Niềm tự hào của người Mỹ

dokh

Chúc mừng !
Ông công an cửa khẩu nhe răng tươi rói.
Tôi giật mình, theo thói quen đầu đời tôi rất bồn chồn mỗi khi phải trình sổ thông hành, và phải nói đây là lần đầu khi qua cửa khẩu tôi lại gặp được một ông công an thân thiện đến như vậy. Đây là phi cảng Addis Ababa, Ethiopia, Phi Châu và tôi đang thi hành thủ tục xuất cảnh. Cộng hoà Liên bang Dân chủ này lại rườm rà, trên nguyên tắc khi nhập cảnh một đồng ngoại tệ cũng phải khai và khi xuất phải có giấy chứng nhận của ngân hàng đã chính thức đổi trong nước bao nhiêu đồng khác biệt để tránh chợ đen chợ đỏ. Nhưng ông công an này không hạch hỏi, cũng không đòi xem máy vi tính hay quay phim của tôi có mang theo hay đã bán chợ trời mà nhìn tôi thắm thiết như một người bạn mới. Thấy tôi ngỡ ngàng, ông giải thích :
Chúc mừng ông ! Obama !
Thì đây là lần đầu một người da đen được bầu lên Tổng thống Mỹ và hộ chiếu tôi trình ông kiểm tra là hộ chiếu Hoa Kỳ.
Nếu không có cái kính và cái quầy ngăn cản, có lẽ ông đã đứng dậy ôm lấy tôi, tôi thấy động tác ông nhấp nhỏm muốn chồm. Tổng giám mục Ngô Quang Kiệt có mặt thì hẳn sẽ hài lòng, thấy chưa, cầm hộ chiếu Mỹ. Nhưng đối với tôi thì đây là lần đầu tôi được hưởng vinh dự này ở nước ngoài nghĩa là ngoài Việt Nam. Ở Việt Nam hộ chiếu Mỹ rất là oai, nhưng đây là một biệt lệ, nếu không kể, thí dụ, Trung Quốc. Cũng như TGM Kiệt, tôi đã đi nước ngoài rất nhiều và thường thì đến đâu ra khỏi cổng kiểm soát cửa khẩu là sổ thông hành tôi giấu biệt để khỏi bị luỵ bởi chính sách đối ngọai của Hoa Kỳ. Nếu ai hỏi tôi là người ở đâu đến, tôi lúc nào cũng trả lời, tôi là người Việt Nam. Được chúc mừng là người Mỹ, tôi phải đợi đến ngày 4 tháng 11 năm nay.
Được công an chúc mừng là điều bất ngờ, tuy trong đêm bầu cử ở Mỹ, tôi đã gắng nấn ná đến 5 giờ sáng ở Addis Ababa để theo dõi kết quả cùng một ông khách người Uganda (quốc tịch gì không mang mà lại mang quốc tịch Uganda). Ngoài ra còn có toàn bộ nhân viên trực đêm của khách sạn, say mê đến nỗi các anh phục vụ quên cả bổn phận và kéo ghế ra ngồi, ông xếp quản lý chốc chốc lại bỏ quầy lễ tân vào xem bầu cử đến đâu. Chỉ có bà quét dọn là cần mẫn tiếp tục lau chùi, vì ai làm Tổng thống Mỹ thì bar khách sạn cũng phải sạch sẽ khi ca sáng đến đổi phiên. Khi lên phòng tôi nói với mọi người vậy là cầm chắc, nhưng khi vợ tôi từ Mỹ gọi tôi dậy vào lúc 7 giờ (8 giờ đêm hôm trước tại Cali) tôi còn phải hỏi kỹ là McCain đã tuyên bố công nhận kết quả chưa hay biết đâu lại đòi bang Ohio hay Florida kiểm lại phiếu. Và ngày hôm sau ai nấy rạng rỡ như là mới trúng quả. Không phải nói và không phải nhắc lại, những người rạng rỡ này, tứ là « ai nấy », da đều đen hơn là vị Tổng thống thứ 44 của nuớc Mỹ.
Đến đây, không phải nói và không phải nhắc lại nhưng mở một dấu ngoặc, một hai thập niên mới đây thôi, Tổng thống Cameroon là ông Paul Biya có dịp sang Mỹ. Ông đến thăm một trường tiểu học ở nội thành Washington dân cư đa số người da đen. Giới thiệu ông với các em học sinh, một cô giáo phát biểu : « Người da đen cũng có thể làm Tổng thống và đây là bằng chứng ». Để đóng dấu ngoặc lại tôi xin nói thêm, Chủ tịch Ethiopia cũng là một bằng chứng khác trước khi trở lại với Tổng thống đắc cử của nước Mỹ.
Ông tài taxi đưa tôi từ trường bay Beirut vào trong phố bảo thế là thế giới sẽ khả quan hơn, « Thay đổi và Hy vọng ». Ông taxi này người Ả Rạp, tức là không có tính đoàn kết hay hãnh diện màu da trong phần phấn khởi này. Tôi nói ờ thì hy vọng thôi, chứ thay đổi thì chưa dám nói và đừng nói vội. Năm 1992 trước lựa chọn Bush cha, tôi đã phải bỏ phiếu cho Clinton (!) và đến bây giờ còn hối. Lần này, như bà Cynthia Mc Kinney, ứng cử viên của Đảng Xanh (và da thì có đen hơn ông Obama đôi phần) phát biểu, đừng nên để cho cái sợ (ông Mc Cain thắng) chi phối lá phiếu. Mấy tháng trước, khi các bạn ở Hàn Quốc hồ hởi « Anh nhất định phải bầu Obama » tôi đã quyết liệt « Tôi bầu cho người tôi thích nhất trong các ứng cử viên, để mai mốt lỡ có vài hội hè đám cưới gì đó ở Afghanistan có ăn bom lạc của Mỹ và chết vài ba chục trẻ em tôi còn đỡ thấy phải cắn rứt ». Nhưng cả tôi và ông taxi Lebanon đều vui mừng mà đồng ý, Bush bye bye.
Thực tế thì tôi bi quan mà nghĩ, niềm vui quốc tịch Hoa Kỳ của tôi sẽ không được lâu dài, dại gì mà không hưởng trong mấy ngày này. Người Mỹ đi đâu cũng bị ghét, xa cũng như gần (không tin thì thử hỏi người Mexico hay là người Canada). Hoạ may ở Việt Nam (và Trung Quốc như đã nói, nhưng một mình Trung Quốc đã 20 % nhân lọai), và đâu đó được một Ivory Coast hiếm hoi. Ngược lại, theo kinh nghiệm trải qua của tôi, người Việt Nam đi đâu cũng được nể, đây là tôi nói thật, nghiêm túc và không đùa, và lý do được nể nang này là vì đã đánh Mỹ, nói ra thế này thì nhiều bạn ở Việt Nam không thể nào tin. Giờ tôi đang ở Beirut, trong một ngày hôm nay ba người lạ khi biết tôi là Việt Nam đều khen ngợi mà chẳng phải khen ngợi vì ta nghe đâu có nhà văn suýt đoạt giải Nobel hay là ta xuất khẩu đồ may. Một ông lái xe cám ơn nước tôi bắn máy bay Mỹ (của Israel) đã ném bom chết bố mẹ ông và một người em trai và cho tôi xem vết thẹo ông còn mang ở cổ tay. Ông hàng tạp hoá bán cho tôi hai chai bia còn nói với « Năm 17 tuổi, ở tại đây này, tôi xuống đường hô Hồ Chí Minh – Việt Nam. Giờ có dân chủ hay chưa ? » Ông hơi buồn một tí khi được tôi cập nhật nhưng vẫn súyt xoa « Việt Nam rất giỏi ». Một ông khác, chạy xe Hyundai thoạt tưởng tôi Hàn Quốc từ việc khen xe rẻ mà không kém gì Mercedes chuyển ngay sang chuyện B52 rớt. Cách đây vài năm, tại Ai Cập, trẻ con ngoài phố đang ghẹo các con tôi, khi biết là người Việt đã đổi ngay thái độ và ôm chầm lấy, đứa bé bán trà dạo mời uống nước không tính tiền ! Năm 1976, khi khủng bố Palestin bắt cả Hội nghị OPEP ở Vienna làm con tin, lúc đột nhập vào phòng họp họ bảo « Ai là người Việt Nam thì đi ra ngoài, còn lại cởi cà vạt ra để chúng tôi làm giây trói lại ». Nhưng đây có lẽ không thuyết phục, vì nể nang nước Việt tôi chỉ kể ra được Ả Rạp với lại khủng bố, tức là một lứa cá mè nếu không nói là đồng nghĩa. Tuy hiện tượng ghét Mỹ, thì là một hiện tượng toàn cầu, cho dù họ có từng nghe nói đến nuớc Việt hay chưa.
Mỗi bận được người lạ vồn vã như vậy, thật ra thì tôi lại đâm ra lúng túng. Lý do là phần tôi thì máy bay Mỹ tôi chưa hề bắn một cái nào, cho dù là không may bắn lầm (như quân đội Mỹ vẫn thường thấy tại Iraq ngày nay mỗi khi gặp phải… thường dân). Tôi ậm ừ nhận đại cho qua chuyện. Ta hay mang dư luận nước ngoài ra làm bằng, nhưng nước ngoài vì họ là nước ngoài nên biết gì. Mỗi bận cho biết tôi là người Việt, tôi chưa hề nghe ai « À, đất nước ông là đất nước có Ngô Tổng Thống anh minh ». Thiệt thòi nay tôi phải gánh chịu, nhưng cũng có một trường hợp tôi có thể kể lại.
Đó là tại Los Angeles vào năm 1980. Chiến tranh Việt Nam còn gần gũi và chuyện xảy ra ở một cửa hàng bán vé du lịch Philippines. Khi biết tôi là người Việt, không phải là người Việt Điện Biên, người Việt cầu Công Lý (cầu Nguyễn văn Trỗi) mà là người Việt tị nạn, người di tản buồn, ông nhân viên Philippines này đã chép miệng mơ màng « Tướng Kỳ, à, có một bà vợ rất đẹp ! ».
Đây là một an ủi độc nhất nhưng ngày hôm nay không còn cần thiết nữa. Tạm thời, và cho đến khi Obama nhậm chức để xua quân sang Pakistan như ông đã hứa (chẳng hạn), thì tôi được quyền hưởng thụ đối với người nuớc ngòai niềm tự hào tôi là một công dân Mỹ.
Enjoy !

