Người hành khất Việt Nam

trantrungdao

Tôi không xin cả cuộc đời
Chỉ mong một chút tình người Việt Nam
Đời tôi nắng dãi mưa dầm
Ôm thương nhớ đứng gọi thầm tên nhau
Con tôi lưu lạc phương nào
Đứa ra miền Bắc, đứa vào miền Nam
Đứa về theo núi theo sông

Chết trong Trại Cấm, chết lòng biển sâu
Nhà tôi dột nát đã lâu
Bốn nghìn năm để một màu khăn tang
Tôi người hành khất Việt Nam
Ngồi nghe máu nhỏ xuống bàn tay khô
Tôi không giành giựt cơ đồ
Chỉ xin một chút tự do làm người.

Trần Trung Đạo

chuyện chép từ Cuốn Sách Cũ (5)

dunga

Tôi rất thích mười ngón tay của tôi. Ba tuổi, tôi đã sử dụng chúng khá thành thạo, để ăn, để chơi, để nghịch và để thể hiện tình yêu với những người trong gia đình. Tôi thích dùng các ngón tay vuốt ve khuôn mặt của mẹ cảm nhận làn da mịn, thơm ngát. Và khi tôi mân mê ti-của-mẹ thì thế giới quanh tôi biến mất, chỉ còn một cõi thần tiên, mặc kệ những ai lêu lêu mắc cỡ tôi.

Thích mười ngón tay mình, tôi cũng rất thích bài hát Finger Family với giai điệu hấp dẫn. Mẹ tôi, sau này, nói là tôi hát suốt ngày bài đó, khi tôi ba tuổi.

Daddy finger, daddy finger, where are you?
Here I am, here I am. How do you do?
Mommy finger, Mommy finger, where are you?
Here I am, here I am. How do you do?
Brother finger, Brother finger, where are you?
Here I am, here I am. How do you do?
Sister finger, Sister finger, where are you?
Here I am, here I am. How do you do?
Baby finger, Baby finger, where are you?
Here I am, here I am. How do you do?

Có ngón tay ba, ngón tay mẹ, ngón tay anh chị và em bé. Một gia đình ngón tay trên bàn tay bé xíu của tôi.

Mẹ bắt đầu dạy tôi tự cầm muỗng, rửa tay và dần dần tự đánh răng, mặc quần áo, mang giày dép… Mẹ mua cho tôi một hộp màu và cuốn tập tô màu. Nhưng tôi không thích tô mấy cái hình trong sách, vì hễ tôi muốn cho quả đu đủ mặc áo tím, con ếch có bộ da hồng, con cua màu xanh da trời… là người lớn lại chê tôi tô sai với hình mẫu hoặc chê tôi không biết nhìn ra màu. Ghét ghê lắm.

Với người lớn, hình như, chỉ có một thế giới mà họ thấy được bằng mắt. Họ đâu có biết thế giới trẻ con của tôi đầy những sắc màu vô cùng kỳ ảo, đầy những mộng tưởng thần tiên, đầy những phép màu tuyệt diệu. Họ đâu có nghe con nhện ở góc nhà vừa treo cái mạng tí xíu vừa nói chuyện với tôi về những hạt sương long lanh trên cái mạng của nó giăng ngoài sân. Họ cũng đâu có thấy sáng sáng tôi vui đùa cùng Phù Thủy và Bốn Con Ma ở bốn góc mùng.

Tôi muốn tự nguệch ngoạc mọi thứ theo ý mình nên mẹ cho tôi một cuốn vở giấy trắng. Nhưng vẽ trên tờ giấy nhỏ tí tẹo và luôn bị tôi xé vụn ra rắc đầy nhà, cũng không làm tôi hứng thú được bao lăm. Tôi thích vẽ những hình ảnh của tôi trên tường nhà, những bức tường trắng, rộng lớn, thỏa thích cho tôi vung bút và quan trọng hơn là chúng tồn tại rất lâu. Ở nhà tôi, ở nhà ông bà nội, ở nhà ông bà ngoại, ở đâu cũng có những bức tường cho tôi vẽ cả. Ở đâu, cũng đầy những vệt thẳng nghiêng ngã, những vệt ngang xiên xẹo, những vệt cong xoắn xít rối rắm… Chúng có khi là những hàng cây, những hạt mưa, những con đường, những vòm lá, những đám mây… trong trí tưởng thơ bé. Có vẻ như không ai thích thú và khuyến khích tôi ở cái trò vẽ vời này. Nhưng được cái, không ai la mắng tôi trầm trọng, họa chăng là chút càm ràm, chút lắc đầu, chút chép miệng… Với họ, những hình vẽ của tôi sẽ không tồn tại lâu, vĩnh cửu như tôi nghĩ.

