Phỏng dịch từ điện thư của Jane Williams MD...

Patrick Point, Arcata, California.
Thứ năm tuần tới, 25 tháng tám tôi sẽ đi Port Hartcourt, Nigeria, để làm việc trong nhà thương tại khu tam giác Niger với nhóm “Y sĩ không biên giới” trong năm tuần lễ.
Vì gia nhập nhóm MSF- Paris, trước khi lên đường bay qua Nigeria, tôi phải ghé lại Paris vài hôm để họp (hy vọng được uống vài cốc rượu vang ngon, nhưng buồn là không được ăn bánh mì Pháp nữa, vì tôi bị dị ứng tinh bột!).
Nigeria là một vùng rất ô nhiễm bởi kỹ nghệ dầu, thành phố Port Hartcourt có dân số hơn một triệu. Ðây là chuyến đi đầu tiên của tôi với nhóm “Y sĩ không biên giới”. Trước kia, tôi đã từng đi giải phẫu thiện nguyện với những nhóm nhỏ (NGO- non-governmental organizations) đến Việt Nam và Guatemala. Nơi tôi đến, truy cập internet rất chậm và khó khăn vì còn quay số (Dial-up). Tôi sẽ ở Nigeria cho đến ngày 10 tháng 10.
Port Hartcourt, Nigeria- Tháng 9, ngày 14,2011.
“Tôi nhớ Nga nhiều… tôi quá mệt… mỗi ngày tôi giải phẫu ít nhất là 6 bệnh nhân, không có ngày nghỉ. Công việc hàng ngày đầy thử thách và niềm vui… nhớ bạn và cám ơn bạn đã viết cho tôi.”
Hôm nay là một ngày bình thường, yên lặng như mọi ngày tại bệnh viện. Tôi còn một ca giải phẫu cuối cùng. Bệnh nhân này bị cắt chân vài tuần trước, hôm nay ông ta trở lại để chúng tôi cắt thêm 2 inches xương và thịt bị nhiễm độc. Tôi phải chờ thêm một bác sĩ giải phẫu khác đến phụ vì công việc rất khó nhọc nếu tôi một tay phải giữ cái xương, và tay kia kéo cưa bằng cái cưa tay (Gigli saw).
Sau ca mổ này, chúng tôi sẽ đi ăn tối tại Toby’s Jug, một tiệm ăn khoảng 150 thước cách nhà tôi tạm trú. Hy vọng tôi sẽ kiếm được một máy vi tính tối tân hơn và tôi sẽ viết nhiều hơn.
Chú thích của Nga: Jane là một người có thể lực, cô tập thể dục bơi lội, yoga thường xuyên để có sức làm việc, bác sĩ giải phẫu thường rất mạnh mẽ để đương đầu với nhiều ca mổ lâu và khó khăn. Nhưng khi đi thiện nguyện, Jane phải trở lại dùng những dụng cụ thô sơ hơn trong phòng giải phẫu tại các quốc gia chậm tiến. Thế nhưng Jane luôn luôn lạc quan và kiên nhẫn chấp nhận các tình huống.
Tôi cần giải thích thêm cho bạn về dự án Nigeria: Bắt đầu vào năm 2005 khi vùng này còn là một chiến khu, đầy băng đảng và bạo lực rồi càng ngày càng tồi tệ cho đến năm 2007 thì bắt đầu khá hơn một chút.
Tôi không hiểu tất cả các yếu tố đưa đẩy vào trường hợp này: Căng thẳng chính trị vì bầu cử; đề nghị dân chúng trao đổi vũ khí để chấp nhận công việc làm; nhiều dữ kiện ấy góp lại giúp cho tình trạng bạo lực bắt đầu giảm thiểu.
Những năm trước, Hội “Y sĩ không biên giới” tình nguyện đến xứ này tại vì đây là một chiến khu, an ninh rất chặt chẽ khắp mọi nơi. Nếu phòng cấp cứu có bệnh nhân vào lúc nửa đêm, chuyên viên y tế cũng không thể ra vào nhà thương nếu nhân viên an ninh ngăn cản. Và nếu nhóm chuyên viên này đang ở trong nhà thương thì họ cũng không được trở về nhà (Maison có nghĩa là “Nhà” trong tiếng Pháp cho nên người ta gọi tắt là “Mike Alpha”).
Bệnh viện rất nhỏ, mọi người phải ngủ trong phòng mổ, đêm đêm, mỗi khi nghe tiếng súng bắn gần bệnh viện, nhân viên nằm hết xuống sàn chờ cho mọi việc yên ổn mới trỗi dậy.