ĐỖ KH.

Advertisement

Có những bực mình, tức không thể nói…

dokh

Tôi vẫn phục những nhân vật ở trong truyện Tàu.
Những người , gặp lúc không may bị uất khí, khi run rủi phải chuyện tức mình, chỉ cần ngửa mặt lên trời than có một tiếng Ôi , rồi lăn ra chết.
Thật dễ dàng.
Cũng có khi phải vài ba hồi thổ huyết, Ôi tới Ôi lui và chỉ đất chỉ trời.Có khi phải để lại cho đời một câu nói cuối. Những kiểu :” Trời đã sinh ra ta sao còn sinh ra người”, hay là yếu đuối :” sinh ra em sao còn sinh ra tôi”.
Thứ câu hỏi, chỉ còn có cách trừng con mắt trắng dã ra để trả lời
Rất mêm yếu :”Tại sao sinh ra em”, rồi trào máu miệng…
Tôi vẫn thích những gì rất dễ…
Ôi
Phần tôi, cũng đã nhiều lần tôi bắt chước. Tôi thốt lên một tiếng, trợn hai con mắt để nhìn lên. Đợi. Thấy chưa linh nghiệm, tôi lặp đi lặp lại.Tôi dở trò năn nỉ…đi , đi, ỉ ỉ ôi ôi. Làm ơn. Tôi dọa và tôi xin, nhưng tính trời bủn xỉn, những lúc tức mình, tức quá, tức quá chịu không nổi, chưa một lần tôi chết được cho rồi.
Làm sao rồi, chưa có rồi được đâu
Để đó và tính sau
Làm sao mà dễ thế.
Có khi buốt
Có khi nhói
Có khi nghẹn cổ họng
Có khi nặng lồng ngực
Có khi không thở nổi
Khó thở quá, khó thở quá bác sĩ
Mà vẫn không thổ huyết
Ói máu
Chết tươi.
Đã đành, không phải ai cũng là Từ Hải. Nhưng không chết đứng được, cũng cho tôi chết ngồi, chết nằm, lăn ba vòng , lộn đầu xuống đất để nếu chẳng được là anh hùng thì cũng là đỡ tủi
Nhưng trời ơi và trời hỡi.Dưới dương thế này đâu phải là thiên đàng hạ giới.
Tôi phải sống.
Bắt tôi để dành, trương mục tiết kiệm những bực mình, ngân hàng uất ức cho tôi vay có lời. Để lâu nó sẽ thành cái buồn, thú lắm. Lê nó đi nặng nhọc để mà chết héo úa.
Tôi không ưa.
Khi nào tức, tôi không có thì giờ để mà từ từ, tôi muốn chết liền, tại chỗ và bây giờ, tôi muốn chết tươi cơ.
Á á á tôi hét. ( Này, nữa nhé) á á á nhưng tôi chưa chết. Á á á, tôi vẫn còn viết.
Khi nào đau, chết sống không được mà chết chết thì lâu quá, phải sắp hàng chờ , thì tôi làm thơ.

Tính tôi mè nheo và nũng nịu, tôi không chết đứng mắt trợn trừng, tôi từ trên giường lăn xuống đất rồi lại ngồi thao láo.
Chết ở chỗ nào.
Thường thì tôi vẫn sống, chẳng có xong
Có lẽ , bắt tôi phải sống dai để mà buồn tình.
Có lẽ, về sau…
Hiện giờ tôi mới chỉ biết đau. Đau sơ sơ cũng là đau vậy. Những niềm đau bất tận vô biên tôi chưa lại được gần rờ, tôi chưa thấy những chân trời buồn đưa tay rộng mở…tôi đau hờ và tôi buồn hờ hờ…
Ngay cả cái tiếng Ôi
Ôi của tôi, nó cũng chỉ vào hàng ôi dào. Ôi dào ấy mà thì làm sao chết được.
Đã bảo, không phải ai cũng là Từ Hải.
Có đứa hèn với cả người yêu, với vợ , với đào, thì kể gì đến những thứ cao : quê hương ( quê hương), lý tưởng ( lý tưởng) và nhân loại ( nhân loại). ( Những thứ này quan trọng , cần phải lặp đi lặp lại )
Hờ hờ hờ thì làm sao chết được ở trong thơ ?
Tôi chỉ bực mình
Ấm ức
Không trào máu họng
Chỉ tức cành hông
Tôi không chết
Nhưng mà đau vặt vãnh những bực mình.

Tôi vẫn phục những người đọc truyện Tàu
Sáng dậy thật sớm pha bình trà, tiết tiểu hàn tôi bắc ấm nước khơi ngọn đèn nho nhỏ tiêm điếu thuốc
Tôi khọt khẹt
Nhưng thú thật , ngay cả cái này tôi cũng không biết.
Thế thì quá dở, máu đã không biết ói chả ai trách, đến cái khạc đờm cũng không học nổi. Không, tôi nói thật, thổ huyết thì khó đã đành rồi, tôi chưa từng thấy ai, chớ cái khạc đờm khọt khẹt thì tôi thấy hoài mà tôi chẳng cách nào bắt chước.
Không thể nói
Chẳng lẽ tôi hỉ mũi, cái trò này con trẻ.
Thôi thì
Tôi húng hắng ho…blues
Khe khẽ
Nhà vẫn còn người đương ngủ…

ĐỖ KH.

Ba năm tù, một hộp sữa

 

dokh

Cửa hàng nằm ở mặt lộ cái, lem nhem bày ở cửa kính ngoài vài ba áo quần phụ nữ trên những người mẫu nhựa không còn được mới. Gừng nói.

Thỉnh thoảng, tôi vào đây, mới tìm được hợp khổ người.

Vóc dáng người ở đây không mấy cao to và phụ nữ cũng tầm thước, Gừng cũng chẳng là bé nhỏ gì mấy.

Đây là cửa hàng Trung Quốc, có cỡ tôi mặc vừa. Đây lại rẻ.

Tôi nhìn mấy cái nịt vú, có lẽ Gừng muốn nói đến phụ tùng phụ nữ này, cỡ như nàng là khó kiếm ở đây. Cửa hàng Trung Quốc thì hiếm hoi nhưng có một thì chẳng mấy chốc mà sẽ có hàng trăm, món gì cũng 10 cordoba, tha hồ mà sắm rẻ. Gừng thuộc loại phụ nữ thiếu hiểu biết về tiêu dùng, hay là người Nicaragua thiếu kiến thức hơn là người Việt Nam. Chẳng hạn, khi nói đến túi đầm Louis Vuitton tôi tả mấy Gừng vẫn không biết, Louis Vuitton Trung quốc cũng chưa biết chứ nói gì đến Louis Vuitton Pháp, trong khi nhân vật nữ nào trong “Cánh đồng bất tận” của Nguyễn Ngọc Tư cũng đều nhận được “LV” dỏm hay là gin. Gừng bảo

Chẳng hiểu chủ người gì, nhưng Á đông. Rất là lạ, bà lại nhuộm tóc màu vàng!

Tôi nhìn trên bảng hiệu dòng chữ “Chuyên bán sỉ và lẻ” và xác nhận, vừa chuyên sỉ vừa chuyên lẻ thì chỉ có cửa hàng Trung Hoa (do một Marilyn Củng Lợi làm chủ). Ở đây, có lẽ là người Đài Loan hay Hương Cảng chứ không phải là Đại lục. Một chuyện vui, chắc là vì nghe lời các cố vấn Liên Xô xúi dục, nên trong thời gian nắm quyền, FSLN vẫn duy trì quan hệ ngoại giao với hòn đảo thay vì công nhận Trung Quốc! Đảng Cộng sản Mao (MAP-ML, hiện ở khoảng 1% cử tri) thì mồ côi, sau khi bỏ Bắc Kinh để ủng hộ Tirana, tội nghiệp thế, Bắc Kinh đã xét lại thì Tirana lại chẳng bao lâu mà lăn ra mà chết!

