Buổi chiều thả nắng xuống sân trường, những chiếc lá bàng úa đỏ lả tả rơi theo từng cơn gió, đám chồi non mới nhú lên đêm qua lóng lánh sau cơn mưa, bầu trời cao xanh ngát nhưng nắng vẫn u buồn. Thuỳ bổng nhớ về con sông Thanh Thuỷ với rừng dương liễu bên kia bờ của quê ngoại, con sông tưởng chừng như vói tay qua là tới, vậy mà chưa lần nào Thuỳ bơi qua khỏi bờ sông bên kia. Một vài chú chim sẻ lướt qua sân trường rồi bay mất, những sợi tóc mai của Thuỳ lấm tấm mồ hôi sau một giờ giảng bài trên lớp, một câu hát nhói đau vọng về từ miền kí ức
“Tóc mai sợi vắn sợi dài
Lấy nhau chẳng đặng thương hoài ngàn năm….”
Ngày xưa sao lại có những lời hát tha thiết quá?!….Dường như anh đã quên tất cả sau chuyến đi lênh đênh ngoài đại dương và những bến bờ tấp nập của thành phố nước ngoài đầy hoa lệ. Chỉ còn Thuỳ vẫn đứng đây với dòng sông, mái trường và những kỉ niệm đong đầy…Hằng ngày Thuỳ vẫn đến ngôi trường cũ dạy học cho những đứa trẻ nông thôn đầu trần chân đất để rồi miên man trong nỗi nhớ.

Kí ức vương vấn như mới hôm qua, dòng sông vẫn còn đó như một nhân chứng già nua cho tuổi nhỏ chúng ta. Dòng sông là bãi chiến trường cho Dũng, cho anh em Thuỳ và bọn nhóc xóm rừng, xóm chợ. Thuỳ đã ngồi đây suốt buổi chiều canh giữ áo quần cho bọn anh đánh giặc giả để rồi bật khóc ngon lành khi nhìn thấy phe anh thua trận bắt làm tù binh và bị bọn xóm rừng hành hạ. Thuỳ đã cứu bọn anh bằng cách chạy vào túp lều ở cuối rừng dương gọi ông Cửu Tín bụng phệ đến can thiệp ” Ông bắt chúng mày ông làm thịt hết”. Tiếng hét của ông đã bọn xóm rừng phải dừng ngay những hình phạt man rợ để trốn thoát. Ánh mắt anh thật trìu mến nhìn em biết ơn ” Không có Thuỳ chắc bọn nó đánh bọn anh chết mất”. Rồi những viên kẹo ngọt ngào anh đền công, những con thú bằng đất sét lấy từ trong lò gạch bên bờ sông, được chính đôi tay khéo léo của anh làm nên.

Dũng ơi! có thể nào quên được, cũng trên dòng sông này, người ta đưa xác má anh từ bên kia bờ sông về chôn cất trong rừng dương liễu, làm sao có thể quên được dãi khăn tang trên tóc và những giọt nước mắt đớn đau của người con trai khóc mẹ. Má của anh là người phụ nữ suốt đời tần tảo trên cánh đồng nuôi con và chung thuỷ đợi chờ chồng. Em vẫn còn nhớ bàn tay chai sạn rám nắng của má vuốt lên tóc em ” Làm con gái má nghe Thuỳ!” Điều đó đã không thực hiện được. Dũng ơi! vì sao? Định mệnh- duyên số, em căm ghét những tiếng đó vì nó không nói lên điều gì ngoài sự bất lực. Không có duyên số, không có định mệnh mà chỉ có ý chí và sự tất yếu khắc nghiệt.
..
Chiều ngày ấy, một buổi chiều nhạt nắng,những giọt nắng vàng hiếm hoi còn rơi rớt lại trên những ngọn dừa cao ngất, nước sông dâng cao, những đợt sóng lăn tăn trôi dạt vào bờ, gió dịu dàng mơn man những khóm lục bình tím ngát. Anh vẫn ngồi lặng bên bờ sông, dãi khăn tang trên tóc và nỗi đau mất mẹ dâng đầy trong đôi mắt đỏ hoe.