Mãi sau này, khi lớn lên, tôi mới hình dung cái lý do của một đứa bé chỉ thích vẽ lên tường những đường nét nguệch ngoạc.

Tôi có nhiều thứ của tôi : thú bông, đồ chơi, quần áo giày dép mũ nón. Tôi có ông bà ba mẹ và người thân của tôi. Tôi có căn nhà của tôi. Nhưng những thứ đó là những cái bên ngoài, được sắm sửa cho tôi, chứ không phải cái-tự-có-trong-bản-thân-tôi. Chỉ qua suy nghĩ của tôi, qua ngón tay tôi, qua công cụ là cây bút, tôi mới tự làm nên thế giới của riêng mình. Khi đè những nét chì lên tường, tôi đang là một đấng sáng thế. Tôi không muốn thế giới của tôi mai một trên tờ giấy nhỏ, tôi muốn chúng tồn tại trên những bức tường cứng chắc và rộng lớn, vĩnh cửu đối với tôi.

Đó là niềm vui sáng tạo mà Thượng Để muốn chia sẻ cho con người. Ngài đã đặt nó ngay trong sâu thẳm của từng đứa bé và thúc dục nó thể hiện từ khi biết ngọ ngoạy mười ngón tay xinh…

DU NGÃ

GỘI

letungquan

Ta về gội chút kiêu sa
Gội cây trong lá, gội ta trong người.
Gội tình, gội mãi một đời
Phù sinh áo lụa bên trời phất phơ.
Ta về gội nửa vần thơ
Nửa bay theo gió nửa chờ nơi đây.
Buồn hiu gội trắng bàn tay
Em đi ta gội chuỗi gầy hoang sơ.

À ơi nơi xứ xa mờ
Có hay lóng lánh nơi bờ mi khô.

Lê Tùng Quan

DẠO KHÚC 31

nguyenquangtan

Vì sao đẹp nhất trong tất cả các vì sao của bầu trời
Đêm nay xuống cõi đời và nói yêu tôi
Con nai hiền nhất trong tất cả những con nai trong bầy
Sáng hôm nay đã vào cánh đồng hoa cỏ nhảy nhót đùa vui
Đây là mầu nhiệm tuyệt đối
Không thể nói bằng tiếng nói loài người

Dòng sông xanh đêm qua đã dâng nước tràn bờ
Và cuốn đi tất cả những âm thanh trên những phím ngà
Rồi nói lời từ giã
Rồi tuôn vào bao la
Đây là điều kỳ lạ
Đây là điều không ngờ
Mà chúng ta chỉ gặp trong sương khói những trang thơ

Tôi vẫn nhớ đêm mà đôi mắt em nhìn tôi đăm đăm
Mắt hươu nai
Mắt sông dài
Mắt như vì sao đẹp nhất bầu trời đêm nay
Xuống cõi đời
Và nói…
Yêu tôi.