Đây, tôi phải mở dấu ngoặc dành riêng cho người đọc ở Việt Nam, khi thấy đảng Cộng sản ở Nicaragua ở đâu ra mà lắm thế. Đảng Cộng sản “chính thống” (PCN), chiều hướng Liên Xô phân ra thành đảng Xã hội Nicaragua (PSN) và đảng Cộng sản Nicaragua (PC de N). Nhìn danh xưng (nói chung ở trên thế giới, không riêng gì ở đây), nếu thấy có chữ Xã hội thì vừa có thể là khuynh hướng Xã hội (Đệ nhị), hay khuynh hướng Xã hội mềm èo uột (Đệ một rưỡi hay một hai phần ba), lại vừa có thể là Cộng Sản Đệ tam ẩn danh và cũng lại có thể là Trốt kít (Đệ tứ) trá hình xâm nhập nên từ “Socialista” này rất mông lung. Nếu sau từ Xã hội thêm vào chữ “Lao động” hay nhất là cụm từ “Người lao động” thì đích thực là Đệ tứ. Nếu lại có từ “Cách mạng” (thí dụ ở đây PRT, đảng Cách mạng Người lao động) thì không trật vào đâu (còn khuynh hướng Đệ tứ nào thì ở đây xin không bàn đến, rất nhiêu khê nhức đầu)! Nhưng nếu Xã hội hay Cộng sản mà “Mác-Lê” hay “Nhân dân” lại còn “Hành động” nữa thì hẳn là Mao-ít (ở đây là MAP-LM, Phong trào Hành động Nhân dân – Mác Lê Chủ nghĩa)! Dễ gây nhầm lẫn thì là từ “Cách mạng” này, vì cả Mao lẫn Trốt đều chuộng mặt hàng. Cũng dễ hiểu, đây là đồ nhặt lại, phế thải vứt ra vỉa hè của các đảng Cộng sàn chính thống không còn xài từ đã rất lâu nay, ai lại chẳng ham. Tôi đóng dấu ngoặc, ở ta chỉ có một đảng Cộng sản, tiện lợi và khỏi phải thắc mắc.

Gừng không tích cực lắm về mặt chính trị nhưng cô bỏ thì giờ ra hoạt động xã hội với “Phong trào Phụ nữ Tự lập”. Việc của Gừng là giúp đỡ các chị em buôn hương.

Gừng dạy họ đan chiếu?

Trước khi họ bán thân, họ đã biết đan chiếu rồi, Gừng nói, biết làm công nhân xưởng máy, biết bán hàng, phục vụ tiệm ăn, biết đánh máy mười ngón tay, có người như tôi tốt nghiệp đại học.

Vậy không phải là giúp họ có nghề để hoàn lương?

Ở đây, mọi người đều thấy làm đĩ là xấu! Gừng có vẻ bất bình. Hành nghề đĩ thì bị dư luận, gia đình, hàng xóm… dè bỉu và chính bản thân họ cũng không thấy… cũng không thấy… tự hào!

Tôi không có đánh giá họ về mặt đạo đức. Đó là một chọn lựa cá nhân, tôi tôn trọng lựa chọn này và giúp đỡ họ là về mặt… tinh thần.

Tôi tiu nghỉu, tí nữa thì tưởng Gừng giúp đỡ họ về mặt trau dồi vành ngoài vành trong. Giúp đỡ đây là làm thân với họ, chị em mình, để họ cảm thấy bớt xa cách và bớt bị cô lập. Về mặt tâm lý thôi, vì ở đây luật pháp không cấm đoán. Không cấm đoán thì đã là tốt rồi. Ít nhất là khỏi phải nộp tiền cho má mì với lại công an. Nơi nào luật pháp cấm đĩ, thì chỉ có nuôi ma-cô, dắt mối và cảnh sát công an.

Có khi ít bị bóc lột hơn là lao động trong các xưởng may, tôi đoán thế. Lại kiếm được nhiều tiền. Lại… vui hơn là… ngồi đạp máy cả ngày.

Không có vui đâu, Gừng trả lời tôi cái đầu lúc lắc, cũng nhọc… tâm lắm.

Và Gừng có vẻ cũng buồn theo. Tôi không dám hát cho Gừng nghe ca từ sửa đổi của “Ya Mustafa” những ngày tôi còn bé:

Chérie je t’aime, chérie je t’adore
Tìm em không thấy, thấy em ở trong Chuồng bò
Đi vô đi ra
Là mất năm trăm [26] !

Đĩ ở đây không nhiều, không có mát xa, bia ôm, karaoke lộ liễu, và Managua thì cũng chỉ có được hồ Managua thôi chứ làm sao mà có được… Hồ Tây. Vài hộp đêm dành cho doanh gia nước ngoài, mấy cái bóng đêm về mờ nhạt và bình dân gần xa cảng Tico. Tôi không quen Gừng là nhờ do các thân chủ được giúp đỡ về tâm lý của cô giới thiệu (nếu được thế thì đã quá hay). Một băng rôn đen tuyền kiểu màu phụ nữ Hồi Giáo, nhưng lại là của Phong trào Phụ nữ Tự lập, rao trên phố “Không đầu phiếu bọn Ortega, Arce, sát hại những phụ nữ” làm tôi đâm ra nghi vấn. Ông Ortega, theo tôi biết, thì chỉ có sát hại dân tộc thiểu số Miskito ở miền Đông chứ tôi chưa nghe đến sự cố nào là nổ súng vào đàn bà biểu tình như (chẳng hạn) ở Gaza, Palestine, thế nào là sát hại?

Trước đây, nếu người mẹ có vấn đề sức khỏe, về lý do y tế, thì vẫn được phá thai. Giờ thì Gừng nổi giận, long lanh đuôi mắt. Nhờ đến Ortega đấy, phe hữu mới thông qua được luật hoàn toàn cấm phá thai, cho dù giữ thai thì người mẹ có thể mất mạng vẫn cứ cấm như thường!

Ở Mỹ ông Bush chỉ đang mơ được có bấy nhiêu, tôi bảo. Vậy là Ortega đi trước cả Hoa Kỳ! Nhưng ở nước tôi, trong thập niên 80, đàn bà phá thai không những chẳng cấm, chẳng ngồi tù còn được bồi dưỡng một hộp sữa đặc Ông Thọ! Nhưng chẳng phải vậy mà có thể nói là phụ nữ khá hơn đây hay là bình quyền hơn gì đó…

Luật mới Nicaragua phạt tội phá thai này là từ một đến ba năm tù, phe hữu hung hãn còn đòi phạt đến 20 năm (!) nhưng cánh FSLN ở Quốc Hội vẫn còn chút thể diện mà lơ qua điều khoản này, ba năm là đủ rồi, vui lòng Giáo Hội. Nói cách khác, ở Nicaragua phá thai là tội ác nặng gần bằng ở Việt Nam dịch thuật tài liệu và đưa lên Mạng. Nhưng ở Nicaragua dịch thuật tài liệu và đưa lên Mạng thì nhà nước nào có thưởng một hộp sữa đặc El Senor Longividad, tóm lại theo tôi thì ở nước mình vẫn hơn.

Nicaragua là nước sùng Ki tô Công giáo, ảnh Đức Giáo Hoàng Juan Pablo II trong nhiều nhà hơn là ảnh Britney Spears mang bầu. Dĩ nhiên, đây không phải là tuyệt đối, vào thánh đường Managua tôi không thấy Gừng làm dấu thập hay là quỳ gối, vẩy nước thánh lên người. Nhưng Managua động đất, xây dựng lại, ngay cả dưới thời Tổng thống Ortega (84-90) thì xây dựng thánh đường trước tiên, và sau đó, ông Ortega đi rồi, thì mới xây dựng Intercontinental Đại khách sạn. Không hiểu có lẽ vì thời điểm, mà thánh đường mang một vẻ kiến trúc Stalin (kiểu Cung Văn Hoá các nước XHCN), phía sau mái lại dáng dấp đền Hồi Trung Á. Nhưng bên trong thì rõ rệt là một nhà thờ. Ở điện phụ, nến lấp lánh vây quanh, một Giê-su khổng lồ dang tay trong lồng kính (đây là lần đầu tôi thấy ông được lồng kính bảo vệ tuy thú thật, những giáo đường tôi ít khi vào bên trong). Dưới chân ông phủ phục tín đồ lâm râm cầu nguyện, ôm chặt những giải lụa màu tím lòng thòng cho đến tận sàn.

Họ đang cầu được phép lạ, Gừng nói với vẻ gì châm biếm.

Nhưng khi một người đứng trước buông dải lụa này ra, Gừng cũng nhún mình hai bước lực sĩ, không cầm lấy đưa lên môi mà dùng tay chạm rất nhanh vào. Tôi không hỏi là cô ước phép lạ gì, chỉ đoán chắc là phép lạ liên danh MRS kỳ này đắc cử và phụ nữ, kể cả phụ nữ buôn hương, được thêm một phần giải phóng và thoải mái về mặt tâm lý.

ĐỖ KH.

Anh em nhà Karamazov

dokh

Nếu trong bốn thập niên cai trị, họ Somoza vắt xứ sở đến kiệt quệ thì khi bị lật đổ, những gì không mang theo sang Miami được và phải để lại, thì các comandante xung tư chứ không phải là xung công. Humberto là bào đệ của Daniel, hai anh em ông Castro bản xứ này thành lập khuynh hướng tercerista của phong trào và cho đến 1995, Humberto vẫn còn chỉ huy quân lực của cả nước để bảo đảm sự chuyển tiếp hoà bình sang dân chủ mới. Ngôi nhà trên là ba hay bốn biệt thự cạnh nhau được ông cất công gom lại, bên trong có nước nóng nước lạnh và sân chơi dã cầu (baseball là thể thao được ưa chuộng hàng đầu ở Nicaragua). Tôi không được thấy nội thất nhưng cổng nhà ông thì đã to bằng cổng thánh đường Managua. Tôi có lúc cường điệu, nhưng ở trường hợp này tôi ghi nhận chính xác mặc dù không sẵn thước đo ở trên tay. Humberto còn xí được cái bàn giấy của chính Anastasio Somoza và chắc ông vẫn giữ bên trong. Mô đen cất tường rất cao chung quanh tư thất này (và tối đi ngủ cầm súng ngắn nhìn dưới gầm giường) là đặc thù của kiến trúc thập niên 80 ở Managua, và đây là phần của ông Humberto đóng góp vào phong trào kín cổng.