Thuỳ!.. sáng mai anh đi rồi
Dạ…
Thuỳ cúi đầu di di những ngón chân trên cỏ. Sáng mai anh đi rồi, điệp khúc đó thật buồn, cứ như tiếng một tiếng khóc…Anh đi rồi sẽ không ai lang thang với Thuỳ trên cánh đồng đầy hoa dại, ai sẽ bênh vực Thuỳ mỗi khi bị anh trai ăn hiếp, ai sẽ giảng cho Thuỳ những bài toán khó…Rồi đây tất cả những nơi nào anh đi qua chỉ còn lại những dấu chân.
Bãi cỏ xanh còn đó
Bầy chim sẻ đã bay về đâu?
Chiều tắt hẳn nắng, gió từ mặt sông thổi lên se lạnh, ngững chiếc thuyền nan xuôi nước trên sông, mắt Thuỳ ướt đẫm, bàn tay Thuỳ ấm mềm trong tay anh.
Chiều sắp tối rồi, để anh đưa Thuỳ về kẻo lạnh.
Thuỳ ngoan ngoãn đi theo anh, rừng dương liễu tối thẩm, gió thì thầm một âm điệu trầm buồn. Đến cổng nhà, Dũng dừng lại, anh cúi xuống nhìn sâu vào mắt Thuỳ.
Vào nhà đi Thuỳ, nhớ thắp nhang lên mộ má giúp anh nhé! Thuỳ ngước nhìn anh, đôi chân ngập ngừng, quyến luyến. Dũng vẫn đứng ở cổng , dáng cao gầy, ánh mắt thật buồn và quá đỗi thiết tha. Chính ánh mắt đó đã đi theo Thuỳ suốt cả cuộc đời sau này.

Dũng theo người chú về thành phố được một năm thì chiến tranh ập đến quê hương khốc liệt, trường học không thầy cô giáo, cổng trường im ỉm khoá, lớp học đổ nát chỉ còn bầy chim sẻ chiêm chiếp đếm sầu trên mái ngói loang lỗ. Cây phượng ở cuối sân trường ghim đầy những mảnh đại bác, nhựa chảy ra như nhuốm máu. Đêm đêm trong giấc ngủ chập chờn, anh em Thuỳ bị đánh thức dậy núp hầm vì tiếng đại bác thật gần, ba me Thuỳ sợ con cái thất học nên gởi con cái về thành phố để học tiếp. Thế là anh em Thuỳ cũng giống như Dũng bỏ quê hương, bỏ mái trường, dòng sông, bạn bè và những người thân thuộc để đến thành phố đầy ánh sáng, nhưng thành phố không có dòng sông dâng nước lên mỗi chiều lộng gió, không có những con đường làng quanh co rợp bóng tre xanh, không có những sợi khói lam chiều lan toả trên cánh đồng trong bóng chiều hoàng hôn…Thuỳ nhớ quê nhà đến rát lòng và thường hay lén ra sau nhà ngồi khóc một mình. Những giọt nắng vàng lấp lánh trên tầng lầu cao ngất làm Thuỳ nhớ đến những giọt nắng rơi rớt trên hàng dừa ở quê nhà. Anh ở đâu rồi hở Dũng ? Chúng ta cùng ở trong một thành phố mà sao lạc mất nhau?!…

Đầu mùa thu năm đó, anh em Thuỳ xin vào học ở một trường trung học tư thục, điều diệu kì đã đến, Thuỳ đã gặp lại anh tại ngôi trường này, không thể nào tả hết niềm vui hạnh ngộ. Dũng bây giờ thật rắn rỏi, lịch thiệp và Thuỳ cũng dịu dàng trong áo dài lụa trắng và tiếng guốc khua vang…Rồi những chiều hẹn hò đưa đón, ánh mắt trao nhau trên lan can đầy nắng thiết tha, nồng nàn…Chúng ta đã có những ngày tháng tươi đẹp của thời học trò hoa mộng phải không anh?!…Những bức thư tình vội vàng trao nhau trong hoàng hôn tắt vội…và những dấu chân luống cuống anh theo em về trong giờ tan học…Cuộc sống có bao giờ dừng lại, dù chúng ta đang sống trong thời khắc đẹp nhất của đời người!…