Nguyễn Quang Tấn

ĐIỂM DANH NHỮNG ĐỢT BIỂU TÌNH

buichivinh

Chủ nhật ngộp thở
Báo chí truyền hình đưa tin như… khủng bố:
Ai đi biểu tình đều bị kích động bởi đảng Việt Tân
An ninh mặc cảnh phục, thường phục đầy đường phố
Bầy chó chạy rong không chịu mặc quần

Huỳnh Ngọc Chênh để đầu trần
Ngồi tọa kháng đúng 5 phút trên đường Nguyễn Huệ
5 phút trải qua dài như dâu bể
5 phút để tang cá và người
5 phút công khai đối đầu bạo lực
Trước khi nhân quyền bị chặt làm đôi

Hoàng Mỹ Uyên bế đứa con vô tội nhất trên đời
Lãnh đủ những đòn roi vào mặt
Người phụ nữ chân yếu tay mềm đổ như thân cây trốc gốc
Nhe nanh bọn thú mặt người
Thêm 1000 thánh Gandhi bất bạo động
Đã đảo Formosa, đả đảo lũ đười ươi

Hỡi những chủ nhật thành phố đầy kẽm gai
Áo giáp, xe tù, dùi cui múa vuốt
Cá Việt Nam chết vì nguồn nước
Người Việt Nam chết bởi bạo quyền
Ai hèn với giặc, ai ác với dân, mọi người đều thấy được
Vậy thì gục đầu hay đồng loạt đứng lên ?

Bùi Chí Vinh
18-5-2016

Saigon bây giờ…

dohongngoc

Saigon bây giờ không thấy có người đẹp nữa! Xưa ra đường cứ thấy người ta vừa chạy xe vừa… ngoái đầu lại nhìn. Bây giờ ra đường người con gái nào cũng trùm kín mặt, mang vớ dài tay, găng tay kín mít, áo khoác sùm sụp, đầu đội mũ bảo hiểm, chỉ chừa hai con mắt lom lom qua kính bảo hộ… !

Ở trên cao nhìn xuống người người dày đặc, từng luồng từng luồng cuồn cuộn trôi đi, lâu lâu cụng mũ bảo hiểm một cái rồi mạnh ai nấy đi, cứ như đàn kiến. Đi bộ trên đường nhiều khi gặp người chào hỏi thân thiện mà chẳng biết ai là ai, đến lúc như chợt nhớ ra họ mới gỡ khẩu trang cười lỏn lẻn. May thay, con gái Saigon bây giờ tuy che mặt mà lại hở đùi! Họ mặc quần short thật ngắn ra đường bất kể sáng trưa chiều tối. Nhờ đó mà cũng có thể nhìn ra người đẹp! Có điều hơi nguy hiểm cho giao thông công cộng vì đường sá không thông thoáng như xưa. Áo dài thì khó mà tìm thấy nữa rồi- trừ trên sân khấu và sàn diễn thời trang. Con gái vì thế mà không còn yểu điệu, dịu dàng, tha thướt nữa. Ngay cả những ngày lễ tết, ở đường hoa Nguyễn Huệ rực rỡ vậy mà cũng khó tìm thấy một tà áo dài. Mọi người trở nên hấp tấp, vụt chạc, căng thằng hơn bao giờ hết. Cái lý do vì sao mất áo dài rồi phải trùm kín mít cả người như vậy thì ai cũng biết. Bụi khói mù trời. Không khí hừng hực. Môi trường đô thị ngày càng xấu đi. Cây xanh tàn rụi. Cao ốc vùn vụt bốc lên!

Saigon bây giờ béo phì ngày càng tăng! Một sự phồn vinh thực chớ không phải giả tạo. Béo phì nhanh nhất ở phụ nữ và trẻ con. Các chuyên gia dinh dưỡng la ơi ới, báo động hoài mà chẳng ai thèm nghe. Nghe chi cho mệt. Các cửa hàng fastfood cứ mọc ra như nấm. Ai cũng biết fastfood tới đâu, béo phì, tim mạch, tiểu đường, huyết áp… theo tới đó. Mà bệnh tật càng tăng thì… càng tốt chớ sao. Thuốc men, thực phẩm chức năng, quảng cáo…ồn ào thì kinh tế càng phát triển. Thức ăn thức uống toàn hương liệu, hoá chất, bột nêm các thứ làm cho chuyện bếp núc trở nên đơn giản. Cứ xem TV thì biết. Người nào người nấy già trẻ lớn bé mặt mũi bóng lưỡng, hí hửng chụp giựt nước uống thức ăn, nhảy nhót mừng vui tưng bừng mọi nơi mọi lúc!

