
Cõi trăng lên nẻo trăng về
An nhiên như thể chưa hề long đong
Ngửa lòng đón nhận sắc không
Hiểu ra cát bụi cũng mong yên bình
Soi đêm dọ dẫm u minh
Thấy tình leo lét thấy mình lơ mơ
May khuya còn một chút thơ
Vắt ngang trời vệt bâng quơ phiêu bồng.

NGUYỄN LIÊN CHÂU

by

ĐÂU ĐÓ MỘT LÀN HƯƠNG

vungocgiao

khi , nắm tay em bước vào địa ngục
ta có riêng nhau một cõi thiên đường
ta yêu nhau giữa tư bề mai phục
dẫu biết rằng – tình rồi sẽ tha phương

vì , hồn em thanh khiết một làn hương
ta đón nhận với vô vàn ân phúc
em đến đây như bóng mát bên đường
ta trú tạm – chờ , xác thân rữa mục
hỡi dấu yêu ! hồn ta nhiều uẩn khúc
rất dại khờ – khi , ngắm một giọt sương
rất ngu ngơ giữa đôi bờ hư , thực
và , ngạc nhiên trước những chuyện bình thường
hỡi dấu yêu ! đời quá đỗi vô thường
sao vẫn hoang mang thiên đường – địa ngục
tình bây giờ , dù đã quá thê lương
sao nỗi nhớ cứ quay về thôi thúc ?
ta , ngùi thắp muộn phiền giăng nghi ngút
niệm tên em – vô vọng suốt mười phương
mai , xuống phố ôm bình đi khất thực
khuất trong hồn – đâu đó một làn hương !

vũ ngọc giao

by

Thập tự chinh

vukhue

(Viết cho những số phận di trú quanh vành đai Sài gòn trong thời đại công nghệ hóa)