Hiện tại tình trạng vùng này được êm ả và an toàn hơn đôi chút, hội “Y sĩ không biên giới” muốn rút ra khỏi Port Hartcourt nhưng chưa được. Làm thế nào để cứu người nghèo và chỗ nào để họ đến xin chữa trị nếu không còn nhà thương miễn phí? Dĩ nhiên tại đây cũng có những nhà thương khác nhưng bệnh nhân phải trả tiền trước khi được đoái hoài đến, nên nhiều người đành chờ chết mà thôi.
Lần đầu tiên khi “Hội Y Sĩ không biên giới”mở dự án này, không ai thèm đến xin chữa bệnh. Người địa phương nghĩ rằng đây là một chương trình bắt cóc rộng lớn, có quy mô và nếu họ đến xin chữa bệnh, họ sẽ bị bắt, rồi giam vào tù, chớ đời nào mà có chuyện chữa bịnh miễn phí như thế được?. Theo lời người y tá kể lại: Một đêm kia, có người đàn ông chết trên lề đường, sáng hôm sau, ông ta đột nhiên cử động đôi chút cho nên người ta ném ông vào trạm xá của “Y sĩ không biên giới”. Ông ta được chữa trị miễn phí và từ đó bệnh nhân bắt đầu ồ ạt kéo tới.
Hôm nay, tôi có một bệnh nhân bị đạn bắn vào gót chân. Xương gót chân bị vỡ nhưng gân Achille còn nguyên vẹn với cái lỗ hổng ngay gót chân. Tôi khâu cái lỗ hổng, chỉ chừa một chút để tháo máu mủ. Sau ba hôm, tôi sẽ khám lại và có thể làm da ghép.
Cách đây mấy hôm, tôi giải phẫu một bệnh nhân bị bắn vào bụng, tôi rất sợ ông ấy bị nhiễm độc nhưng sau ba ngày, ông ta bắt đầu ăn uống bình thường. Thú thật, tôi không nghĩ rằng ông có thể sống được sau cuộc giải phẫu đầu tiên nhưng ông ta đã làm cho tôi quá ngạc nhiên.
Tôi chưa bao giờ nhồi băng cầm máu cho vấn đề xuất huyết dưới màng ruột vì chấn thương, thế nhưng 36 giờ sau, tôi trở lại làm thêm hai phẫu thuật nữa là cắt một nửa đại tràng – hemicolectomy và mở thông hồi tràng – ileostomy. Tôi hy vọng sẽ thành công (xin lỗi những ai không ở trong ngành y mà phải nghe những danh từ nghề nghiệp này).
Một người bác sĩ làm phòng cấp cứu đến nhiệm sở, ông mặc cái áo thun có dòng chữ “I am too drunk to stand”. Nơi đây người ta mặc đủ loại áo thun viết các giòng chữ bậy bạ và phần nhiều vô nghĩa, thế nhưng cái áo ông ta mặc hôm nay chiếm giải quán quân!!!
Bệnh viện chỉ có một máy phát điện trước sân và một thùng xăng chứa 10.000 gallons. Tôi muốn chụp hình và quay phim con đường từ nhà trọ dẫn tới bệnh viện. Tôi chưa bao giờ thấy nơi nào lạ lùng như chốn này! Người dân không có vẻ nghèo khổ, thiếu ăn hay đói khát chi cả; có cái chợ đông đảo, quầy hàng được che bởi các cái dù lớn trên con đường tôi đi qua. Tại đây vào mùa này mưa rất nhiều, khí hậu dịu hơn mùa nắng (tháng 12 tới tháng 5), vậy mà nhiệt độ cũng còn rất cao. Chưa bao giờ tôi thấy rác rưởi nhiều kinh khủng như chốn này! Ghê rợn quá!
Tôi tìm được mấy cái mũ trùm đầu giải phẫu tại căn nhà trọ, tôi đem vào bệnh viện để dùng vì thấy mỏng hơn và ít nóng hơn những cái mũ trong bệnh viện. Tôi hãnh diện đưa cho người bác sĩ giải phẫu xương, anh ta sắp sửa đội lên đầu thì đâu đó rớt ra con gián chết. Thế là chúng tôi lại buộc lòng đội cái mũ nóng bức và dày cộm lại.