Giai thoại về ông thì rất nhiều, Humberto là người đi trước quân nhân Mỹ ở Iraq, trong phố Managua áp dụng chiến thuật bảo toàn an ninh là xe con nào vượt qua đoàn của ông thì tuỳ tùng của ông nổ súng và chạy thẳng chứ không nhởn nhơ mà dừng lại xem kết quả ra sao [25] . Dĩ nhiên đây là trong thời kỳ căng thẳng của nội chiến Contra và một tối xấu trời, một xe cá mập Toyota từ hồ Masaya về rơi phải vào hoàn cảnh khắc nghiệt trên. Bảo vệ ông bắn vào xối xả, chiếc Toyota bị nổ tung lốp, vỡ bình nước và bất động nhưng may mà không ai trên xe mang thương tích. Sớm ra thì phát hiện, đây là xe chở ông Alejandro, trưởng phái bộ quân sự Liên Xô và ông này đến bàn giấy của Humberto mà gõ cửa, trên mặt có vẻ không vui, hay có thể nói là có vẻ gì một chút xíu bất bình. Vào năm 1982, vũ khí, đạn dược, quân lương của Quân đội Nhân dân Sandino (ESP) đều phải qua tay của vị Alejandro này. Humberto phải xin lỗi, viện cớ là các comandante đang bị Trung ương Tình báo Hoa Kỳ đe doạ, đến độ Daniel mỗi bữa ăn còn phải có tuỳ viên nếm trước vì sợ bị bỏ thuốc (chẳng kém gì một Saddam Hussein sau này). Sau sự cố trên, Bộ Quốc phòng phải nhập đèn nháy đặt trên mui xe từ Panama về, để mọi người (kể cả, hay nhất là, phái bộ quân sự Liên Xô) nhìn thấy từ xa mà còn tránh.

Để công bằng với nhân vật, thì Humberto cũng là người có đầu óc châm biếm bén nhạy. Một hôm, gặp comandante Tomas Borge là Bộ trưởng Bộ Nội an (theo tổ chức của Liên Xô, Bộ Nội an cũng có lực lượng quân sự, nghĩa là cạnh tranh với quyền lực của Quốc phòng), Humberto vỗ vai và bảo “Này đồng chí, máy bay tôi từ Cuba về, xuống Managua mà chỉ thấy có cái hồ bơi nhà anh.” Managua ở cạnh hồ Managua mênh mông và hồ bơi của Tomas Borge thực sự thì chỉ đạt có tiêu chuẩn thế vận thôi, nghĩa là dài đủ chỉ đúng có 50 mét. Sau chiến thắng, vào Managua, Borge chiếm nhà của một vị tướng “nguỵ” rồi nhà của một người chú của Somoza. Thì mạnh ai nấy chiếm chứ, và đã chiếm thì chiếm nhà đẹp, chẳng lẽ lại đi chiếm nhà thường. Nhưng bị phê bình bởi dư luận, ông đành dọn từ khu cao cấp về khu trung lưu Belo Horizonte cho có vẻ đỡ cách xa quần chúng, Tại đây ông xung quỹ một nửa khu phố để gom lại, xây dựng thành tư thất thoáng mát với cái bể bơi tầm cỡ như đã nói. Thế mà vẫn không yên, sau khi cứ nghe nhắc đi nhắc lại mãi hồ bơi của ông là kỳ quan duy nhất của thành phố trông thấy được từ máy bay, ông đã phải biến nó thành câu lạc bộ của cán bộ FSLN, dĩ nhiên là cán bộ cấp cao, để cho các đồng chí vô-hồ-bơi (chứ không phải là vô sản) cùng hưởng.

Ngay cả những comandante được tiếng là ít hôi của (hay là không được nhanh tay bằng), như Henri Ruiz chẳng hạn, chỉ có tội thích mặc đồ designer từ đầu đến chân, cũng có giai thoại lưu truyền. Ông này mang chứng mặt khinh khỉnh, khiến cũng lại Pastora nhận xét: “ Tôi không rõ được ở Henri là sự khiêm tốn cực kỳ phách lối hay là sự khiêm tốn phách lối cực kỳ”! Được nghe đến đây, theo tôi thì Comandante Cero Eden Pastora nên ở nhà (trống vắng và không có bóng dáng người phụ nữ) mà viết ngụ ngôn hay về các anh em nhà Sandino, chứ (lại) ra ứng cử Tổng thống làm gì.

Giai thoại về ông Ortega anh, ngược lại phải kiên nhẫn thì mới được nghe kể đến. Ai hỏi về chuyện Daniel Ortega, phải ngồi nghe mãi mà không hết về phu nhân Rosario! Ngắn gọn, là nhận định của nhà thơ thanh cao, linh mục công giáo và Bộ trưởng Văn hoá (của chính quyền cách mạng FSLN) Ernesto Cardenal: “Con đĩ ngựa này còn tệ hơn cả là mụ Dinorah!” Bà Dinorah là nhân tình của Tổng thống Somoza, không cần phải tả, chỉ chức danh này cũng đã cho thấy khi nhà độc tài này còn khạc ra lửa thì bà õng ẹo mà mửa ra khói thế nào. Câu phê bình trên, thanh cao, văn hoá và công giáo, là vào thời bà Rosario chỉ mới lăng xăng tưởng bà mới chính là Bộ Trưởng bộ Văn hoá. Giờ thì bà là Giám đốc Uỷ ban Vận động tranh cử của chàng nhưng dư luận vỉa hè xấu miệng thì cho là Ortega chỉ là con rối nước con rối cạn của vợ. Phó Tổng thống ứng cử Jaime Moralés (đã được bồi thường nhà và trả lại cái bàn ăn) thì không thấy tố cáo nữa như đã từng, là Rosario không biết xấu hổ mặc cả quần trong áo ngoài và đeo tòng teng nữ trang của vợ ông sau khi của cải ông bị nhân dân xung công. Nhưng Daniel có nể vợ cách mấy, trong một lãnh vực ông tỏ ra có ý‎ chí độc lập, đó là lãnh vực tình dục. Xì căng đan riêng tư nhưng lan sang lãnh vực chính trị, là chuyện ông đối xử hơi bị đẹp làm sao đó với con gái riêng của vợ, Zola-america, từ lúc cô này lên mới lên 11 tuổi hay 13, chứ không đợi nổi đến khi cô trăng rằm 16, là tuổi hai bên đồng thuận được ở xứ này, đó là nếu cô thuận nhưng không phải vậy.

Đây thuộc tội hình, xâm phạm tình dục trẻ em vị thành niên (theo cô Zola-america tố cáo nhưng theo ông và cả bà Ortega thì cô ái nữ này mắc bệnh tâm thần và lẩn thẩn). Vào lúc đó, Tổng thống hữu khuynh Alemán cũng mắc phải rắc rối vì nhũng lạm. Cánh FSLN và cánh hữu tại Quốc hội và Tối cao Pháp viện bèn cấu kết và trao đổi: Ortega được miễn tố, Alemán mang án 20 năm tù nhưng được thụ án tại gia thảnh thơi, đồng thời luật bầu cử được thay đổi. Tại Nicaragua, ứng cử viên Tổng thống nào vòng đầu về nhất và trên 45% số phiếu thì trúng cử. Điều lệ này được hạ bớt xuống 40%. Ứng cử viên về đầu đạt 35% và hơn người về nhì 5% cũng khỏi phải trải qua vòng nhì. Đây là một điểm rất quan trọng trong một cuộc bầu cử có đến năm liên danh, mỗi liên danh lại là liên minh tạm bợ giữa dăm ba hay là bảy khuynh hướng lúc thì hoà hoãn dịu dàng lúc lại xung đột gay gắt (thí dụ, MRS là liên minh giữa hai thành phần Sandino ly khai khác nhau, thành phần Sandino cách tân và thành phần Sandino đổi mới gì đó, thêm vào đảng Xanh bảo vệ môi sinh, đảng Xã hội tức thành phần ly khai đảng Cộng sản cũ, Phong trào Phụ nữ Tự lập, tổ chức CREA v.v…, và vào giai đoạn năm ngoái còn có cả Pastora). Nếu phải vòng hai thì rắc rối cuộc đời, cử tri hoang mang và các liên minh tan vỡ hay là oán ân kế toán sẽ vô vàn thay đổi, chẳng còn ai rõ được mà mò. Như mọi người, Gừng cũng chỉ mong là bầu cử sẽ kết quả rõ rệt trong một vòng thôi.

Sáng chủ nhật 5.11, điềm xấu, Gừng không hiểu sao lại mặc áo màu hồng thay vì màu cam. Cô đã hấp tấp cạo lông nách không kỹ, lại còn cả hai bên để lại dấu phấn trắng của thuốc thơm. Gừng dậy trễ, áo màu hồng hở nách không phải là vấn đề, tuy tôi có chờ đợi banh ping pong lọt ra bằng đường nách này mà không thấy. Vấn đề là, vì dọn sang nhà mới có hai năm trở lại, cô chưa kịp làm thủ tục đổi địa chỉ. Gừng phải đi bỏ phiếu gần địa chỉ cũ cách những mười dặm đường. Tôi thì phận khách chữ tòng, cô đâu tôi đó một lòng đi theo.

ĐỖ KH.