Nhân loại thập tự chinh trên đường chiếm hữu hạnh phúc.
Charles Chaplin

Trong đoàn quân rầm rập bước đi có ạnh, nàng và những người bạn đồng hành…
Buổi sáng.Thời đại này luôn bắt đầu bằng những buổi sáng như vậy. Chính xác và dung sai lẩn quẩn không đến con số 10 sau dấu phẩy của giờ.
5h30AM. Cái đồng hồ báo thức kêu inh ỏi. Anh choàng dậy. Phía trong cái cô nhân viên pha hóa chất cho một Cty Nhật Bản _ vốn sản xuất dây đồng ,vẫn còn bất động, nát nhàu, sau một đêm vận động hết mình cho chuyến hành trình tìm về bản năng sinh vật. Mấy sợi tóc bết lại trên vầng trán cao. Cặp vú nhọn hoắt, xô về một bên, thõng thượt trong cái dáng nằm. Trên cái vũng bụng phẳng , một con ruồi lạc lõng như con quái vật nhỏ bé còn sót lại của thời tiền sử đang chạy lên, chạy xuống khoái trá hút lấy cái chất dịch trăng trắng đọng vũng, trước khi nó biến thái thành những thứ giống những mẫu vụn của chiếc túi nylon nham nhở, ram ráp…
6h 00AM. Hiếm khi nào còn thấy được bầu trời trên đỉnh đầu là một thực thể của tự nhiên với màu xanh trong trẻo. Nó luôn hiện diện như một tấm màn nhăn nhúm với thứ nước màu cũ xì của một tay họa sĩ tồi, thuộc trường phái ấn tượng . Trông tệ hơn nhiều với những tấm biển quảng cáo tả thực treo bên ngoài.
Cửa sổ của căn phòng nhỏ dưới tấm bản quảng cáo đã mở. Gã nhà văn đã làm việc từ sớm. Gã đưa cây bút lên miệng cắn cắn, đôi mắt thẫn ra như phê thuốc, sau đó cúi xuống, cắm đầu ngoáy lia , ngoáy lịa trên tập giấy trước mặt. Động tác của gã lặp đi, lặp lại trông từ xa như con lật đật bằng gỗ được bày bán ngoài quầy đồ chơi trẻ con. Dưới sân , cặp vợ chồng anh Sáu Hủ tiếu đang chuẩn bị đồ để bán hàng ăn sáng. Trái ngược với cái dáng rề rề mất sinh khí của anh, chị vợ to béo có vẻ linh lợi hơn nhiều. Cái mồm luôn phát ra những tiếng càu nhàu đi đôi với tay chân khua khoắng liên tục. Lúc cái nắp vung, lúc cái vá …Cái mông thô lỗ xỉa xói vào mắt _ mỗi lúc khối thịt đó cúi lên, cúi xuống. Bên kia , gã cò nhà đất đang làm mấy động tác thể dục. Cái bụng phục phịch, hai tay chống nạng ; gã quay tới, quay lui nhưng đôi mắt lại bị kéo về một phía. Nơi có bãi đất hoang xa xa nằm trong diện quy hoạch của thành phố mới. Sự toan tính không nghỉ ngơi của hắn đang định vị một phi vụ đầy hứa hẹn làm hắn bật nụ cười vu vơ….
6h15 AM Tiếng nhạc cất lên phía sau, lần này từ cái di động.! Anh lật đật quay lại. Bên trong, nàng đã dậy , quơ tay tìm bộ đồ lót. Căn phòng nhỏ bỗng náo hoạt chứa đầy tiếng động cuống quýt của hai con người . Súc răng, rửa mặt, vệ sinh… Cái áo treo trên móc đã bốc mùi hôi nhưng bị át ngay bởi mấy giọt nước hoa rẻ tiền. Mấy bãi nước bọt phun phẹt phẹt , tấm vải chùi chân lăn đi lăn lại mấy vòng khiến đôi giày bám bụi trở nên sáng bóng, cao thượng…
6h30 AM . Anh xuất hiện nơi cửa với bộ đồ chỉnh tề. Nàng cũng vậy. Chỉn chiu với cái váy ngắn, áo semi ….Tươi tắn trong nụ cười của con búp bê. Nụ cười thời đại mang nhiều ý nghĩa, để người đối diện có thể chọn lấy một và cho đó là cái dành riêng cho mình .Anh lấy phần của mình và nhận một nụ hôn của son phấn, ma mị. Mùi khói xăng của chiếc xe Wave như phả vào mặt….
6h45 AM chiếc xe tay ga của gã cò đất cũng rời khỏi nhà, khi anh còn ngoạm miếng cuối cùng của ổ bánh mì. Khi lướt ngang qua anh gã còn nhả một nụ cười….
Con Dream khốn hôm nay lại dở chứng. Phải mất bốn ,năm bận mới chịu nổ máy . Khi phóng đi, anh còn thấy gã nhà văn đứng tựa cửa lơ đễnh ngó qua. Ngoài hẻm ồn ả tiếng cãi vã của chị Sáu hủ tiếu và người đàn bà mua đồ. Một chuyện nho nhỏ. Thối lộn tờ mười ngàn….
6h45 đến 7h30 AM,dòng chảy của xe cộ ồ ạt trên đường . Không thấy người. Chỉ là những hình nhân dửng dưng, mặt mày trùm kín. Vô thức trong tín hiệu xanh đỏ được lập trình sẵn của ngọn đèn giao thông. Vòng qua mọi trở ngại, hộc tốc. Nhân loại trên đường thập tự chinh để chiếm hữu hạnh phúc, kể cả những kẻ muộn màng….