Tôi chưa bao giờ đi một mình khỏi cửa nhà trọ. Một căn nhà được bao bọc chung quanh bằng dây kẽm gai. Lúc nào tôi cũng chỉ quanh quẩn trong nhà, trong bệnh viện trừ khi được đi xe chung với mọi người tới tiệm ăn vào xế trưa ngày chủ nhật. Tiệm ăn này tên là “Con Voi Xanh” (The Blue Elephant), cách nhà trọ chừng nửa dặm, ở đó có một hồ bơi lớn. Vì trời mưa nên tôi không sợ cháy nắng, tôi bơi mãi không ngừng và cảm thấy thật sảng khoái. Sau đó tôi ăn cơm với thịt gà và uống bia nội hóa. Ðây mới chính thật là thời điểm vui vẻ nhất trong ngày.
Trong căn nhà tôi tạm trú, gồm có mười hai nhân viên vừa y tế vừa hành chánh, kể cả tôi. Người nào cũng có đời sống rất thú vị, họ đến từ khắp nơi trên thế giới. Nhân viên y tế chỉ ở một vài tháng nhưng các nhân viên hành chánh ở từ 6 cho đến 9 tháng. Tôi rất thích người Quản Trị bệnh viện. Anh ta tên là Richard, tuổi khoảng 50, người dân Anh, lai Ý. Anh ta là một nhà Dịch Tễ Học (Epidermiologist) chuyên khoa sốt rét và đã làm việc 10 năm cho những cơ quan như: WHO (World Health Organization), ICRC (International Committe for the Red Cross) và UN (United Nation). Anh đã sống khắp thế giới. Anh có bốn người con đã trưởng thành, cũng sống khắp nơi và chúng nó được sanh ra tại Papua New Guinea, Italy, France và Africa. Thêm vào đó, anh ta cũng là một nhà kinh tế học và anh hy vọng rằng khi mình chết thì bản cáo phó sẽ đăng cho anh dưới nhãn hiệu “Kinh Tế Gia”, chúng tôi đều tin rằng anh có đủ điều kiện để hoàn thành chí hướng của mình.
Khi hết ca làm việc, khoảng 8 hoặc 9 giờ tối, chúng tôi trở về nhà trọ. Mỗi đêm chúng tôi quây quần ngoài phòng khách chuyện vãn. Thường thì tôi yên lặng lắng nghe. Richard kể rằng anh và vợ đã từng sống tại Bangladesh 6 năm và vợ ông là một nhiếp ảnh gia. Bà chụp hình cho báo National Geographic; trong tháng tới, bà sẽ trở lại Bangladesh để chụp ảnh trên một hòn đảo tại đây, nơi có cả ngàn cô gái bán dâm sống và hành nghề trên ấy, một Disneyland cho người lớn. Đó là sự thật chính tôi nghe được, không thể nào bịa đặt nổi. Richard sẽ ở tại Nigeria một mình từ tháng 8 đến tháng 2.
Ông giữ việc điều hành bệnh viện, mướn và đuổi nhân viên nội địa. Ông hy sinh xa nhà, xa vợ (hai vợ chồng đang xây một căn nhà tại Tuscany) để sống giữa một bầy gián và chuột! Ông ta thích nấu ăn, và nấu rất giỏi. Ông luôn luôn lo cho chúng tôi có đủ bơ và các thứ lặt vặt trong nhà, ông chạy quanh quẩn trong phố bằng chiếc xe Toyota Land Cruiser để tiếp xúc và gặp gỡ các chức sắc. Hôm nay, ông trở về với một chai rượu vang, chúng tôi tưởng rằng đó là chai rượu được vua Ghana tặng nhưng thật ra đó chỉ là một chai rượu dở ẹt, nhãn hiệu Paul Masson.
California – Thứ ba, 20 tháng 9, 6:50 am. điện thư của Nga viết:
Jane,
Love what you are doing for these 3rd world countries. Very interesting and rich life you are having, I am jealous and missing you so much. Stay safe.
Port Hartcourt, Nigeria- Tháng 9, ngày 24
Ngày hôm qua, Richard ra chợ và mua được con cá. Tôi hỏi anh đó là cá gì vậy? Anh trả lời: “Chỉ đi, tôi giết!” Ảnh nói thật nhanh chả có ai hiểu gì hết. Thì ra đây là con cá bông lau tươi, nằm trong cái chậu lớn, khi anh chỉ con cá anh muốn mua, người bán cá lấy cái chày, đập vào đầu con cá cho nó chết rồi bán cho anh.