Saigon bây giờ cận thị quá trời! Trẻ con nứt mắt đã cận thị. Mẫu giáo tiểu học cận thị tùm lum. Tiệm kiếng mở ra tràn ngập, góc nào cũng có. “Chỗ nào rẻ hơn trả lại tiền!”. Ấy cũng nhờ vi tính, game online, TV… các thứ ngày càng hấp dẫn. Thế giới nhỏ trong lòng bàn tay. Trẻ con sướng như tiên. Đồ chơi trên trời dưới biển khắp hang cùng ngõ hẹp. Lâu lâu kêu có hóa chất độc hại. Khi biết thì mọi thứ đã muộn rồi. Kể cả thuốc “cam” nổi tiếng một thời nay gây ngộ độc chì không thuốc chữa. Lạ là người ta vẫn cứ tin và vẫn cứ nhắm mắt uống càng! Các loại sữa “thông minh” dành cho trẻ con ngày càng nhiều, khiến các bà mẹ không muốn cho con bú sữa mình nữa. Rõ ràng các thế hệ trước đây không được uống sữa thông minh nên có vẻ kém… thông minh!

Saigon bây giờ loãng xương hơi nhiều. Đi ngoài đường thấy người ta lố nhố, tụ tập, tưởng gì, hóa ra đang túm tụm đo xương! Có người tử tế, vì sức khỏe cộng đồng, đem máy đo mật độ xương ra ngoài đường đo cho ông đi qua bà đi lại. Ai cũng loãng xương kẻ ít người nhiều! Sau đó ai cũng mua một vài hộp sữa, một vài loại thuốc chống loãng xương là xong.

Saigon bây giờ đua nhau sửa sắc đẹp. Ai cũng sửa được, không cần phải học. Ai cũng nên sửa, từ cô hoa hậu đến ca sĩ, người mẫu, cô hàng xén, anh doanh nhân. Bơm vú bơm mông, cắt mắt, xẻ mũi, chẽ cằm rào rào. Ai cũng thành người mẫu ca sĩ Hàn quốc. Nhan sắc rộ lên khiến các nhà thơ… bí không còn làm thơ được nữa!

Saigon bây giờ trẻ con bỗng dậy thì sớm. Không dậy thì sớm cũng uổng! Mọi thứ kích thích cứ rần rật chung quanh. Phim ảnh, internet, sách báo… các thứ. Thức ăn thức uống béo bổ các thứ. Khí hậu nóng lên. Tỷ lệ phá thai vị thành niên tăng một cách đáng ngại. Tình trạng vô sinh cũng nhiều. Ly dị cũng mau. Người ta đua nhau mổ đẻ cho đúng giờ hoàng đạo. Trẻ sanh non, suy hô hấp, thiếu dưỡng khí não, lớn lên tâm thần cũng bộn!

Tóm lại, sức khỏe cộng đồng ở Saigon bây giờ có nhiều điều đáng suy gẫm.

ĐỖ HỒNG NGỌC

Tôi làm thơ nựng con mèo

13227978_1023320564389983_1813097083_n

Sáng nay chiếc lá bay vòng
Có con mèo nhỏ vào trong lòng ngồi
Vỗ về tôi hát: À ơi
Mèo ngoan ngủ nhé ngủ rồi mới ngoan.
Trưa nay chiếc lá bay vàng
Có con mèo nhỏ cũng vàng lá bay
Tay gân guốc vuốt lưng gầy
Mèo ngoan ngủ dưới hai tay rất mềm
Chiều nay chiếc lá bên thềm
Có con mèo nhỏ ngáy rền trong tay
Mèo buồn nên ngủ rất say
Tôi không buồn cứ ngồi đây với mèo.