William Walker Nguyễn

dokh

Tôi đến đây, thực ra lại vì tình cảm, lý do này nên mang theo chiếc áo rằn ri. Một vài năm sau 1975 (ở Việt Nam), thì ở Nicaragua chiến tranh tăng cường độ, từ mức tảo trừ phiến loạn, đàn áp chống đối và ức hiếp dân chúng chuyển sang một giai đoạn quy mô, cần có đôi chút tay nghề chứ mang giày sô đạp vào bụng đàn bà chửa thôi không còn đủ hiệu quả. Cậu “Tachito” Somoza, tức là Anastasio cháu, hay Anastasio III, con của Tổng thống Anastasio cha (hay Anastasio II) và cháu của Tổng thống Anastasio ông nội (hay Anastasio I) bèn thuê một chuyên gia từ Mỹ. Vị Lực lượng Đặc biệt Hoa Kỳ mới giải ngũ này sang Managua rủ theo hai anh cựu Mike Force người Việt Nam đi chơi cho có bạn và làm phụ tá. Ba người dày dạn kinh nghiệm trên giúp cậu này tổ chức lại và huấn luyện tiểu đoàn Phủ Tổng thống của Guardia Nacional.

Vệ binh Quốc gia Nicaragua, công cụ quyền lực của nhà Somoza, ngay vào thời kỳ này, cũng chỉ có 10.000 tay súng. Ngoài tiểu đoàn Phủ Tổng thống chỉ có thêm một tiểu đoàn Chiến thuật Trừ bị, một tiểu đoàn Công binh, một đại đội Cơ giới với 10 tăng M4 Sherman cọc cạch, một đại đội Pháo binh và 16 đại đội Bảo an cho 16 tỉnh. Chuyện tha phương cầm súng của hai người Việt là chuyện tôi cũng chỉ nghe phong thanh, ai biết rõ chi tiết thì tôi xin hậu tạ (một phù hiệu đeo ngực “Hồn ma biên giới” của Biệt kích Mỹ còn mới nguyên [10] ). Tiểu đoàn Phủ Tổng thống tất nhiên được coi là ưu tú, được mệnh danh là Pantera Negra, diễn sang tiếng Việt là Hắc Báo [11] . Hỏi không lãng mạn sao được, và nhất là trùng hợp.

Vào dạo ấy, nghề đánh thuê còn đầy hào khí (tuy đã gọi là thuê thì cũng phải trả tiền). Tôi còn nhớ trên tấm ảnh chụp bởi Gilles Caron, tại Biafra (nội chiến Nigeria 1968), một anh Bỉ cởi trần lưng trắng hếu đang được mấy người lính đen vác xác lội qua sông. Đánh thuê lúc ấy còn là một hoạt động nghệ nhân (với Mad Mike Hoare… hay đạt hàng nghệ thuật với những trường hợp như hầu tước Thuỵ Điển von Rosen [12] ), chưa kỹ nghệ và công nghiệp hoá như ngày nay ở Iraq với các mafia quốc phòng Blackwater, Triple Canopy… đấu thầu dịch vụ với Lầu Năm Góc. Nếu có bẩn thỉu thì cũng chỉ bẩn thỉu kiểu chạp phô hàng xén thôi, như ông Bob Denard ở quần đảo Comores chẳng hạn. Hai bạn đồng hương này, tuy không một túi nhét cơm nắm vắt và túi kia lựu đạn, nhưng có lẽ cũng chẳng đến nỗi tệ. Tôi tưởng tượng mỗi chiều họ thả bộ ra bùng binh Santo Domingo, áo hoa giày saut, ngồi uống bia Victoria chai lớn trong cái động đĩ không tên cạnh cửa hàng lốp xe Kelly (động đĩ này, chứ không phải là cửa hàng lốp xe, chẳng hiểu tại sao lại lủng lẳng bày toàn yên ngựa [13] ), hát a capella (vào dạo chưa phát minh ra karaoke) bài “Kẻ ở miền xa” [14] .

Trong mọi phim Mỹ về chiến tranh Việt Nam, bất luận là phim nào, nếu có một người lính miền Nam, thì bắt buộc là anh phải mang phù hiệu hình một đầu beo đen trên ngôi sao năm cánh màu vàng. Bằng chứng, gần đây thì vai Kit Carson Scout – thông dịch trong We were soldiers của Mel Gibson hay dấu ấn điện ảnh thì vai ARVN chạy xe máy (và dắt gái) trong Full Metal Jacket của Stanley Kubrick. Đến nỗi ngay cả trong một phim B, tướng công an cộng sản lại cũng mang phù hiệu này mới oai! Đây là phù hiệu của binh chủng miền Nam Ta Biệt động quân danh lừng bốn phương [15] với tiếng hô “Biệt Động Quân, Sát!” khi lâm trận [16] . Phù hiệu này bắt mắt đến như vậy và chẳng riêng gì điện ảnh nên tôi đồ rằng, tiểu đoàn Phủ Tổng thống Pantera Negra cũng mang một phù hiệu tương tự chứ không thể tránh.

Câu hô lâm trận thì dễ thôi, đã có tiền lệ của Lê dương Bắc Phi của Đại tá Milan Astray (ông này vừa chột mắt vừa cụt tay nhưng cho dù ông có lành lặn, khi ông cười nhìn răng ông lởm chởm là đã đủ dựng tóc gáy) trong thời nội chiến Tây Ban Nha (1936-1939). Khẩu hiệu của Lê dương do ông thành lập là “Viva la Muerte!” đầy mâu thuẫn hào hùng (đã Viva lại còn Muerte). Như vậy, theo tôi nghĩ, đóng góp quốc tế của hai người đánh thuê Việt Nam này là danh xưng, phù hiệu và Ta Biệt động quân nung rèn chí trai khi chuyển ngữ sang Tây Ban Nha trở thành, vẫn là theo tôi suy diễn và đồ chừng, hẳn phải là “Pantera Negra: Viva la Muerte!”

Làm sao mà tránh khỏi tình cảm, ở đây với tôi là tình đồng đội miền Nam cũ. Tình cảm, theo nghĩa thông dụng hơn, tôi không biết vào dạo ấy, có cô mestizo nào phải lòng anh chiến sĩ (di tản) xa nhà để ra bến Tico Bus mà ca Tàu đêm năm cũ.

Tàu cũ năm xưa
Đưa người tình (Việt Nam) biên khu (Nicaragua) về chưa
Trắng đêm tôi chờ nghe
Chuyến tàu đêm tìm về…

Và vô vọng, 1979 du kích FSLN chiến thắng, chàng đã di tản lần thứ hai, tuy vẫn là di tản sang Hoa Kỳ mà thôi. Mỹ cũng là quê hương của Từ Hải William Walker, một tay đánh thuê vào thế kỷ 19 được thành Léon mời sang Nicaragua giúp để hạ thành Granada (tranh chấp lâu dài giữa Léon và Granada là lý do Managua lúc đó còn bé nhỏ và ở giữa, được chọn lập thành thủ đô cho khỏi phải giằng co). Năm 1859 thành công đánh mướn, Walker tự tấn phong Tổng thống Nicaragua! Bị đuổi đi và lại âm mưu trở về, Walker rốt cuộc tròn kiếp phiêu bồng của ông, làm Từ Hải thì chỉ có mà chết đứng. Đó là số phận của ông nhưng các bạn William Walker Nguyễn, William Walker Trần của tôi thân trai dặm trường Trung Mỹ không được như ông và vô danh hậu thế.

Đêm càng trễ thì càng nhũn người ra vì ẩm. Tôi đưa Gừng về đến tận nhà, trên đường đi tuyến Bắc và hun hút ngõ sâu nhưng vẫn còn một vẻ gì đồng áng. Căn nhà ngoại ô, một căn nhà xinh có hoa thơm trái hiền và lập lòe nê ông. Mẹ Gừng ra mở cửa, một thiếu phụ ngoài 50, tuy mới ở tuổi nửa đời hương phấn nhưng đã cằn cỗi những lo toan cuộc sống, tình cảm đã đi qua khuôn mặt chỉ để lại những đường nhăn khắc nghiệt. Tôi chưa kịp nhìn bà, bà đã nhìn tôi chầm chập, ngơ ngác và lặng người một lúc lâu khiến tôi thêm bối rối.

Anh đã về đấy hả? Bà run run giọng nói [17] . Bà lui lại một bước, và tôi tiến vào nhà nhưng không hiểu chuyện gì.

Không… Không thể nào… Không phải… Bà lập cập, Gừng đứng cạnh ngẩn người.

Mẹ Gừng vào phòng, lục đục một lúc bên trong và trở ra mang theo một gói bọc bằng giấy báo. Bà trao cho tôi trọn gói, giấy báo bằng chữ Việt đã ố, loại đánh máy vào thời mang đi in còn phải bỏ dấu bằng tay. Bài viết trên tờ giấy gói ngả màu là một bài kỷ niệm ngày giỗ thứ bao nhiêu đó của họ Ngô Đình (chứ không phải họ Somoza) nhưng giờ không phải là lúc để tôi đọc Văn Nghệ Tiền Phong, ấn bản hải ngoại vào cuối thập niên 70. Tôi nhìn Gừng, thì đôi mắt em dìu dịu buồn đông phương (chứ không phải là tây). Tôi mở gói báo ra. Bên trong là một cái áo rằn ri cũ, vải worstead tropical tức là loại vải có “gân”, thời chiến tranh ở miền Nam rất được chuộng. Vai của chiếc áo phong trần này còn khâu phù hiệu đầu beo trên sao vàng năm cánh của tiểu đoàn Phủ Tổng thống (chứ không phải là của Biệt động quân miền Nam, tuy coi rất giống). Mắt mẹ Gừng mờ đi, chiều sương không thấy bóng Esteli (chứ không phải bóng Ba Vì) [18] .