Richard có máu hài hước nên những câu chuyện anh kể làm chúng tôi cười ngất ngư. Anh là người nổi danh về nghiên cứu bệnh sốt rét khắp thế giới, anh đã từng sống trên 36 quốc gia nên có biết bao nhiêu điều để kể cho chúng tôi nghe. Ví dụ nhưchuyện nuôi heo tại Papua, New Guinea. Tại xứ này, heo quý như vàng; đàn bà cho heo con bú sữa mình nếu con heo nái chẳng may bị chết. Nếu rủi ro có ai cán chết một con heo trên đường thì đó là một tội tày đình. Khi xe hơi vừa được sử dụng tại Papua, New Guinea, mỗi lần heo bị cán chết, mọi người đều quy tội cho anh tài xế. Nhưng đồng thời tại đây thiên hạ nghĩ rằng xe hơi có cái tánh riêng của nó, muốn chạy chỗ nào thì chạy vì vậy khi họ nghĩ rằng ông tài không điều khiển được chiếc xe, người ta vội vàng nhảy ra khỏi xe trong lúc xe đang chạy cho nên bị gãy xương hoài!
Trong lúc nghe Richard kể chuyện xưa của anh tại Papua- New Guinea, chúng tôi nấu con cá, sau khi giết một lũ kiến trên bếp. Con cá tươi thật ngon, tôi sợ ăn cá tại xứ này vì sông hồ bị ô nhiễm nặng của kim loại và dầu cặn nhưng vì thèm quá, tôi cũng đành nhắm mắt đưa cay!
Trong bữa cơm tối, chúng tôi thường chuyện trò, bàn bạc về những công việc làm trong ngày. Hôm nay chúng tôi nói về một nhóm thanh niên chuyên về việc vận tải bệnh nhân, khênh vác, di chuyển đồ đạc trong bệnh viện. Bệnh viện cao ba tầng, không có thang máy nên các anh này thay thế thang máy để di chuyển bệnh nhân từ phòng cấp cứu lên phòng hoặc từ phòng mổ qua phòng hồi sinh. Nhiều người đoán rằng các thanh niên này có liên hệ với các nhóm quân sự; có người thì nghĩ rằng họ là những sinh viên đại học. Không cần biết họ là ai, chúng tôi rất thích họ và ngược lại họ cũng rất mến chúng tôi; chúng tôi chào nhau bằng các cách bắt tay phức tạp, búng ngón tay, múa men đủ kiểu. Những thanh niên ấy mặc đồng phục màu xanh dương, mang dép và dây thắt lưng hỗ trợ. Họ luôn có mặt và làm tất cả mọi điều chúng tôi cần. Hôm nay, Richard cần một căn phòng họp cho các bệnh nhân trong căn lều sau bệnh viện. Anh chỉ cần nhỏ nhẹ ngỏ lời, thế là anh có ngay một căn lều với đầy đủ ghế và cả cái bàn khám bệnh.
Sáng hôm nay, tôi có vài ca mổ theo lịch trình, thường thường thì các ca mổ nhẹ hay bị hủy bỏ vì các ca khẩn cấp khác. Mỗi ngày, tôi thường bắt đầu bằng các cuộc khám nghiệm trong phòng cấp cứu, ICU, và khu dưỡng thương rồi mới về phòng mổ để bắt đầu làm việc.
Tôi mổ xong 3 ca thì nghỉ để ăn trưa. Phòng ăn của chúng tôi bị dột, mái nhà thiếu một mảnh lớn cho nên khi trời mưa chúng tôi bị ướt mèm. Tôi đang ngồi nhìn trời, ngó đất, chờ cho nhân công quét dọn phòng mổ để bắt đầu ca tới thì có người bác sĩ dưới phòng cấp cứu chạy lên kiếm tôi. Anh ta bảo rằng có người đàn bà bị cá cắn nơi cổ nên tôi phải xuống gấp. Tôi chạy xuống phòng cấp cứu thì gặp một bệnh nhân nữ độ chừng 56 tuổi; bà ta đang ngồi trên chiếc thuyền câu cá, bỗng nhiên một con cá Barracuda phóng lên trời và rơi trên cổ bà ấy. Bà ta bị chảy máu dầm dề. Tôi ép bàn tay mình vào vết thương trên cổ bà và gọi toán vận chuyển để đưa bà lên phòng mổ. Tôi bóp chặt vào vết thương và cùng chạy với toán vận chuyển lên lầu. Khi bà lên bàn mổ, tôi gọi kìm, băng và vòi hút. Bà ta bắt đầu ói mửa, người bác sĩ gây mê phải thọc ống thở vào khí quản ngay tức khắc, nếu bà sống được, chúng tôi phải cho thuốc kháng sinh liền, phòng trường hợp bà bị sưng phổi.
Sau một hồi tìm kiếm, tôi tìm ra mạch máu vỡ và khâu lại, tôi đoán có lẽ bà cũng đã bị mất gần 2 lít máu. Phước đức thay là đại động mạch cổ còn nguyên vẹn, không thôi thì mạng bà ta cũng dứt.