Tôi làm thơ nựng con mèo
Từng câu rớt xuống bao nhiêu là lời…

LÊ THANH TRƯỜNG

NÉM ĐÁ VÀO PHẲNG LẶNG VÀ ĐÒN THÙ CỦA THA HÓA

dami

13177201_1021882287867144_3663948909482267921_n

1.
tôi làm thơ nựng con mèo
từng câu rớt xuống bao nhiêu là lời

cái bài thơ nhẹ bẫng, không hàm một triết lý nào, lại dẫn tôi chạy về với yêu thương cuộc sống tràn bờ. thơ của trường, in hệt hắn, đầy ắp tình yêu với ngày tháng tên tuổi con mèo cái lá.
chẳng có bài thơ nào đem ra rổn rảng đọc bên bàn nhậu. chẳng có câu diễm tình nào để học thuộc mà thủ thỉ với giai nhân mộng đẹp. không hề có khái niệm cứu chuộc nhân loại với mớ triết học đỏm dáng. cũng chưa từng có ý định vun vén ú nu kho đụn chữ nghĩa để in thành tập rồi ngắm cái bìa, ngó cái gáy, nhìn cái tên mình mà tự… khoái cảm thẩm mỹ vân vân và vân vân.
chưa từng nghe hắn lập ngôn cho chuyện viết. không hề có chuyện viết là dạo chơi, chữ nghĩa là sân chơi kiểu phũ phàng vô trách nhiệm, kiểu ta đây sinh ra đời để dạo chơi rồi về.
trường có lần nói với tôi, ngắn: chữ của em quý lắm!
dòm thì biết. viết rất ít. mà không phải cái nào cũng tròn trịa đầu mình tứ chi. dòm, cũng biết, viết xuống, là cách cuối cùng để giải quyết một bức bách, một cùng quẫn, hoặc, một yêu thương không thể nói.
viết xong là vứt tung tóe. bởi, cái việc đã xong rồi thì không lý tới làm chi nữa
cho nên, thay vì lập ngôn bự sự, trường nói: nếu viết xuống được hết, em sẽ chết mất, vì khi đó trong em là trống rỗng.

2.
một lần cùng đi lên tây nguyên, một bạn vong niên sau cả ngày chơi chung đã buột miệng hỏi, trường người miền nào?
vì đơn giản, cả cái ngày chơi chung đó, hắn tịnh khẩu, chỉ cười, hiền lành. không ai biết hắn mang phương ngữ nơi mô để định quê quán.
sự hiền lành đó, như là trên cơ tất thảy. độ lượng, rộng lớn hơn. trong cái đời sống đầy dẫy sự thịnh nộ, đôi khi không lý do, và đầy dẫy sự độc địa, đôi khi không nguyên cớ, thì hắn, luôn như một trạng sư bao biện hết cho từng ngách xấu con người…
không lập tòa phán xét ai. nhưng rạch ròi giới tuyến bạn và không bạn. chỗ đôi khi cực đoan. nhưng con người mà, âu cũng là một sự độ lượng trong hệ quy chiếu của hắn. tránh xa để không làm tổn thương nhau.
nhưng trong hắn đầy ắp căm phẫn trước sự tha hóa. đã từng nhìn thấy khí hận bốc ngút đầu khi hắn xé tan tành một tờ báo văn nghệ đăng một bài nhiễm độc của một cây viết/độc trùng. không thõa hiệp với tha hóa, nên chi nhận lại, trong đời, sự phản phé của tha hóa, nhiều đòn thù khủng khiếp.

3.
không giỏi bia rượu. không ham bù khú. đôi khi lẫn quẫn chuyện nhà. nhưng như là rất ít có giấc ngủ bình yên. nói, em sợ giấc ngủ, sợ khi nằm xuống. nằm xuống là lúc bào cũng ám ảnh hai cây súng kề vô đầu.
nghe khủng khiếp quá. thượng đế sinh ra chi con người để đày đọa bằng cái án treo khủng bố kiểu is ám ảnh đến vậy. kêu đi khám thì nói thầy lang xứ ni tin chữa được bịnh em mới lạ.
sự phẳng lặng của đời sống với một thành phố yên ả có sông có núi có biển, sao lại dẫn đến nỗi bất an thế kia?
đêm nghe hắn ru con nai ngủ. bài ru êm đềm cái chất giọng ấm mười lần hơn tuấn ngọc, ma ha bát nhã ba la mật đa tâm kinh quán tự tại…, hết một vòng thì lại tới thiên thủ thiên nhãn vô ngại đại bi tâm đà la ni… những bài ru ăm ắp nhạc tính thiện lương, chở thẳng vào lòng không cần ám giai, đi thẳng vào hồn không cần hình tướng. mạnh mẽ khúc chiết dường ấy lẽ nào lại đi ra từ một nỗi bất an khôn lường?