*****
Chân dung và lời huấn thị
Thường vào buổi tối , sau bữa cơm con người mới có thời gian ngồi xâu chuỗi những sự kiện xảy ra chung quanh mình. Nàng chưa về. Nàng còn đi học thêm tới khuya. Mâm cơm đã nguội và cũng độc một người….
Anh là một kẻ muộn màng. Một sự muộn màng mang tính thời cuộc. Ba bảy, ba tám tuổi mới lấy được tấm bằng đại học để kiếm một công việc tàm tạm ổn định. Nhưng nhìn lại, anh lại thấy ngậm ngùi cho bao đứa bạn bè khác cùng lứa đã phải nằm lại dọc đường với đủ mọi công việc vất vưởng mưu sinh . Vào những năm ấy một lý lịch đen tối của gia đình là người cha , người anh sĩ quan chế độ cũ như anh . Cánh cổng tối đã đóng kín đường vào tương lai của một thế hệ. Nhưng sai lầm trong định kiến của một thể chế là đâu thể bắt dòng chảy của tạo hóa ngưng lại. Dòng thời gian vẫn trôi. Con người vẫn trưởng thành theo từng cột mốc sẵn có trong bản năng sống của sinh vật. Rồi một gia đình vợ con nheo nhóc sẽ trói chặt trách nhiệm của một người chồng, người cha vào nồi bánh phở của chiếc xe hủ tiếu gõ, hoặc vòng quay lờ đờ của gã xích lô thở khói chờ khách,… triệt buộc, chôn vùi những giấc mơ. Với gánh nặng cuộc sống, một ngày nào đó thân phận ấy gục xuống, tan rã…. Ai còn biết đến những giấc mơ ?..Bước chân hành tiến của một dân tộc từ thời đại này chuyển qua một thời đại khác , lực ly tâm qua bước ngoặt, làm rơi rớt bao số phận vô tội dọc đường.
Anh cũng vậy. Một gia đình có ông anh cấp úy phi công, tỵ nạn bên Mỹ năm 75. Cánh cổng tương lai đã đóng. Nghĩa vụ quân sự chê vì sức khỏe A3. Lăng nhăng đủ thứ nghề kiếm sống. Thợ đóng ghe, cầu đường, xích lô, đứng máy dệt….Việc học hành như đóng băng lại trong một thời gian dài. Thậm chí anh không biết việc lý lịch trong học đường được cởi trói từ lúc nào. Bọn bạn bè dần đã bỏ cuộc chơi, riêng anh vẫn lầm lũi … Rồi một ngày, anh tình cờ đi ngang một trung tâm luyện thi.Một trường đại học đang chiêu sinh một khoá tại chức. Anh tò mò đứng xem. Năm năm học. Năm năm dài đâu phải dễ dàng cho một kẻ vừa kiếm tiền nuôi miệng, vừa phải đi học để kiếm mớ kiến thức. Còn học phí, còn phải sắp xếp thời gian để đến lớp trong khi vẫn đi làm. Những con toán vớ vẩn khiến cái đầu trở nên mờ mịt, dễ dàng đánh gục kẻ chưa có gia đình, huống hồ những gã lóc nhóc vợ con với cuộc mưu sinh bữa đói,bữa no… Thủ tục hành chính khá đơn giản, lý lịch không săm soi nhưng phải thi đầu vào. Kiến thức gần hai mươi năm rớt tất tật, nằm đâu đâu ở những địa danh không tên, xa lạ; ở những công việc tạm bợ mang tính bào mòn …. Những phương trình bậc hai, những đồ thị, những công thức hóa chất… nhìn thật ngớ ngẩn. Để sắp xếp nó một cách logic trong cái đầu u nần những khối cơ thật khó . Nhưng không lẽ cứ lang bạt như thế này!Và anh quyết định _ ngày làm quần quật, tối đi ôn thi…