Có ai ngờ ngày chấm dứt chiến tranh là ngày chúng ta mất nhau mãi mãi…
Ba anh trở về với chức vụ quan trọng ở thành phố. Niềm vui lớn làm anh hoàn toàn đổi khác, một khoảng cách mơ hồ nào đó làm anh cứ xa dần….Thuỳ nhớ anh từ lúc bình minh vừa thức giấc cho đến khi bóng tối của nỗi đợi chờ vây quanh. Thuỳ ngồi lặng trong những buổi sáng mùa đông mưa gió đầy trời và đi miên man trong ráng chiều tím thẩm với những bước chân hụt hẫng như cố tìm lại những dấu chân đã mất…Và cuối cùng cũng chẳng biết đi đâu ? về đâu? đành trở về trong căn phòng nhỏ đơn độc của mình úp mặt vào gối khóc lặng lẽ. Bức thư cuối cùng của anh là những giọt buồn cay đắng
” Thuỳ yêu thương của anh!
Đêm nay anh cơ hồ như có sự biến động dữ dội nào đó làm cho đất trời nỗi gió, đó là cơn gió chuyển mùa. Thuỳ ơi!…làm sao nói hết được nỗi day dứt cũng như làm sao hiểu biển kia yên tỉnh mà ngăn cản đường về của những cơn sóng.
Anh dối Thuỳ rồi ư !…Anh muốn quên đi tất cả, nhưng chuyện bây giờ như sóng dội vào lòng, dữ dội, ồn ào và tan loãng…biết nói sao đây?!….nói gì rồi cũng buồn, cũng đau…nhưng cũng đành phải nói, như có lần anh đã nói ” Hạnh phúc tôi, tôi lại đi tìm ở đâu ra ! nếu không từ trong nỗi khổ đau và day dứt khôn nguôi.
Thuỳ! tuổi thơ của anh và em đã đong đầy như ánh nắng trên cánh đồng bên con sông quê mình, vậy mà giờ đây anh phải nói với em lời chia tay trong sự dày vò tâm can. “Lâu đài tình yêu tôi dựng trên mặt đất, nhưng riêng tôi phải ngủ bụi nằm bờ! Tôi bắt chiếc cầu của hồn tôi say đắm nhất, cầu gãy rồi tôi với đá chơ vơ”.
Thuỳ yêu thương ! anh muốn gọi như thế thật nhiều và thật lâu…nhưng Thuỳ ơi, hãy tha lỗi cho anh. Với anh, em luôn thành thật và yếu đuối. Sự thành thật đáng để trân trọng và sự yếu đuối đáng để yêu thương !…Vậy mà anh đã không xứng đáng với em, không vì em. Thuỳ ơi!…hiểu cho anh, mỗi câu chuyện có một lịch sử của nó…Em biết rồi đó, anh là một đứa trẻ mồ côi, luôn khao khát một mái ấm gia đình có bóng dáng của người thân, má đã nằm xuống, anh trở thành kẻ ăn nhờ ở đậu, ba trở về như một sự bù đắp… Thế nhưng bi kịch cũng bắt đầu từ đây…
Ba anh đã hứa với người đồng đội của mình trước khi nhắm mắt… cưu mang đứa con gái duy nhất của bác ấy như con gái và sẽ thành con dâu của ba.. Chiến tranh đã đi qua mà nỗi đau của chiến tranh thì cứ mãi mãi ở lại…Thuỳ ơi!…Nếu còn sống má sẽ không bao giờ để anh mất em…má đã yêu thương em biết dường nào!…
Hãy quên anh đi, nếu có thể thì em hãy xem như anh không còn tồn tại để em đỡ đau buồn nhưng anh xin em, đừng mất niềm tin vào cuộc sống, đó là ân huệ cuối cùng em dành cho anh…”
Thuỳ đã gục đầu khóc ướt đẫm vai áo của anh trai mình, anh đã xoa đầu vỗ về Thuỳ như những ngày Thuỳ còn bé dại.