Người cha không biết mặt của Gừng, chính là người chiến sĩ tự do của lưỡng quốc! Vào một ngày đen tối 1979, trước khi thấy mặt con, ông đã phải lần nữa mịt mờ Mỹ tiến (chứ không phải là Tây) [19] . Con chưa sinh, ông đã đặt tay lên bụng bà dặn đặt tên nó là “Rừng” (vì ông là beo nhớ rừng nên mới sang Nicaragua cầm súng trở lại). Bởi thế tôi đoán ông là người Bến Tre, chữ “R” phát âm thành chữ “G”, cho nên người con gái vai ngang thuỳ mị đang ướt mi cạnh bên tôi mới mang tên là Gừng chứ không phải Jungle.

Ai người khăn gói gió đưa,
Về đây… quên hết nắng mưa bụi đời.
Khi yêu! Yêu lắm người ơi!
Cả trời, cả đất, cả người Bến Tre.

Bà mẹ mắt rưng rưng, thì hoa trắng đã thôi cài trên áo tím [20] , bà cầm tay tôi và đặt vào tay con gái bà (chứ không phải là tay tôi bà cầm luôn không tha). Người ca sĩ ở quán lúc nãy bỗng hiện ra ở ngưỡng cửa, ông đi xe ôm theo chúng tôi về đến đây để búng nhẹ vào đàn và giờ thì cất tiếng hát bằng tiếng Việt (chứ không phải Besamé).

Tàu xa dần rồi, thôi tiếc thương chi
Khi biết người ra đi vì đời
Trở gót bâng khuâng
Tôi hỏi lòng đêm nay buồn không?
Chuyến xe đêm lạnh không?
Để người yêu vừa lòng .

Thật ra thì Gừng sinh năm 82 chứ không phải 79 (cho dù có thêm hay bớt ba tuổi thì đối với tôi đằng nào cũng vẫn còn trẻ chán) và Nicaragua không có xe ôm, nhưng cũng chẳng sao hết, đây là hiện thực huyền ảo Trung Mỹ. Tựa của truyện này, tôi xin đặt là, “Tình mẹ, thì duyên con chứ sao”.

Đỗ Kh.

Colonial bầu không khí

dokh

La Cocina de Doña Haydée là kiến trúc kiểu thuộc địa, giống như những biệt thự kế cận, và ở khu vực này cao cấp, giống như những khu vực gia cư trung lưu rủng rỉnh ở Hoa Kỳ, không cổng không tường ngoài, không hàng dậu để còn có những cô da ngăm nấp đằng sau ngấp nghé. Thập niên 60 loáng thoáng qua như một làn gió thoảng, một vài căn kiểu Le Corbusier bán khai làm tôi nhớ lại căn nhà bố mẹ tôi cất hơn 40 năm về trước, mặt tường đá tô và mái nhà xe kiểu streamline modern, rất tương xứng với tên do anh em chúng tôi đặt vào dạo đó cho con chó trong nhà và không kém modern là “Boeing”.

Doña Haydée không có bán rượu. Mấy ngày hôm qua, Managua cấm vì lý do bầu cử và người Nicaragua có thể là hăng máu khi bàn đến vấn đề chính trị cộng với chất cồn ở trong người nhưng họ rất tôn trọng pháp luật và nơi nào tôi hỏi thử mua bia đều bị lắc đầu! Đây có thể gọi là Đức quốc của Mỹ La Tinh, lưu thông thấy đèn đỏ là… ngừng, buôn bán không tuỳ theo mặt khách, giá các cuốc xe cũng chỉ cần trả một tiếng là đủ, và nằm trong một phạm vi co giãn phải chăng. Chính quyền hữu khuynh Bolaños lo xa thế thôi, lần ẩu đả duy nhất xảy ra trong cuộc tranh cử này là giữa quần chúng của phe Sandino cách tân (MRS) và phe Sandino truyền thống (FSLN) chứ không phải là giữa tả và hữu hay giữa cực tả và cực hữu. Chẳng qua là chuyện trong nhà, tả này đả tả kia xem ai tả hơn ai, mà cũng bắt cả nước phải nhịn rượu.

Hàng hiên mở ra mặt đường, cách một khoảng vườn nho nhỏ và gạch men cẩn ở chân tường, kiểu Ottoman biến thái đời thứ tư tôi đoán thế (nếu kể đời thứ nhất là Ottoman nguyên thuỷ, thứ nhì là Ả rập Trung Đông, đời thứ ba là Ả rập Tây Ban Nha và ở đây thứ tư là Tây Ban Nha thuộc địa). Phục vụ mặc áo quần truyền thống dân tộc nhưng không xun xoe vồn vã, bản sắc này có vẻ thật thà. Lát nữa cũng sẽ chẳng có màn trình diễn gọi là dân tộc với mấy cô vũ công thi trượt hoa hậu và trang phục thiếu vải như ở bên ta, mặc dù ở đây muốn lấy cớ dân tộc để mà phơi bày thì Maya, Inca, Aztec gì cũng rất tiện để chống chế cho việc vén khố lên đến bẹn và không mang nịt vú. Khách ở đây tôi thấy toàn người địa phương nhỏ nhẹ, một đêm cuối tuần thư giãn, đối với tôi chỉ thiếu có rượu nho Chile hay là bia nội Bò rừng (Buffalo). Dura ley, sed ley y la ley es seca, luật “khô” là luật.

Không có rượu thì Gừng vẫn cười, Gừng là người thể thao chỉ uống nước trái cây và vui tính. Cô miệng rất rộng và răng rất trắng, chắc lại gene từ bờ biển Đông (tức gen Phi châu) trôi dạt đến tận hàm (sau khi cặp bến ở bờ mông như đã nhận xét). Khi Gừng cười, tít mắt thổ dân meso-america và thăm thẳm mùa mưa nhưng tôi nhìn bên trong miệng hai hàng, ờ thì… ngà ngọc, thẳng đều và nguyên vẹn, không thiếu một chiếc và không một dấu chì, dấu bạc hay dấu thiết của một tay nào nha sĩ.

Gừng tốt nghiệp Quản trị Kinh doanh ở một đại học có tiếng, nhưng dưới đời Enrique Bolaños, có tới tấp xuất cảng may mặc thì việc làm vẫn thiếu. Cô tìm được chức Phụ tá Quản lý ở một công ty phân phát nệm, lương 300 USD và thực chất là một công việc thư ký văn phòng. Công ty sản xuất nệm này gốc ở Guatamela, đã lan sang thị trường Honduras nhưng ở Nicaragua còn giới hạn. Gừng định đi học thêm bằng Thạc sĩ kế toán nhưng trong công ty không có đường thăng tiến và nếu công ty không phát triển thêm thì đến có bằng Tiến sĩ Kinh tế vẫn thế thôi. Mà rời hãng này ra thì phiêu lưu mạo hiểm vô cùng, việc hiếm người đông, khả năng lao động và trình độ bằng cấp đều được dùng ở dưới mức, nhất là đối với phụ nữ. Người anh trai của Gừng thì mấy năm làm kỹ sư vi tính, gia đình cô nhờ vậy đã dọn ra ở riêng được ở một ngoại ô xa trên đường đi Léon. Ba người con và bà mẹ, hộ hai buồng ngủ, tuy bà vẫn ở nhà chủ, cứ hai tuần mới một lần được nghỉ phép về nhà. Đứa em trai út lên 18 tuổi, thì Gừng buồn không muốn kể tới. Giờ thì không còn chuyện nghĩa vụ quân sự, ra biên khu trong một chiều sương âm u như hai thập niên về trước, thì cậu đi các tụ điểm ca nhạc, chưa tốt nghiệp phổ thông mà đã bỏ học hành.

Nó để tóc dài, lúc nào cũng mặc toàn đồ đen. Thằng em tôi là rocker!

Lúc nãy, ngang Pista Juan Pablo el Segundo, tôi có thấy treo một băng rôn quảng cáo của một buổi biểu diễn sắp tới của ban nhạc Los Angeles del Infierno (“Những thiên thần của địa ngục”): somos todos los angeles (chúng ta đều là thiên thần cả). Ngay bên cạnh cũng phất phơ là băng rôn tranh cử của comandante Bayardo Arce (FSLN, tức liên danh số 2, kỳ bầu cử này vừa Tổng thống, vừa Quốc hội, vừa địa phương và cả Nghị viện Cộng đồng các Quốc gia Trung Mỹ Parlacen [8] ). Thì ứng cử viên nào mà chẳng là thiên thần, họ đều là thiên thần cả, tuy hẳn không phải là thiên thần nhạc rock.

Rock gì mới được, tôi hỏi.

Heavy metal, Gừng trả lời.

Đêm Managua rất là tĩnh, tôi không nghe thấy tiếng dây xích quấn lưng của quần chúng Heavy metal loảng xoảng, tiếng cụng ly (vào dịp bầu cử là cụng ly nước ngọt) hay cười nói ồn ào. Đêm lặng lờ, chỉ thiếu có tiếng Tây Ban cầm thánh thót.

Người đàn ông trung niên cầm đàn đã xuất hiện từ bao giờ không biết. Ông hẳn là phải có râu mép (đây là Trung Mỹ nhé), áo guayabera ngắn tay nhiệt đới, không phải phục sức mariachi. Tiệm ăn giờ đã đông khách thầm thì trong những khoảng nửa tối nửa sáng bập bềnh của hàng hiên một đêm mùa mưa nhiệt đới. Giọng ấm của chàng ca sĩ đong đưa từng bàn những giai điệu của tình yêu. Cái này Pablo Milanés (Cuba), sang đến bàn bên cạnh Leonardo Fabio (Argentina), Gừng một tai theo dõi và chú thích. Gừng giờ hết còn nghe Spice Girls, Gừng thích nghe Dixie Chicks, Gừng thích nghe Cristina Aguilera, Gừng thích nghe cả Edith Piaf. Rồi người ca sĩ nhà hàng cũng phải đến cạnh bàn chúng tôi, đứng ở góc giữa hai người, đảo đôi mắt nhung một vòng dò xét. Khi đã nhận ra tôi là người Viễn Đông, ông bắt đầu cất tiếng một giọng trầm.