4.
cái đau quặn, không tới từ bất kỳ một hành vi nào của con người đơn lẻ.
khi ngồi cùng nhau đó, nhìn hắn đòng đưa chân hoặc, cười (kiểu đạo trưởng hay trẻ thơ) thì cũng thấy một khối cô độc. cái khối cô độc bền vũng không vật thể hữu hình hay vô hình nào có thể xuyên thủng, chen lọt.
cái ám tượng hai cây súng kê thái dương, dường như là cái đau quặn trước sự tha hóa của giống nòi, tôi không chắc lắm. nói, nếu phải banh xác ngay đây để đổi lại một mầm thiện lương tích đủ cho con người, em sẵn sàng. nói, sự ươn hèn giết chết chính chúng ta. nói, em chết cho con nai được an toàn thụ hưởng đời sống bình thường thì nên chết lắm đây.
rồi đôi khi viết. chữ như rịn máu!
những ngày con cá chết, hắn loay hoay như triệu người khác loay hoay. không, không hề có một cuộc nổi loạn cách mạng nào. chỉ là muốn tận cùng phơi mình ra chỉ báo: tôi phẫn nộ.
nhắn: mai em sẽ xuống phố với khẩu trang con cá và tấm bảng chưa biết viết chi.
nghe buồn lắm. không còn là cái khối cô độc nữa, mà đã quánh đặc thành biểu tượng. tôi trả lời yếu ớt: đừng. đừng!
nhưng biết là không thể. có thể đây là phác đồ tốt nhất để loại bỏ ám tượng cây súng kê vô đầu, bởi ít nhất một lần dõng dạc tuyên chiến cùng tha hóa.
bắt. dĩ nhiên. rồi thả. pháp luật lỡ đã minh định như thế.
bạn bè dù mạnh mẽ đến đâu đều đã bật khóc trước bức ảnh lan nhanh như điện xẹt trên mạng. người lữ hành cô độc. cartonman. sandwich man… dù có chế giễu hay không, thì sự lay thức dữ dội của hình ảnh đó đã đánh thức rất nhiều kẻ bàng quan.
nó đập vỡ nát rất nhiều vỏ ốc.
nó không nhân danh gì hết. nó là biểu tượng người. người thật. người không sợ hãi không trình diễn không giải bày. người, tuyên bố!

5.
và đến lúc, một lần nữa, tha hóa nhân danh phẳng lặng phục thù.
phẳng lặng gia đình nhân danh lịch sử và ý thức hệ, để bảo vệ những quyền lợi đang có nguy cơ bị tước đoạt, phản xạ ngay lập tức là loại trừ một quẫy đạp.
phẳng lặng khác, là nỗi sợ của nơi dung túng cho mầm móng phản loạn làm việc. phẳng lặng việc làm vô cùng quan ngại trước sự nỗi loạn. phản xạ là im lặng và tránh xa.
phẳng lặng khác nữa, cây gươm định kiến, sự hằn học của tha hóa treo lơ lửng trên đầu một gia đình nhỏ, với biết bao lời đe dọa, không phải lời suông.
sự tha hóa luôn biết cách trả đòn!

6.
tận đáy lòng mình, tôi tự hào. tự hào vì, tôi là bạn của trường! tự hào vì, tôi đã bước qua hết cái sợ còn lại khi chứng kiến bước chân cô độc của bạn tôi.