– Đừng khóc nữa em gái của anh, con đường phía trước còn dài lắm, em phải đứng dậy đi tiếp…
Những ngày sau đó anh đưa đám bạn vui nhộn của anh về đàn hát trong khu vườn đầy tiếng chim. Thuỳ vẫn ngồi lặng lẽ, thờ ơ bên khung cửa sổ ..Những người bạn của anh, ai cũng thương Thuỳ như em gái, họ cười đùa, trêu chọc Thuỳ , chỉ có một người rất ít nói, lặng lẽ nhìn Thuỳ với ánh mắt thật lạ
– Nếu anh có một người yêu như Thuỳ…anh hứa sẽ không bao giờ để người yêu khóc…
Và Thuỳ đã đau, cơn đau dữ dội lúc nửa đêm về sáng, phải đưa vào bệnh viện cấp cứu, rồi Thuỳ chìm vào cơn mê trong phẩu thuật…Khi Thuỳ chập chờn tỉnh dậy, thấy mình như bồng bềnh trong đám mây trắng xoá …nghe tiếng thầm thì : ” Cô bé đã qua cơn nguy kịch, khoảng vài tiếng nữa sẽ tỉnh …nhưng có điều cũng cần nói cho gia đình biết…là cô bé sẽ không còn có khả năng làm mẹ…Khối u đã nhiểm trùng …phải cắt bỏ tất cả…Tội nghiệp cô bé xinh quá…”
Thuỳ mở choàng mắt trong tiếng khóc oà của mẹ…Ba đứng bên cạnh cầm tay Thuỳ, mắt đỏ hoe:
– Con đau lắm phải không con, có ba me bên cạnh con rồi, con đừng sợ gì hết nghe con…
Con hãy hít vào thật sâu và thở ra thật chậm….hít vào là đón nhận sự thanh thản, bình yên, thở ra là trút bỏ tất cả ưu phiền, đau đớn con à…
Thuỳ nhẹ như chiếc lá, tập chập chửng đi lại trong nhà như đứa trẻ…Anh trai cũng không còn đưa bạn bè về đàn hát nữa, khu vườn rợp bóng cây ủ rủ buồn trong nắng, đàn chim sẻ vẫn trở về ríu rít đếm sầu trên mái ngói…thỉnh thoảng tiếng đàn lạc lỏng của anh trai vọng lại những âm điệu thật buồn…Một buổi trưa vắng Thuỳ chập chờn trong giấc ngủ mê mệt của thuốc giảm đau, giật mình thức giấc vì tiếng anh trai thật gắt gỏng:
– Cậu về đi…Em gái mình đã đau nhiều rồi, mình không muốn ai làm em mình đau nữa…
– Cậu là bạn mình mà cậu không hiểu, mình yêu Thuỳ , mình không giống Dũng, mình chấp nhận tất cả và muốn đem lại hạnh phúc cho Thuỳ…
Mình hiểu và cám ơn cậu …nhưng cậu phải nhớ cậu là con trai duy nhất của gia đình cậu, cậu không làm khổ Thuỳ thì gia đình cậu cũng làm khổ Thuỳ, em gái mình không còn sức để chịu đựng thêm nổi đau nào nữa, mình van cậu đấy…
Thuỳ ngồi lặng trong bóng chiều im vắng, vậy là hết, cuộc sống như đã chấm dứt rồi sao?…
Anh trai đem một đống sách vở luyện thi về dỗ dành Thuỳ
– Anh sẽ cùng học với em để thi vào trường sư phạm, ngày xưa em nói với anh, em thích làm cô giáo để dạy cho trẻ em nghèo thất học ở quê mình, em nhớ không?
Thuỳ cúi đầu rưng rưng
Thuỳ à, cuộc sống còn có nhiều niềm vui, nhiều hạnh phúc, nhiều mơ ước…ở phía trước…Em đừng ngoái đầu nhìn lại phía sau nữa nghe em…
Dạ…em sẽ nghe lời anh!…
Thuỳ đã đứng dậy và đi về phía trước.