Besamé…
Besamé mucho…

Đây là chuyện xấu hổ cả dân tộc (ta nói riêng) và cả nòi giống (da vàng nói chung) nhưng tôn trọng sự thực nên tôi phải kể, ca sĩ quán địa phương thấy mặt Tàu là phải hát Besamé! Đây hẳn là thói quen theo yêu cầu của khách Viễn Đông, chẳng lẽ họ đòi phải hát cho họ nghe “Mùa thu lá bay”. Tôi không nhớ ra tựa một bài nào Victor Jara, một bài nào Carlos Mejía (người Nicaragua và ứng cử viên Phó Tổng thống 2006) để yêu cầu, hay ngay tới cả một bài xập xình Carlos Gardel (lại là người gốc Pháp theo truyền thuyết). Tôi là người Việt và nếu ông này đoán được, chắc ông đã hát bài… “Mexico”! (Nhân tiện ở đây tôi xin chào riêng bạn Dũng. Dũng nào? Thì “Dũng Mexico”!)

Gừng vặn tôi về nhạc Mỹ La Tinh, tôi ấp úng, phim Buena Vista Social Club của Wim Wenders tôi chỉ còn nhớ có Ry Cooder! Và xa hơn nữa, vào thuở mà Gừng chưa sinh ra thì làm sao nàng biết, thuở phong trào “Chúng ta sẽ thắng” (Venceremos) hay “Nhân dân đoàn kết/Sẽ không bao giờ bị đánh bại” (El pueblo unido/Jamás será vencido) của các ban Quilapayun hay là Inti Illimani. Du dương nhất mà tôi biết đến, cho phù hợp với hoàn cảnh lúc này thì vẫn là ca từ rực lửa Canto General (Pablo Neruda, trên nhạc của Mikis Theodorakis với giọng vàng ríu rít đến lạnh mình của Maria Farandouri). Bandonéon Argentina huyền ảo tôi chỉ thuộc có vài lời của Cuarteto Cedrón:

Nadie detiene al sol
Nadie detiene al gallo cantar
Không ai ngăn được mặt trời mọc
Không ai ngăn được tiếng gà gáy

Tức là không ai ngăn nổi lời ca, Mỹ La Tinh tôi chỉ biết những bài hát cách mạng. Dù đang ở Trung Mỹ, giờ vẫn là thế kỷ thứ 21 không phải là thập niên 70-80, tôi phải biết, đến ông Ortega còn biết nữa là. Đêm đang mềm nhũn người ra ở Doña Haydée mà tôi không vét ở đâu ra một nốt nào tình cảm. Giờ là đêm và Gừng không đưa một sợi tóc nào lên miệng ngậm để mà tôi mở giọng Phú Quang (“Buổi sáng”)

Đỗ Kh.

Sự nghiệp đổi mới của Đài Loan

 

dokh

Nơi Gừng hẹn tôi là Métro Centró, thương xá ngay đằng sau lưng của khách sạn Intercontinental, hay là đằng trước (khiến tên gọi đầy đủ của khách sạn là Intercontinental Métro Centró Managua). Tôi hỏi hẹn ở hàng quán nào trong thương xá? Gừng nghĩ mãi không ra, bèn bảo, thôi trước cinema. Thế nào anh cũng nhận ra tôi, hôm nay là áo trắng quần đen. Tôi (kiêu ngạo mà) nghĩ vội, người Á như tôi ở đây phải là của hiếm, có khi còn độc nhất vô nhị, còn phụ nữ Nicaragua hẳn là phải đầy đường, cho dù có áo trắng quần đen. Cho nên tôi (kiêu ngạo mà) trả lời, không thì thế nào cô cũng nhận ra tôi.

Đúng là chân chưa kịp ráo, vừa đến đây mới dám nói bạo. Đặt chân vào thương xá, lác đác trai thanh và gái tú, vài du khách người Âu người Mỹ, ngoại trừ các gia đình bình dân bồng bế nhau đến đây ăn Burger King và xem cầu thang máy cuốn lên cuốn xuống thế nào, khách ở đây, tôi nói không ngoa, lại toàn là người Tàu.

Trung tâm Managua bị cơn động đất 1972 tàn phá, 10.000 người thiệt mạng và 500.000 người không nhà. Tiền cứu trợ quốc tế để xây dựng Managua, họ nhà Somoza mang hết một nửa sang Florida xây dựng (biệt thự) Miami khiến cho đến ngày hôm nay khu vực Area Monumental vẫn còn trống trải khác thường. Tại chỗ này, chẳng vẻ gì là một thủ đô một triệu dân mà ngợp những rặng cây và bãi cỏ mênh mông, các công trình xây cất chốc chốc lại bập bềnh như du thuyền, nhú nhô trong vịnh của một đảo Caríb vắng. Nicaragua lại đất rộng người thưa, mật độ đã thấp, những năm trở lại đây kinh tế khó khăn, mỗi năm 70 hay 80 ngàn người phải sang Honduras, Costa Rica, El Salvador lang thang kiếm sống, mà con số này so với tỉ lệ dân số ở Việt Nam là tương đương với 1 triệu 2 trăm ngàn.

Nói đơn giản (tuy kém hiểm nguy hơn, và thuần vì lý do kinh tế v.v…), Nicaragua đến cột đèn cũng phải vượt biên và mỗi năm số này tỉ lệ bằng người Việt trong suốt một thập niên đi biển. Hậu quả, kết quả, ở thành phố này là một sự trống trải dễ chịu, căn nhà ở đây cao nhất tôi nghĩ là Intercontinental bảy tầng, tháp thánh đường mới cất vào 1985 cũng chỉ cao hơn các bãi hoa mắc cỡ có chút xíu. Métro Centró là một trong những công trình mới, một thương xá kiểu Âu hay là Mỹ gặp phải kiến trúc sư lười, chỉ việc lấy hoạ đồ ở nước ngoài có sẵn, bỏ vào máy photo thu nhỏ lại theo tỉ lệ kích thước một phần hai.

Đá hoa, điều hoà, bãi đậu xe hai tầng (cho ra vẻ hiện đại hay là vì lười như đã nói, vì chỗ thì ở đây thì đâu có thiếu), bảo vệ sắc phục, rạp hát multiplex bốn phòng chiếu, Nine West, Radio Shack, màn hình plasma High Definition lớn (và dĩ nhiên không giải quyết được mâu thuẫn kiểu ở những nước chưa phát triển là màn hình thì HD nhưng hình phát lại rất VCR lờ mờ băng sang lậu). Frappuccino, nhưng tôi không thấy Starbucks (có lẽ bởi vì Nicaragua là quốc gia sản xuất càfé nhưng chưa sản xuất đủ giai cấp tiêu thụ, hiện còn đang thành lập từ giai cấp hàng ngày quần quật những đồn điền). Đây là thương xá cao cấp nhất thủ đô, người ta đi ngắm nhiều hơn là người ta mua sắm, các cửa hàng vào một chiều thứ Bảy đều rất vắng ở bên trong, trừ food court nhộn nhịp. Các cô bán hàng đứng phưỡn rốn quần xệ, bên ngoài bố dắt thằng lớn, áo sơ mi ủi thẳng bỏ trong quần, mẹ váy đầm đi lễ ẵm đứa bé, tò mò xem giá qua cửa kính. Và người Trung Hoa, ở đâu ra mà lắm vậy.

Họ Đài Loan thì chính xác, ở đây rất tự nhiên một vẻ chủ nhân ông làm tôi được phần hãnh diện lây. Khách sạn Intercontinental và cả thương xá này là do một tập đoàn Đài Loan đầu tư. Managua còn có khu chế xuất, và Đài Loan thì vào dạng làm sếp thật, sang bên này không phải để cưới vợ. Họ mở xưởng may quần áo, giày thể thao, ví đầm designed in Taiwan made in Nicaragua, ở địa phương gọi là các maquilas chuyên mượn người biết ngồi đạp máy 12 tiếng một ngày. Tiền công thì cũng trả vừa đủ sống (chứ chết thì lấy ai mà lao động), đủ nuôi con (bảo đảm việc tiếp dõi các thợ cần mẫn của tương lai) và dư sắm một bộ quần áo tươm tất để chủ nhật đi nhà thờ, còn nghe giảng đạo chớ, rất quan trọng là đời sống tinh thần.

Tôi có vẻ đơn giản và cực đoan, có vẻ tả giai cấp thợ thuyền tại Anh quốc vào thế kỷ thứ 19, nhưng thế mới biết là ở nhiều nơi Các Mác vẫn còn sống nhăn răng. Ai rao Các Mác chết rồi phải là người gì đó ở nơi nào, thì học rộng biết nhiều, thì nhìn xa thông thái, nhưng nhất định không phải là những người 60-70 tiếng một tuần cắm đầu trên một cái máy vắt sổ của zona franca ở Managua [4] .