Kỳ thi đó anh đậu, nhưng do không đủ người nên trường không mở lớp . Tức đến phát khóc.Tất cả công cốc. Đù má! Đừng trêu ngươi nữa nghe định mệnh!…Con nhỏ bán càphê như trố mắt trước vẻ điên khùng của gã phụ hồ đã trọng tuổi.
Hai năm nữa trôi qua , với mấy trường đại học. Cái không phù hợp với thời gian, cái lúc rơi vào giai đoạn túng quẫn, túi không có một đồng cắc…Cho đến một ngày, anh nhận được cái giấy báo đậu. Niềm vui sau khoảng khắc ngắn ngủi lại đi đôi với những lo toan mới xuất hiện trước mặt… và nó cũng là sự lý giải cho cái vấn đề lớp học 120 người ban đầu nhưng sau khi tốt nghiệp chỉ còn 20 mạng.
Cầm tấm bằng tốt nghiệp trên tay, chưa thấy niềm vui, đã phải đối mặt với những định kiến mới ban ra .Cơ quan , xí nghiệp nhà nước chỉ tuyển dụng đại học chính quy và dưới 30 tuổi. Bọn con ông cháu cha khỏi bàn. Bọn trẻ trẻ bỏ qua. Nó còn khối thời gian trước mặt, chờ đợi những sự thay đổi. Đám cán bộ Cty đưa đi học đã yên vị với cái ghế đã sắp sẵn của nó. Chỉ mấy thằng đứng tuổi không nơi nương tựa đứng nhìn nhau , tiền nong cạn kiệt, tương lai mù hơn đít chị Dậu, chẳng biết số phận ra sao?
Rồi lại chia tay sau ly cà phê , mỗi thằng một con đường lại phải kiếm sống. Anh vô miền Nam . Lúc ngược lên Bình Dương, lúc quay về Sài Gòn theo chân mấy Cty nước ngoài đầu tư. Cuối cùng thì dừng chân nơi đây. Bọn nước ngoài đầu óc khá thoáng, chẳng quan tâm đến lý lịch, tuổi tác, bằng cấp chính quy hay tại chức . Mèo trắng cũng như mèo đen, miễn là bắt được chuột. Trong Cty cũng đủ thằng Philipin, Mã lai , da đen, da đỏ _ cũng dân đi làm thuê kiếm sống đó sao. Bọn Việt cũng nhiều thành phần nhưng đa phần trẻ. Có thể bọn trẻ sau này nhiều cơ hội học hành hơn và cũng có thể bọn già già đã có chỗ ngồi chắc chắn trong những cơ quan nhà nước, không dám thử vận.
Trong công việc, nhiều lúc anh cũng vấp phải cái nhìn ái ngại của thằng xếp tuổi vốn đàn em, hay ánh mắt khinh khi của những thằng đồng đồng nghiệp nhỏ hơn anh đến hai con giáp, anh cũng cảm thấy có một thứ mặc cảm. Nhưng nói ra với ai và phân trần điều gì. Bởi thế hệ họ có thể không biết những điều đã lẫn trong bóng tối, nằm sâu trong dĩ vãng của một đất nước hoặc dường như họ đã quên, hoặc cũng không cần quan tâm. Những kẻ sống, còn sống. Những kẻ chết, họ đã chết!… Gần bốn mươi tuổi anh học cách nhìn cuộc sống của bọn nó. Thực dụng và biết quên những thứ không cần thiết. Không quá khứ . chỉ thực tại và tương lai. Không lan man vào những vấn đề mơ hồ, tránh nó càng xa như có thể và cố gắng kiếm tiền để sống . Chính bọn trẻ đang làm một cuộc cách mạng về ý thức, thực tế hơn nhiều những điều họ được dạy và cả một đống quá khứ u tối của anh….

