Khuất Đẩu
Hơn 300 năm trước, bằng 24 chữ cái và 5 dấu các giáo sĩ dòng Tên và cha Đắc Lộ đã cơ bản ghi lại trên giấy thứ tiếng “hót như chim” của người Việt.
Đó là cánh cửa thần kỳ mở ra cho cả Đàng Trong và Đàng Ngoài cơ hội tiếp cận với văn minh Âu châu.
Tiếc thay cánh cửa ấy đã bị đóng sập.
Phải chi các chúa Trịnh ở Đàng Ngoài và chúa Nguyễn ở Đàng Trong có được một phần mười cái tầm nhìn của Minh Trị thiên hoàng thì nước Việt Nam ta ngày hôm nay không cần phải đổ bao nhiêu xương máu mới giành được độc lập và dĩ nhiên không cần phải có một Điện Biên Phủ mới khiến cả thế giới kính phục.
Truyện Kiều của cụ Nguyễn Du đã không phải viết bằng thứ chữ nôm khó đọc khó viết, nửa vay mượn của chữ Hán, nửa thêm thắt tùy tiện một cách rối rắm, thứ chữ mà giá như không có chữ quốc ngữ thì dù có ra sức đến đâu chắc chắn hãy còn một nửa nước mù chữ.
Một nước Nhật văn minh như thế, một nước Trung Hoa đang nuôi mộng bá quyền, vẫn đang loay hoay khốn khổ tìm cách La Tinh hóa thì ở ta, một đứa trẻ lớp một chỉ phải mất 3 tháng là có thể đọc thông viết thạo.
Sao mà dễ như lấy một viên kẹo trong túi.
Nhưng 300 năm trước, các giáo sĩ dòng Tên và cha Đắc Lộ không dễ như thế đâu. Trước hết họ phải học “thứ tiếng khó học khó nói như chim hót ấy”. Khó là vì những âm tiết lên bổng xuống trầm mà chỉ cần thay đổi một cái dấu trong 5 dấu là thành ra tiếng khác, chữ khác.
Chẳng những thông minh mà còn phải rất kiên trì nhẫn nại các giáo sĩ Bồ, Ý và cha Đắc Lộ mới có thể phát âm đúng, để từ đó tìm ra các ký tự. Nhận thấy các nguyên âm của la tinh không đủ, họ đặt thêm ă, â, ơ, ư. Rồi họ sử dụng các dấu huyền, sắc, nặng, hỏi, ngã một cách tài tình để phân biệt các âm tiết trầm bổng.
Đồng ý, cha Đắc Lộ không phải là người phát kiến ra chữ quốc ngữ, nhưng ông là người có công tổng hợp, hệ thống hóa và sắp đặt để lần đầu tiên trên thế giới, in cuốn từ điển Việt-Bồ-La.
“Alexandre de Rhodes đã soạn cuốn từ điển khi nào? Không nghi ngờ gì nữa, trong những lần ông đến Việt Nam. Nhưng khoảng thời gian bảy năm ông ở xứ này luôn bị ngắt quãng bởi những lần đến rồi đi, từ giã rồi trở lại. Nếu lưu ý thêm rằng ông còn bị thúc bách bởi nhiệm vụ tổ chức truyền đạo và ông thường xuyên phải sống ở trong trạng thái bí mật hoặc nửa bí mật, một hoàn cảnh rất bất lợi cho công việc nghiên cứu ngữ nghĩa học, chúng ta có thể giả định, như Mục sư Bordreuil, rằng có lẽ ông đã làm cuốn từ điển trong thời gian khá dài tại Ma Cao, từ 1630 đến 1640: “Mặc dù ông không nói rõ trong các tác phẩm của mình, chúng tôi tin rằng Cha de Rhodes đã tận dụng khoảng mười năm yên ổn về tâm trí, nếu không phải để viết, thì ít nhất cũng là để đặt nền tảng cho hai cuốn sách quan trọng đối với Ki tô hữu An Nam và các nhà truyền giáo, chúng tôi muốn nói đến cuốn giáo lý và cuốn từ điển của ông. ” (Bordreuil, tr. 79) Mặt khác, thời gian ở Roma cho phép ông thực hiện thành công việc thu xếp tài chính để xuất bản tác phẩm của mình.