Như vậy là tôi nhận ra Gừng chứ không phải là Gừng nhận ra tôi. Đúng 1m61 đủ 49kg, và 24 tuổi, Gừng là mestizo như là 67% người bản xứ, lai giữa thổ dân địa phương (7%) và da trắng Tây Ban Nha (17%). Năm 1523, ông Gil Gonzáles Dávila dắt được một tốp lính đến bên hồ Managua, gặp một tộc trưởng tù trưởng thổ dân tên là Nicarao. Ông bèn đặt tên cho vùng này Nicarao + Agua (nước) thành Nicar-agua. Từ đó, các conquistador này vàng thì bỏ túi, đàn ông thì đày ải, phụ nữ thì các ông  có 36 kiểu khiến ngày hôm nay mới có Gừng. Gừng là Ginger do tôi Việt hoá, ngực nhỏ và cao nhưng mông đầy, cho nên tôi liệt vào dạng nhân chủng gọi là “dạng Vasco Núñez de Balboa”.

Tôi xin giải thích. Vị này là người Tây phương đầu từ Đại Tây dương đạt đến biển Thái Bình. Nicaragua hai mặt đại dương, phía Đông (tức Đại Tây dương) còn có thêm (9%) thiểu số da đen. Gừng mông phần phật thế này chắc là phải mang gene hai mặt biển, có tí máu Phi châu trong chí ít là phần sau và phần dưới của người. Nhân tiện tôi cũng xin lỗi là làm phiền người đọc hơi nhiều về những chuyện mông má gần đây, chẳng qua là sự hăng say của kẻ mới nhập đạo (hay đúng hơn là nhập… môn), tưởng mình vừa tìm ra chân lý để phục vụ. Nhưng thật tình mà nói, nếu đi đến tinh vi, thì mông cũng như là mắt mũi, trên đời này đủ loại và không một ai giống ai, thể hiện cá tính và là một bộ phận của tướng học chứ chẳng đùa.

Gừng quê ở Jinotepe, một tỉnh lẻ đối với khách nước ngoài có thể nhiều thú vị nhưng tỉnh lẻ đêm buồn và ít việc kiếm ăn. Đèn Managua ngọn xanh ngọn đỏ, đèn Jinotepe ngọn tỏ ngọn lu, năm lên 8 tuổi Gừng theo gia đình lên thủ đô hoa lệ. Lúc Gừng sinh ra (1982) thì FSLN nắm quyền, lật đổ Somoza (1979) đã được ba năm nhưng cả Nam lẫn Bắc đều khói lửa mùa chinh chiến với Contra. Năm 1990, lúc cô lên Managua, xứ sở này đang kiệt quệ sau hai lần nội chiến, lạm phát không kịp đếm và mức sống chỉ còn bằng một phần mười của thời gia đình trị.

Mà thời gia đình trị thì có hay ho gì. Từ đầu thế kỷ lệ thuộc đại láng giềng phương Bắc, Trịnh ở Léon và Nguyễn ở Granada phân tranh rồi tam đại Somoza độc tài trong 46 năm liên tiếp, Nicaragua trở thành trại chăn nuôi khổng lồ của Hoa Kỳ và vườn sau của các công ty nông nghiệp Mỹ như NIPCO. Một cộng hoà vườn chuối (Banana Republic) môi sinh băng hoại, ô nhiễm và khai thác vô lối, chưa nói đến (khỏi nói gì đến) dân chủ, nhân quyền là những khái niệm xa hoa. Một mình Tổng thống Anastasio “Tachito” Somoza đã sở hữu 20% đất đai canh tác của cả quốc gia! Nhưng ông lại dùng vào việc thả bò cưỡi ngựa, đuổi nông dân vào rừng già mà đào củ chuối.

Tám năm đầu trong cuộc đời Gừng, không phải chỉ là bom đạn, mà còn là cấm vận và phong toả kinh tế của Hoa Kỳ. Các cảng bị chính quyền Reagan thả mìn bế quan (từ 1984) mặc dù Liên Hiệp Quốc lên án hay Toà án Quốc tế The Hague phạt vạ. The Hague chính quyền Mỹ không biết ở nơi nào, phạt thì không trả, làm gì nhau. Nhưng Nicaragua ở đâu thì họ rất rõ và Tổng thống Reagan tuyên bố một câu xanh rờn lịch sử và chính xác về mặt địa lý, là “Quân Sandino chỉ cách nước Mỹ có hai ngày đường bộ,” dĩ nhiên là đồn Alamo [5] ở Texas lại một lần nữa bị đe doạ.

Mẹ của Gừng là một phụ nữ lao động và riêng tư có lắm chuyện buồn. Ba người con của bà ba cha khác nhau và không ai thấy mặt, bà có ở với một ông thứ tư được vài năm để học gồng nhưng không đạt công phu. Mỗi ngày ông uống rượu rồi về nhà lôi vợ ra tập võ, bà không có cái cốt trở thành Thiếu lâm La hán nên phải bỏ. Năm tam đại bồng bế nhau lên Managua là năm có một niềm hy vọng mới cho cả nước, có bầu cử được coi là hoàn toàn tự do [6] và ông Ortega mất chức, bà Violeta Chamorro lên làm Tổng thống. Quả phụ này là một loại với bà Corazon Aquino của Philippines, có chồng “cải cách” và đối lập ôn hoà bị chính quyền Somoza ám sát vào năm 78. Bức tường Sandino không đổ như bức tường Berlin nhưng lung lay (FSLN sau đó còn tiếp tục nắm giữ quân đội, công an, vững chãi trong quốc hội, các nghiệp đoàn lao động và chính quyền nhiều địa phương). Mỹ ngưng phong toả và Nicaragua đi vào kỷ nguyên mới của kinh tế thị trường đầy hứa hẹn, sôi nổi đến độ một Bianca Jagger (vợ cũ của ca sĩ Mick Jagger ban Rolling Stones) còn về cố quận tham gia chính trị và ra tranh cử. Nhờ thay đổi này nên mới có những cơ hội mới và một số nghề phát triển trở lại. Mẹ của Gừng tìm ngay ra việc… đi ở mướn nhà chủ, để các con không cha ở phố bình dân La Sabana với bà ngoại mà nghịch đất mùa khô và nghịch nước mùa mưa.

Gừng được đi học, dẫu sao thì FSLN cũng phát triển giáo dục, đẩy lui mù chữ và nâng đỡ phụ nữ. Comandante Ortega phát biểu “Sau chiến tranh, vai trò của phụ nữ đóng góp vào xây dựng là… sinh sản” (tức là nằm đó mà dang hai đùi, người viết này suy diễn, nhưng tôi chưa biết ai đẻ con mà đẻ ngồi và khép kín lại hai chân). Ông có phát biểu kém tế nhị thì cũng có phụ nữ lên được chức Tổng Giám đốc Công an Quốc gia (Doris Tijerino [7] ) và Gừng được cắp sách đến trường. Những năm 90 này, nàng còn lại được xem cả Spice Girls trên truyền hình (sau khi đất nước này có tự do tư tưởng) và bắt chước họ piercing, xỏ khuyên vào rốn chứ không còn phải quấn khăn quàng hai màu đen đỏ.

Năm 1996, sự nghiệp đổi mới của Nicaragua thêm mạnh bạo, cánh hữu (chứ không phải là Trung hữu trước đây như bà Chamorro) lên cầm quyền, ông Ortega lại bị đánh bại trong cuộc bầu cử Tổng thống một lần thứ hai vì lý do Nicaragua đã đổi mới nhưng mà đổi mới còn chưa đủ. Đeo bông vàng trên rốn, Gừng phấn đấu vào đại học, Universidad Centro Americana (UCA). Ngày thì cô đi làm, tối đi học, đêm về còn tập thêm hai tiếng thể dục thể hình. Nhờ vậy, Gừng có một thân hình rất đẹp của một nữ lực sĩ, vai ngang, eo thon, mông săn và bắp thịt rắn chắc, ngực cao thiếu điều mặc áo cổ kín cũng còn lòi ra ngoài (vì cao và nảy chứ không phải là vì to, nói kiểu tượng hình thì như trái banh bóng bàn vừa lưng tưng qua lưới, diễn tả như thế là đủ hiểu). Cô đầy nghị lực, chạy nhanh nên mới lọt được vào trường khi còn bán công lập, chứ đã tư hữu hẳn (như hiện nay) thì đừng hòng mà lấy đâu góp cho đủ học phí. Nicaragua tiếp tục thay đổi mạnh bạo, mạnh đến nỗi Tổng thống Arnaldo Alemán (1996-2001) không tự kềm chế được lòng tham, phải đi tù về tội nhũng lãm! Bầu cử 2001, quá tam ba bận, một lần nữa Daniel Ortega lại thất cử, nhưng tổ chức FSLN vẫn giữ được ảnh hưởng trong xã hội và chính quyền ở cấp quốc hội và địa phương.

Hết hai tuần càfé ở Métro Centró và nhìn chủ với lại cai Đài Loan qua lại trong thương xá này đã nhàm mắt, tôi đề nghị Gừng đi đâu ăn tối. Một chỗ nào khác ở ngoài nơi tuy thanh lịch nhưng quá quen thuộc này, cùng một nhiệt độ điều hoà, cùng một loại hàng quán tương tự và một mẫu thương xá với bất kỳ nơi nào và khắp toàn thế giới. Bên ngoài, trời nóng như Sài Gòn.

Sài Gòn là đâu vậy, Gừng hỏi.

Sài Gòn giờ mang tên Hồ Chí Minh Ciudad, tôi nói, và như thế chưa chắc là thì Gừng đã biết, nhưng không thấy Gừng hỏi thêm danh nhân UNESCO này là ai.

Chúng tôi đi bộ, những vỉa hè nhá nhem và vắng, thỉnh thoảng lỗ chỗ những tàn cây xa cách. Đêm hạ xuống lung lay nặng nhọc như màn nhung vá víu của một rạp hát tỉnh lẻ.

Đỗ Kh.