******
Cuộc sống vốn dĩ không công bằng và ta phải biết chấp nhận nó để tiếp tục tồn tại.
Và đó dường như là sự an ủi chung của hàng vạn con người trong đoàn quân thập tự. Nhũng con người với cuộc trường chinh hàng ngàn cây số từ khắp nơi trên đất nước đổ về đây_ nơi tập trung những khu công nghiệp mọc lên quanh thành phố . Đủ các tầng lớp, mọi hạng người; đa phần là những người nghèo khổ, những kẻ bất hạnh, kẻ đi tìm chút cơ may. Từ anh thợ làm đồng xe đến thằng nhóc đầu nhuộm xanh đỏ mới học hết lớp 7 lớp 8 phổ thông . Từ những thiếu nữ mười tám đôi mươi thơ ngây đến những người đàn bà hai, ba lần lỡ bước. Những gã giang hồ gác kiếm đến những những người có bằng đại học…Trong đó có cả những nạn nhân bị ruồng rẫy ngay trên chính quê hương của mình, bị hắt hủi bởi chính bàn tay đồng bào của mình. không kế sinh nhai, bị triệt hạ con đường sống bởi những định kiến , buộc phải tha phương cầu thực ở mảnh đất xa lạ . Tất cả , tất cả quy tụ tại đây với một mục đích duy nhất_ Kiếm sống và mưu cầu hạnh phúc.

*****
Một ngày ám muội.
7h 00 AM đến bãi xe. Thằng bảo vệ ôm cái bụng nhăn nhó “_ Anh coi giùm em chút!” rồi phóng thẳng vô toilet , không kịp trả một tiếng.
7h010AM . cuối hành lang, gã Hàn quốc mặt non choẹt đã chực sẵn đâu xồ ra chộp lấy con mồi. Cái giọng nữa Anh, nữa Việt ngòng ngọng_ “ Mr. Nam đi ..trẽ!” Anh nở nụ cười cầu tài “ Traffic jam!”. Hắn lắc đầu chỉ tay vào phòng tổ chức bên cạnh…
7h 20AM. Anh bước ra cầm theo tờ warning.1/4 tháng lương bay mất. Ngó qua, ngó lại. Không có ai. Anh đá vô bức tường, miệng rủa bằng tiếng mẹ đẻ. “Đù má!”…..
7h30 AM Cánh cửa phòng đóng kín. Bốn bức tường xám nhạt biệt giam những kẻ hạnh phúc lẫn kẻ bất hạnh luôn ngồi ngó xuống cái mũi giày đã há mõm của mình, mặc cái màn hình vi tính đang hiện lên những dòng mã khó hiểu….