ĐA MI

BIỂN CỦA NHỮNG THÁNG 4

chieuanhnguyen

Tôi đang khóc cho dân tộc tôi
Một buổi ngày nhìn thấy bóng những con người soi trong biển nước
Có xác đồng bào trôi về từ thế kỉ trước
Gian nan
Cay đắng
Tủi hờn
Chết trên đường tìm đến tự do

Tôi đang khóc cho buổi sáng ngày
Những tháng tư định mệnh
Những tháng tư oan khiên của bốn mươi năm ròng
Bóng dân tộc mình trôi trên cay nghiệt
Hôm nay
Tôi đang đi giữa ngày
Giữa tự do của thép gai
Hàng rào dựng hiên ngang giữa phố
Tôi thấy bóng dân tộc mình mấy ngàn năm vẫy vùng
Thoát gọng kềm đô hộ
Đến bây giờ đã chấp nhận kiếp vong nô

Biển mùa này cháy rực những nấm mồ
Tôi thấy lời nguyền của những oan hồn
Sài gòn thép gai rào chắn, hơi cay, dùi cui và máu
Của 41 năm sau tên gọi hoà bình
Tôi thấy tổ quốc lênh đênh
Trên chướng nghiệp trên hoang tàn trên máu xương oan ức
Tổ quốc soi bóng trên biển tháng tư rã mục
Tháng tư về…