Niềm vui của Thuỳ là bục giảng, giáo án, tiếng cười hồn nhiên và ánh mắt trong veo của học trò…Cuộc sống thật bình lặng đã đi qua mỗi ngày ….
Vậy mà anh lại trở về.
Anh đứng trước cổng trường trong giờ tan học, không còn là anh ngày xưa nữa, mái tóc bồng bềnh như mây, dáng dấp lãng tử rắn rỏi đâu mất rồi. Chỉ còn lại ánh mắt mệt mõi ưu phiền, làn da xanh như màu lá.
-Thuỳ!…
Thuỳ đứng lặng, tiếng ồn ào náo nhiệt của học trò trong giờ tan trường che giấu nỗi bối rối của Thuỳ. Có phải là anh không?!…Trong giấc mơ Thuỳ vẫn mơ thấy anh nhưng không giống như anh bây giờ.
– Sao anh trở về?
– Để gặp em…có thể là lần cuối cùng…
– Sao vậy hở anh?
– Sau đó anh sẽ vào lại đó để xạ trị…xin em tha thứ cho anh, anh chỉ có lỗi với mình em thôi.
Thuỳ oà khóc tức tưởi
– Em có bao giờ giận hờn, oán trách gì anh đâu, đó là số phận mà, coi như chúng ta không có duyên nợ…mà sao đến nỗi này hở anh? em vẫn thường cầu mong cho anh bình an và hạnh phúc.
– Thời gian của anh còn lại ít lắm Thuỳ à, con anh còn nhỏ dại nhưng đã có ba và cô ấy chăm sóc, anh chỉ còn nợ em thôi, món nợ này anh không trả được cho em ở kiếp này.
– Anh đừng nói điều đó nữa…em không chịu nổi đâu…
– Hằng năm anh vẫn về trong ngày giỗ má, anh đã đứng trước ngôi trường này nhìn em từ xa không biết bao nhiêu lần, thấy em tươi cười với học trò lòng anh nhói buốt, nụ cười của em thật hiền nhưng vẫn đượm buồn…

Buổi chiều , anh đưa Thuỳ về thăm mộ má anh, ngôi mộ đầy cỏ may nằm bên sông, rừng dương liễu ngày xưa không còn nữa, người ta đã đón sạch, chỉ còn trơ trụi những gốc dương già nhú lên những mần non yếu ớt. Anh thắp nhang trên mộ và thì thầm trò chuyện cùng má.
Má ơi, con đưa Thuỳ đến thắp hương cho má lần cuối, ngày xưa má đã yêu thương Thuỳ và mong Thuỳ lớn lên sẽ làm con gái má, vậy mà ba và con đã không làm theo lời ước nguyện của má. Bây giờ má đã nằm yên trong lòng đất, còn con và Thuỳ mỗi đứa một nơi. Con ao ước được về nằm cạnh má bên con sông này. Con sông đã chứng những nhọc nhằn, vất vả của những năm tháng má vò võ nuôi con một mình và cũng chứng kiến tuổi thơ của con và Thuỳ. Dòng nước con và Thuỳ đã tắm thời thơ dại đó đã trôi về biển rồi má à…cho nên con muốn về nằm lại đây cùng má để nhớ hoài về những ngày tháng cũ.
Anh cầm lấy bàn tay của Thuỳ, tay em vẫn mềm, mắt em vẫn ướt, nhưng tan nát hết rồi Thuỳ ơi, con người sinh ra là để nhận chịu thương đau, càng thương yêu bao nhiêu thì càng đau đớn bấy nhiêu. Ngay trong sự sống con người đã phải chuẩn bị cho cái chết, anh không hề sợ cái chết, cái chết chỉ là sự trở về thôi em à…Cám ơn em đã tha thứ và trở về thăm má cùng anh, em bao giờ cũng hồn hậu, bao dung nhưng anh thì chưa bao giờ anh tha thứ cho chính anh.

TRẦN THỊ TRÚC HẠ