*****
Quê hương.
Cuộc sống tạm bợ. Dẫu vậy vệt xanh to bản của tàu lá chuối, hay tiếng khụt khịt ủi chuồng của lũ heo đói, mùi phân heo theo cơn gió lộng.. . Thỉnh thoảng gợi về cái từ quê hương, nguồn cội. Nghe như tiếng gọi từ đâu đó xa lắc. Một cái gì đó bỗng quặn lên trong ruột ,khiến con mắt gã xa quê đâm ra dáo dác. Gã lục lọi mọi thứ trong đầu về một hình ảnh… Gã lao vào phòng, như một thằng điên lên cơn, xới tung tất cả những tài sản mà gã có, để tìm tòi một cái gì đó. Một cái gì đó có dấu ấn… Nhưng bất lực, gã lại ra ngoài bờ cống, ngồi chồm hỗm, chăm chăm hàng giờ vào mấy tán chuối, cái chuồng heo có mấy con heo vô tri; đi qua ,đi lại. Miệng rít thuốc liên tục…Ánh mắt gã héo lại ,chua chát!
Nơi lưu trú của quân đoàn thập tự là những cái hẻm sâu hun hút, chằng chịt đường ngang , lối tắt nằm ở ngoại ô thành phố. Bên hông những khu công nghiệp lớn. Nơi đang là sự đấu tranh không khoan hượng về chỗ đứng giữa những ống khói nhà máy và những cánh đồng lúa còn sót lại, của sự bán hoang dã của nông thôn và xâm thực ồ ạt của con người. Nơi các chuẩn mực về đạo đức được thẩm định lại và sẵn sàng bị đào thải. Nơi đủ loại màu sắc văn hóa của các vùng miền đang bị đồng hóa, kể cả những người dân bản địa… Những con đường nhỏ như mạng lưới rối rắm, cái đã tráng nhựa, cái còn trơ màu đất đỏ quánh đổ về một nơi Nơi tập trung các nhà máy, xưởng may, xí nghiệp làm đồ điện tử. Những con đường tím dại đầy cây mắc cỡ nhưng cũng đẫy những đống rác túi ny lon xanh đỏ. Cái cống nước chảy đen sì do nước thải sinh hoạt dưới tán xanh rậm rì của lá khoai môn. Đâu đâu ta cũng thấy những dãy nhà cùng chung một kiểu, gần giống như doanh trại quân đội. Những dãy nhà được xây ngang 4, dài 6 đến 8 m , trên có cái gác lửng bằng gỗ. Thường hai dãy , mỗi dãy khoảng 10 đến 20 phòng , châu đầu vào nhau. Giữa là cái hành lang tráng xi măng để hưởng ánh mặt trời , dùng làm nơi để xe, phơi đồ. Nằm sau hành lang là bức tường. Và chỉ độc một cánh cổng để người chủ phòng trọ dễ kiểm soát những kẻ lạ mặt xâm nhập. Phía bên kia bức tường , nằm cuối khu nhà thường là khoảng trống có thể nhìn thấy ruộng lúa hoặc những khoảng đất người ta đang lấp sang nền. Chủ của những dãy nhà trọ cũng là những người dân địa phương.
Những người dân địa phương giờ trở thành lực lượng hậu cần đông đảo cho đội quân thập tự này. Những cái chợ nho nhỏ mọc lên , chen chúc những hàng quán cung cấp thực phẩm, quần áo, những thứ hầm bà lằng cho nhu cầu cuộc sống. Mang những đặc tính tương tác có lợi, đội quân viễn xứ đã đem lại một nguồn thu nhập khá đáng kể trong sự chuyển mình cho xứ sở bản địa ,đồng thời cũng mang lại cái nhìn mới cho những người nông dân không còn ruộng đất, trước đây vốn già nẫu với thửa ruộng và con trâu….
Tùy theo mức độ thu nhập của chủ nhân , những căn phòng trọ cũng mang những số phận khác nhau. Nhưng người ta cũng cố hết mức để tạo cho nó được khoác một vẻ nào đó tối ưu nhất của không gian sống. Cho dù nó trống hoác đến nỗi con chuột đồng bên ngoài chạy lộn vào phòng dễ bị dính một nhát dép chết tươi hay ngổn ngang những vật dụng gia đình . Ta cũng dễ dàng nhận thấy một sắc thái riêng của một vùng miền nào đó trên đất nước chữ S này. Kể cả người đàn ông quê từ Cà Mau lên làm vệ sĩ thuê cho một công ty nào đó hay mấy cô thiếu nữ thợ may gốc đâu tận Thanh Hóa , Nghệ An. Trong lời giới thiệu dù ngập ngừng, ngượng miệng, họ vẫn cho ta liên tưởng tới một căn nhà (cho rằng thực chất đó chỉ là phòng trọ). Quê hương với họ cũng có thể một câu cải lương đặc sệt giọng Nam bộ, hoặc một bài ca bài chòi xứ nẫu đột ngột cất lên từ một căn phòng giũa trưa để ru hời những đứa trẻ. là cái khái niệm mơ hồ của hàng người sau giờ cơm tối hay trước lúc đi ngủ thường thơ thẩn như người mất hồn trước cái đường luồng , mắt vọng về một nơi, miệng lẩm bẩm điều gì đó mà chỉ bản thân người đó mới hiểu. Về phía Bắc, phía Nam, phía Đông, phía Tây… đủ cả.
Và trên mảnh đất chứa chấp những mảnh đời trôi dạt, nơi những người lính thập tự chấp nhận là quê hương thứ hai ấy, thu gọn trên cái nền xi măng của căn phòng nhỏ nhoi đó là nơi họ ăn, ngủ, làm tình… nhớ lại và lãng quên, sau một ngày vất vả với chuyện mưu sinh.