Cha Lèopold Cadière, người rất am hiểu vấn đề, nhấn mạnh vốn hiêu biết tiếng An Nam sâu sắc của ông: “Mọi điều liên quan đến tiếng An Nam, phương ngữ Bắc Bộ và phương ngữ Nam Kỳ đều không phải là bí mật đối với ông… Ông còn cho chúng ta biết về thực trạng của tiếng An Nam cổ, những phong tục, tập quán ngày nay không còn và những thông tin mà chúng ta không thể tìm thấy ở bất cứ nơi nào khác… Thêm nữa, về nghĩa của các từ, cuốn sách là một sự đảm bảo tuyệt đối, những khái niệm ngữ pháp ông thêm vào cuốn từ điển cho thấy ông hiểu biết sâu sắc về cấu trúc đôi khi rất phức tạp và tinh tế của cú pháp An Nam” (Cadière, 1915, tr. 238-39)
Cuốn “Linguae Annamiticae seu Tunchinensis Brevis Declaratio”, phần tóm tắt ngữ pháp tiếng An Nam gồm 31 trang ở cuối, “đưa ra một tổng quan vắn tắt về sự vận hành của tiếng An Nam. Ông dành 6 trong số 8 chương để bàn đến vấn đề từ loại trong tiếng Việt.” (Bref aperçu sur l’histoire de l’étude des parties du discours vietnamien, tr. 143). Các chương này là:
– Chữ và âm tiết trong tiếng An Nam (Chương 1)
– Dấu thanh và các dấu của các nguyên âm (Chương 2)
– Danh từ, tính từ và phó từ (chương 3)
– Đại từ (Chương 4)
– Các đại từ khác (chương 5)
– Động từ (Chương 6)
– Các thành tố bất biến trong tiếng Việt (Chương 7)
– Một số thành tố của cú pháp (Chương 8)” *
Có thể nói đây là khởi đầu cho ngữ pháp Việt Nam.
Đành rằng ông kiên nhẫn tìm cách la tinh hóa tiếng Việt là để truyền đạo, nhưng bảo rằng ông chẳng có công trạng gì với dân tộc Việt Nam là vô ơn. Còn cho rằng ông có tội vì tìm đường cho thực dân xâm chiếm nước ta lại càng hồ đồ hơn nữa ( Bùi Kha, công và tội của Đắc Lộ).
Khi các giáo sĩ dòng Tên và cha Đắc Lộ làm một công việc mà theo tôi, như Christop Colombo tìm ra châu Mỹ, các vị ấy chẳng bao giờ nghĩ rằng hậu thế sẽ ghi nhớ công ơn mình.
Nhưng biết ơn là bổn phận của mỗi chúng ta và các thế hệ mai sau. Cư xử bằng cách đem bia tưởng niệm làm bàn ăn và biến nơi đặt bia thành nơi đặt tượng tuyên truyền là hành động không xứng đáng đối với một dân tộc tự cho là có bốn ngàn năm văn hiến.
Là người có đôi chút dính líu với chữ viết, tôi thực sự cảm thấy xấu hổ.
KHUẤT ĐẨU
Tùy bút
*Alexandre de Rhodes có phát minh ra chữ quốc ngữ, Alain Guillemin, bản dịch của Ngô Tự Lập
Tương Tri 
Cái sự vô ơn bây giờ của thượng tầng kiến trúc.Cũng may hồi trước 1975 những thế hệ mình đã được giáo dục, nên biết được công ơn của Ngài và các vị Giáo sỹ.
ThíchThích
Ngày trước Sài gòn có một công trường đẹp nhất nước mang tên Alexandre de Rhodes trước dinh Độc Lập, jmỗi ngày đi ngang người dân SG đều nhớ đến vị giáo sĩ đáng kính, là người cha góp phần khai sinh và hoàn chỉnh tiếng Viêt. Tôi luôn biết ơn người Cha ấy.
ThíchThích
Có nhiều bài viết hay quá mà hôm qua tới giờ tôi lại bận (vì chuyện cơm áo gạo tiền) nên chưa kịp đọc, chưa cồm. Thấy xấu hổ quá, phân vân mãi, chẳng lẽ chỉ vì miếng cơm manh áo mà mình lại bội ơn (Ngài A LỊCH SƠN ĐẮC LỘ), đành ngậm miệng như vậy sao!?
Tôi cảm thấy XẤU HỔ thực sự, mong được cảm thông!
cám ơn tác giả Khuất Đẩu, tác giả Trường Nghị & một tác giả khác nữa (không thấy để tên).
ThíchThích
Khi các giáo sĩ đi truyền giáo về đạo Với mục đích cao cả sống vì lý tưởng- như đấng thiêng liêng khiển họ phải làm tròn sứ mệnh giao phó-Họ đem tâm đạo của mình ra để làm việc-Đó là nói riêng cá nhân bản thân của một giáó sĩ đức độ.Còn tổ chức chính quyền có mưu đồ lợi dụng sự tín ngưỡng đạo giáo -đê tạo chiến tranh thôn tính lại là chuyện khác!Muốn truyền giáo là phải nói cho người khác hiểu -Mà hiểu chỉ có ngôn ngữ phải hiểu- chữ viết phải biết giống như mình -May ra mới có thể đồng hóa được.Cho nên chữ viết thông dụng có ở nước ta là do nhiều người phát minh-sưu tầm-chấn chỉnh..Cuối cùng ta nhận những cái ơn lớn lao đó!Chúng ta cảm ơn họ -Những người lao tâm khổ trí biên soạn…Biết bao là công sức đổ ra để ta hưởng chữ nghĩa quá tuyệt hảo đó!Và cái câu ”Tôi thực sự cảm thấy xấu hổ..”Tại sao vậy?Đừng nghĩ vậy! Mỗi người đều có một công việc Miễn ta hoàn thành tốt công việc chữ nghĩa của mình là quá tốt rồi! Đừng nên nói thế các Anh Chị Nhà Văn -Nhà Thơ ơi!Khiến tôi nghe càng mắc cở hơn vì thấy mình quá nhỏ- nhỏ như vi hạt bụi đó!