CHIÊU ANH NGUYỄN

Nhân dân mãi mãi là người đến sau

tuankhanh

Tháng 4/2016, cá chết trắng dọc bờ biển Hà Tĩnh cho đến tận Thừa Thiên Huế. Suốt 3 tuần lễ dân chúng hoang mang, người đi biển chết đứng chết ngồi. Báo chí tố cáo Formosa – Khu Công nghiệp Vũng Áng do người Đài Loan – Trung Quốc đầu tư làm chủ là nơi gây ra tai họa. Thế nhưng, nhiều ngày sau khi thảm kịch lan tràn, ngày 22/4, Bộ Tài nguyên và Môi trường mới có một cuộc họp với chính quyền tỉnh Hà Tĩnh, nhưng lại là họp kín, không cho báo chí tham dự. Đoàn công tác của Bộ này nói “luật không cho phép báo chí tham dự (?)”, nhưng đồng thời cũng nhắc là “đây là công tác kiểm tra định kỳ” nên không có gì để báo chí vào xem.
Có nhìn thấy những bầy cá nằm chết vật vã, tràn trên bờ biển bởi các loại thuốc cực độc, mới thấy kinh hoàng. Các loại chất đầu độc biển cả đó, đều nằm trong số 45 loại hóa chất độc hại do Formosa được phép nhập về. Người hay cá cũng đều có thể là nạn nhân trong một thời gian ngắn với các loại hóa chất này. Nhưng mỉa mai là kết quả điều tra tìm thấy, thì do các chuyên gia về độc học mà báo chí tự mời phân tích và công bố, còn đoàn công tác của Bộ Tài nguyên và Môi trường thì ngoài chuyện ngăn không cho báo chí vào lấy tin tìm hiểu, chỉ đưa ra những kết luận mơ hồ.
Người ta không biết rồi cuộc họp đó giữa Bộ Tài nguyên và Môi trường và chính quyền Hà Tĩnh, khu tự trị Formosa đó sẽ công bố điều gì với báo chí. Ung dung với sức mạnh về tiền bạc và thế lực kiểu Chaebol, chủ đường ống chất thải độc có thể sẽ đưa ra những bản kết luận nhòe nhoẹt với trách nhiệm không thuộc về ai. Bất chấp nguồn tài nguyên biển hàng trăm cây số của Việt Nam bị hủy diệt, môi trường sống của hàng triệu con người bị đảo lộn, đe dọa.
Người dân Việt Nam thường là người biết sau, chỉ vỡ lẽ khi hiểm nguy kề sát bên mình. Không ai ngờ rằng đường ống xả chất độc từ Formosa, là chính là hệ thống được Bộ Tài nguyên và Môi trường ký giấy cho phép và xác định là luôn kiểm tra, nhận thấy mẫu nước thải “đủ chuẩn”. Đường ống đó chạy dài ra vịnh Sơn Dương, ống có đường kính 1,2m, chiều dài 1,3km, nằm cách mặt biển 12m. Nhân dân chỉ biết về đường ống chất thải đó – ngày đêm đổ vào nguồn nước, nguồn đánh bắt của họ – ngay sau khi cá tôm vật vã, ngoi ngóp chết ngập bờ. Mọi thứ diễn ra như chuyện đã rồi.
Nhân dân chỉ được biết sau, chỉ biết khi phải oan uổng gánh chịu hậu quả, một cách ngơ ngác. Kể từ năm 1989, khi Trung Quốc khởi dựng đập Tam Hiệp (Three Gorges Dam) cho đến nay, hàng chục đập nước ngăn dòng Mekong khác đã trở thành một loại vũ khí sinh thái trấn áp toàn bộ vùng Đông Dương, Thái Lan, Miến Điện. Thế nhưng người dân Việt Nam cũng chỉ nhận được những tin tức hết sức lạc quan và hời hợt của Ủy Ban Mekong Việt Nam. Và rồi khi khô hạn đến, đất đai chết, ruộng đồng chết… người dân mới bàng hoàng nhận ra mình đang ở tình cảnh gì, bị bỏ rơi thế nào.
Bà Phạm Thị Loan, Ủy viên Ủy ban tài chính và ngân sách Quốc hội tiết lộ cho biết có đến 90% các dự án tổng thầu EPC ở Việt Nam là do Trung Quốc nắm giữ, kể các các ngành quan trọng như dầu khí, hóa chất, điện, dệt kim. Có đến 30 doanh nghiệp Trung Quốc đang thực hiện các dự án hàng trọng điểm quốc gia. Rồi nhân dân chỉ là người biết sau cùng, khi đường ống Sông Đà vỡ đến lần thứ 17, do nhà thầu Xinxing, Trung Quốc đảm nhiệm. Dự kiến, hơn 200.000 dân cư sẽ là nạn nhân trực tiếp.
Nhân dân chỉ được biết sau cùng, khi nghe tin dữ rằng mỗi người đang mang trên lưng món nợ công lịch sử, với 30 triệu đồng/người. Có những gia đình người Việt suốt cuộc đời cắm mặt làm, không đủ ăn, nay giật mình nghe tin mình cũng phải gánh nợ công cho Nhà nước. Kể cả hai đứa bé chết chìm ở Krông Pắk, tỉnh Đắc Lắc, nghèo đến mức phải chôn chung một hòm cũng không thoát khỏi. Nhân dân mãi mãi là người đến sau trong con đường đến ấm no, thịnh vượng, hạnh phúc. Họ được gọi tên để biết mình cùng chịu trách nhiệm vì Nhà nước khai thác bauxite cho Trung Quốc, ở Nhân Cơ lỗ đến 3000 tỷ đồng trong 6 năm mà vẫn cố làm. Người dân được thông báo muộn màng rằng hàng trăm ngàn tỉ đồng mà họ đóng cho quỹ bảo hiểm xã hội đã bị tự tiện mang đi cho vay, mất trắng cả ngàn tỉ nhưng không ai chịu trách nhiệm. Trong khi đó, một công nhân chưa đủ tiền đóng bảo hiểm xã hội, thì bị răn đe là sẽ mang đi xử lý hình sự.
Nhân dân mãi mãi là người đến sau. Và đến chỉ để nhận biết sự thiệt hại hay tai ương đang rót xuống đầu mình, xuống gia đình mình. Họ cũng chỉ biết sau cùng, rằng những nhân vật cấp cao như Tổng thanh tra chính phủ Trần Văn Truyền thì vượt lên trên, thoát khỏi mọi thứ với nhà cao cửa rộng xênh xang.
Như những con cá chết oan ức trên bờ biển, chỉ biết sau cùng rằng đại dương không còn là nhà, mà chỉ còn đầy độc dược, những người dân Việt Nam cũng chỉ biết được phần đen đủi nhất được gieo về phía mình, dù chung quanh đầy lâu đài và dự án vĩ đại, như đang phát triển cho ai khác.
Nếu như có một thiên đường để đến, có lẽ người dân Việt nhỏ bé như móng tay chúng ta, mãi cũng chỉ là người đến sau. Và đường đi đến đó, chẳng thong dong gì, mà có thể thông qua những ống dẫn chất thải như của Formosa.

Tuấn Khanh