*****

Hạnh phúc nhỏ nhoi.
Nàng dân Quỳnh Lưu, Nghệ An. Gia đình nàng có đến chín người con. Nàng áp út.Trước đây có học một trường trung cấp hóa trên huyện. Ông bố và bà mẹ làm nông.Vài cú gõ bàn phím trên máy vi tính. Anh có thể truy cập tới cái làng và cả căn nhà nơi sinh của nàng trên Google map. Nhưng để tìm về quá khứ của một con người bằng cái phương tiện ấy là điều không thể…
Ngoài ba mươi tuổi, cũng như anh ,nàng không mang theo quá khứ đến đây! Một thứ cây lông chông lăn tròn trên đồi cát, trong hành trình vô định kiếm tìm, quãng đường đã qua cũng dăng dẵng bằng quãng đường trước mặt và cũng khó ai ôm hết một lúc cả hai khái niệm.Thỉnh thoảng có bị hỏi vặn, nàng cũng thổ lộ với anh một vài điều, nhưng thực chất đó chỉ là những nét vẽ bằng bột màu trên nền tối của một bức tranh. Sau vài cơn mưa , nó sẽ biến mất. Anh luôn biết như vậy.
… Nhưng ở thực tại, ta đòi hỏi gì hơn khi có một người đàn bà bên cạnh biết yêu thương ta, biết lo cho ta từng bữa cơm, giặt cho ta từng bộ quần áo,chăm sóc ta lúc ta đau bệnh, an ủi ta những lúc cuộc sống gặp khó khăn, tâm sự với ta về những bí ẩn của nữa bên kia của một thế giới, mà khi sinh thành tạo hóa đã phân định rạch ròi….Nàng như một tấm gương phản ánh những tâm trạng của cuộc đời, khi anh soi mình vào đó và nhận ra mình _ Biết cười khi cảm nhận niềm hạnh phúc, biết lặng người trước những nỗi đau đồng loại , biết khóc khi nhận ra ta méo mó, sứt mẻ, đã vỡ trong khuôn diện một hình nhân…
Cách đây vài tháng nàng hiện diện trong cuộc sống của anh như định mệnh….
Đêm! Những đêm hoang trãi. Đêm trãi tấm chăn đầy đủ và trọn vẹn lên nơi trú chân của đoàn quân thập tự. Sự hoàn hảo nhất trong những điều có thể có đối với những số phận thiếu thốn. Sự vắng lặng đến nỗi có thể nghe thấy tiếng sột soạt của những tàu lá chuối đầu đường, tiếng giày vội rảo bước, tiếng động cơ xe máy rú lên ngoài lộ xa xăm rồi tan dần.. Những cơn gió nhẹ thỉnh thoảng lượn qua lượn lại trên những mái nhà tôn lụp xụp như mang sứ mạng của nhân loại gõ động vào bản năng u tối của con người. Những cánh cửa địa ngục mở toang, lũ quỷ dục vọng dị hình nhốn nháo tìm về những linh hồn khát ruỗng, bị đày đọa , cỗi cằn nhất làm nơi nương náu. Lũ quỷ vẫn biết đêm không dài…Những âm thanh khe khẽ của sự hổn hển, rên rỉ bắt đầu vang lên. Từ phòng bên cạnh của gã thợ mộc xứ bắc, đến phòng kế tiếp của con bé thợ may dân Bến Tre mới lấy chồng. Như những cung nhạc trầm của một bản hòa tấu. Ẩn giấu một sức mạnh câm lặng, đầy nội lực. Nhưng đồng thời cũng là sự ghìm nén , như sợ sự nút vỡ từ bóng đêm mong manh. Từ phòng này qua phòng khác xuyên qua lớp tường gạch,nghe rõ mồm một. Những âm thanh háo hức chạy suốt khu nhà, quện lại trong rối rắm, cuốn thành nùi ở con đường luồng, trước khi thoát ra thăng hoa, đọng lại thành những dãi màu trắng nhợt nhạt như sương mù ,dăng mắc ở những cây ăng ten hay sợi dây điện thoại, chờ đợi đủ độ chín mùi, trĩu xuống… rơi sóng soài thành những tiếng thở dài sườn sượt.
Và có anh. Thân người anh cũng bị cuốn đi trong những cơn sóng ngầm đang cuộn lên, vỗ dồn dập vào thân cát trắng nhờ bên dưới cho đến khi kiệt sức, bục vỡ. Những khoảng khắc khiến anh quên đi tiếng tích tắc của cây kim giây trên chiếc đồng hồ, thứ công cụ tra tấn khắc nghiệt nhất mà thời đại công nghệ áp đặt lên số phận con người, nỗi nhọc nhoài của một ngày vật vờ, tan biến…chỉ biết bị hút đi, hút mãi vào cái hố đen sâu thẳm của vũ trụ, không gian bốn bề u tối và nơi đó không có mặt của thời gian….Trước khi rũ xuống , anh nhận thấy khuôn mặt nàng như mỉn cười. Nụ cười bao hàm trong sự âu yếm. Đi cùng với nó, một thứ nhận thức đau đớn từ tư duy chợt trở về, là hình ảnh của hai thân phận đang công kênh , cùng rướn lên, vươn tới…để chỉ mỗi người phía trên là chạm được bàn tay vào hạnh phúc… Ý nghĩ ấy, thôi thúc môi anh tìm lấy môi nàng và khẽ khàng đặt lên đó một sự tri ân….