ThíchThích
Bạn aitrinhngoctran. Tôi đã đọc những cái còm của bạn . Tôi đồng ý với lời khuyên độ lượng của bạn . Nhưng bài này : BÁC KHUẤT ĐẨU CẢM THẤY XẤU HỔ VÌ LÒNG VÔ ƠN CỦA DÂN TỘC TA, MỘT DÂN TỘC LUÔN TỰ HÀO LÀ CÓ 4000 NĂM VĂN HIẾN .
Còn tôi , tôi xin ké sự XẤU HỔ của bác vì 2 lý do :
– Ngày mất của Giáo Sĩ Alexandre , không một trang mạng văn chương chữ nghĩa nào nhắc đến công lao ông ( trừ TƯƠNG TRI, cảm ơn các bạn trang TT đã nhắc tôi về sự vô ơn này )
_ Ngày Anh Hùng NGUYỄN THÁI HỌC lên đoạn đầu đài cũng chẳng trang mạng hay báo chí nào nhắc nhở ( sau khi TT nhắc thì có vài TƯỞNG NIỆM MUỘN …)
Và cho tôi nói vài lời với BBT Tương Tri :Xin lỗi ,tôi lớn tuổi , sống với nghề văn gần hết đời , nhận nhuận bút cũng nhiều ( thời trước ) Nhớ hồi đó , những tờ báo , tuyển tập văn chương uy tín thường có những số đặc biệt tưởng niệm những tinh hoa đất nước . Giờ sao không còn ???
Nay tôi sức cùng lực kiệt , chỉ mong các bạn gìn giữ được những tôn chỉ các bạn đề ra , đừng vì những tác động khác mà thay đổi .
Chúc lành cho các bạn .
ThíchThích
BAN CHỦ BIÊN TƯƠNG TRI thân mến
Tôi quý trọng và kính nể việc làm của các bạn…Đây là lần thứ hai các bạn đơn độc đánh thức lương tâm của người cầm bút… Chúc các bạn thành công trong đời sống và trong công việc
ThíchThích
Tất cả chúng ta đều xấu hổ với cái kiểu cư xử như thế , bác Khuất Đẩu , dù lỗi không phải ở chúng ta.
ThíchThích
thật lòng cám ơn Tương Tri và tác Giả Khuất Đẩu
ThíchThích
Anh KĐ cho NV ké một vé…xấu hổ nha!
ThíchThích
Tôi mới vừa lướt qua các trang mạng lề trái lẫn lề phải kể cả lề giữa…. hằng hà sa số con chữ được viết bằng ABCDĐEGH… mà không một dòng nhắc đến A – LỊCH – SƠN ĐẮC LỘ
Ngước lên nhìn tấm hình được đăng ở đầu bài này, TÔI CŨNG THỰC SỰ CẢM THẤY XẤU HỔ với ông đấy, anh Khuất Đẩu ạ!
Dân tộc mình cũng nên có một bài thơ cho ông ĐẮC LỘ theo kiểu:
THƯƠNG CHA THƯƠNG MỘT THƯƠNG ÔNG THƯƠNG MƯỜI
Phải không vậy ???!!!
ThíchThích
Đúng vậy , bạn .
ThíchThích
Nhân kỷ niệm ngày mất của Giáo Sĩ Alexandre De Rhodes (5/11). Tương Tri gởi đến đọc giả những bài viết khá đặc biệt …Một cách nhìn riêng về người đã có công phát triển chữ Quốc Ngữ…Một nước Nhật văn minh như thế, một nước Trung Hoa đang nuôi mộng bá quyền, vẫn đang loay hoay khốn khổ tìm cách La Tinh hóa thì ở ta, một đứa trẻ lớp một chỉ phải mất 3 tháng là có thể đọc thông viết thạo.
Và trên hết là lòng tri ân của một người ăn quả nhớ kẻ trồng cây !
ThíchThích
Cảm ơn Tương Tri đã đăng bài viết rất hay của Khuất Đẩu nhân kỷ niệm ngày mất của Giáo Sĩ Alexandre De Rhodes (5/11)
Những người bỏ công sức đem lại cho ta có những phương tiên(chữ viết) văn minh tốt đẹp thì không tưởng nhớ, còn kẻ đã đem về cho dân tộc một thứ chủ nghiã tàn ác dã man lạc hậu thì hằng ngày lại đi tưởng nhớ
ThíchThích