******
Kẻ bỏ cuộc.
Hắn đã chết. Cái gã cò nhà ở căn phòng chênh chếch đối diện. Mới tuần trước hắn còn nói với anh về miếng đất bán rẻ dưới khu công nghiệp Sóng thần, nhưng anh lắc đầu, bảo không có tiền. Cách đây mấy hôm, lại có một nhóm dao búa đến tìm gã để đòi nợ nhưng hắn trốn đâu mất, chỉ còn chị vợ và hai đứa con gái ở nhà. Sau khi đập phá mấy cái nồi niêu, xoong chảo, đám đầu gấu ra đi, còn dọa sẽ quay lại tìm. Hắn làm ăn thua lỗ, nợ người ta một món tiền lớn.
Mới sáng nghe tay thợ mộc nhà bên bảo hắn tự tử bằng thuốc rầy hồi đêm, lúc vợ con ngủ hết. Trước khi đi, hắn có để lại một lá thư… Trong phòng bên này, anh có thể nghe được tiếng khóc than của chị vợ và hai đứa nhỏ.Thật xót lòng. Trước khi đi làm, nàng có đưa anh cái phong bì, bảo đưa cho vợ hắn. Anh gọi điện xin nghỉ một ngày, lo việc ma chay cho người đồng hành xấu số.
Căn phòng nhỏ nồng mùi thuốc sâu mà khói nhang không khỏa lấp được. Người đàn bà và hai đứa nhỏ vật vã trước cái xác câm lặng mà mới hôm qua nó còn gọi là ba. Hắn nằm trên chiếc chiếu để giữa nhà, vẻ thanh thản. Đầu tóc thẳng thớm. Vẫn mặc bộ đồ thường thấy khi đi qua nhà với cái áo semi dài tay sọc xám và quần dài màu đen. Đôi tay chắp lại để trước bụng. Dường như hắn chuẩn bị kỹ cho mình trước khi đi. Đôi môi mím lại làm hàm râu trên như chảy sệ xuống. Đôi mắt ai đó vuốt chưa kỹ, hé lộ một ít lòng đen như sự nuối tiếc về một ước mơ dang dỡ…
Do căn phòng trọ quá bé, nên mọi việc hậu sự đều phải làm ngoài con đường luồng. Hàng xóm quyên góp mỗi người một ít. Đám thanh niên người một tay, một chân lo việc tẩm liệm. Chiều đó anh theo gia đình hắn đưa cái quan tài đi hỏa táng theo ước nguyện cuối cùng của hắn . Cùng đi có gã nhà văn…
Cái chết của hắn làm dãy nhà trọ xôn xao những lời bàn tán. Người bảo hắn quá tham, người bảo hắn dại, chết bỏ lại vợ con…Sau đó mấy hôm, vợ hắn dắt hai đứa nhỏ qua phòng nói lời từ biệt. Họ quay về Tuy Hòa, sống nhờ phía ngoại mấy đứa nhỏ….Căn phòng để trống một vài ngày. Sau đó lại có người thuê. Mấy cô gái quê Cao lãnh lên làm công nhân cho một Cty giày Đài Loan.
Đôi lúc nhìn qua căn phòng, anh lại nhớ tới hắn. Dù cuộc sống bên ngoài có làm thay đổi con người như thế nào, nhưng trong thâm tâm . anh vẫn biết hắn là người có lòng tự trọng. Hắn đã không trốn chạy. Hắn không chấp nhận là kẻ đào ngũ , khi vẫn có khả năng và hắn đã chọn lấy cái chết cho mình, chính tại nơi đây chứ không là quê hương… Ở mảnh đất xa lạ này! Nơi hắn đã chọn lựa cho sự trả giá và cũng chính là nơi hắn gầy dựng cho mình những ước mơ quá xa… trượt khỏi tầm với. Chỉ tội cho người đàn bà cùng hai đứa nhỏ, thân bơ vơ.
Mỗi tối anh thường ra trước nhà thắp cho hắn vài cây nhang, bụng cầu mong linh hồn hắn sớm siêu thoát. Một người lính sớm bỏ cuộc….

*****
Những người bước tiếp.
Buổi sáng, vừa dắt xe ra, anh gặp tay nhà văn giữa hẻm. Gã khoe vừa có cuốn sách sắp xuất bản. Không chú tâm lắm, anh bâng quơ “_ Vậy nó viết gì vậy anh?”. gã cười _” Viết về mọi chuyện trong xóm này.” Khi chia tay , gã còn hứa tặng anh một cuốn…
Đến đầu đường, anh dừng lại châm điếu thuốc, mắt nhìn mặt đồng hồ. 6h 45 .Ngoài kia ,dòng người ồ ạt chảy trên con lộ. Đủ mọi sắc áo, đủ mọi phương tiện . Vẫn những hình nhân trong sự dửng dưng, mặt mày trùm kín, hộc tốc xuôi ngược…
Và ta mong tìm thấy gì ở những con người này? Anh tự hỏi _Nếu ta không đặt cái nhìn sâu thẳm vào tận đáy mắt của họ, băm bổ những nhát cuốc hoăm hoắm vào tâm hồn họ…Trong một sự liên tưởng, anh nghĩ _ Chắc cuốn truyện sắp xuất bản của gã nhà văn cũng sẽ nói lên những điều như vậy.
Như một người lính tận tụy, anh cung cúc nhập vào dòng người ồn ả đổ về, bị chặn bởi lại bởi ngọn đèn giao thông. Tiếng máy xe, gầm gừ. Nôn nóng…
Nhân loại đang thập tự chinh trong sự chiếm hữu hạnh phúc!

VŨ KHUÊ