Tôi băng sơ cổ bà bằng một xấp băng dày để cầm máu, thở phào nhẹ nhõm chút xíu. Bây giờ tôi mới có thì giờ mặc áo và găng tay khử trùng rồi che khăn quanh vết thương để tiếp tục công việc. Qua cửa sổ phòng mổ, tôi thấy có người cầm một con cá đưa lên cho tôi xem. Ðây là một con cá Barracuda dài gần một thước. Con cá ấy bay bổng lên từ dòng sông và đụng vào cổ người đàn bà trên thuyền câu. Cô y tá chụp tấm hình con cá trước khi người ta mang nó đi.
Tôi cẩn thận gở mớ băng để kiểm soát thì thấy rằng vết thương của bà vẫn còn rỉ máu. Suy luận rằng bà bị mất nhiều yếu tố đông máu, tôi nhét băng vào dưới vết thương và khâu tấm da cổ phủ bên ngoài. Trong vài hôm, tôi sẽ mở chỉ khâu ra để loại bỏ băng cầm máu khi sức khỏe bà khá hơn đôi chút.
Dù tình trạng còn trầm trọng, sau khi rút ống thở, người bệnh nhân tự thở được, thật là điều khó tin! Bà ta ngồi trong phòng hồi sinh một cách vững vàng cho đến khi chúng tôi thực hiện xong xuôi các ca mổ khác. Nếu bà ta sống được cho đến ngày thứ hai, tôi sẽ giải phẫu cho bà lần nữa.
Ngày thứ bảy tuần này, chúng tôi có nhiều trường hợp khẩn cấp không khác gì tuần trước. Gần 6 giờ chiều, chúng tôi vẫn còn 5 ca mổ cần phải làm, chỉ còn một người bác sĩ gây mê ở lại với tôi và tôi phải cân nhắc nhiều về sự mệt mỏi của các cộng sự viên. Tôi có thể làm việc đến nửa đêm nhưng tôi không thể nào làm việc một mình khi không có bác sĩ phụ tá, bác sĩ gây mê và y tá. Tôi cũng không muốn họ giận mình vì họ phải làm việc quá sức để theo kịp tôi. Hôm qua, người điều phối viên kéo tôi ra ngoài và bảo tôi về nhà để nghỉ ngơi. Tôi mỉm cười rạng rỡ và đồng ý ngay nhưng vẫn phải tiếp tục làm việc đến 9 giờ đêm. Chúng tôi bị nhiều ca khẩn cấp đưa lên từ phòng cấp cứu nên những ca mổ trong thời khóa biểu phải dời lại quá nhiều lần.
Một người bạn thân của tôi là chuyên viên xã hội học, rất lo lắng cho tôi và sợ rằng tôi sẽ bị PTSD (post traumatic stress syndrome-Hội chứng căng thẳng sau chấn thương). Tôi cảm động khi thấy mình được quan tâm và sẽ tâm tình với cô ấy sau khi về Mỹ; nhưng bây giờ, tôi chưa cảm nhận được biến chứng ấy. Tôi cảm tạ ơn trên rằng tất cả các bộ phận trong cơ thể mình còn hoạt động tốt và không đau đớn chi cả, tôi thật vui vẻ khi được giải phẫu nhiều trường hợp khác nhau. Cho đến hôm nay, tôi đã giải phẫu gần cả trăm trường hợp, tôi thật là may mắn vì không có ai bị chết cả. Bác sĩ giải phẫu thường bảo nhau: “may mắn tốt hơn tài giỏi”. Và câu nói ấy thật là đúng trong trường hợp của tôi.
Cập nhật trường hợp người bệnh nhân bị cá cắn: Bà ta 70 tuổi chứ không phải 56 tuổi. Tôi tháo băng cổ cho bà, tôi cảm thấy rất hồi hộp; tôi phải nhờ anh bác sĩ giải phẫu xương phụ giúp vì anh ta có bàn tay lớn, trong trường hợp máu chảy lại anh có thể dùng tay chận ngay. May mắn thay, máu đã ngưng chảy nên tôi tháo băng, đặt ống thoát và khâu lại da. Tôi đưa bà về lại phòng dưỡng bệnh, lo rằng bông băng ép mạnh vào đại động mạch cổ, nơi dẫn máu lên não, nếu bị tắc nghẽn có thể gây ra bệnh đột quỵ. May thay thần kinh não bộ của bà hoàn toàn bình thường và bà ta cũng không bị sưng phổi như chúng tôi đoán.
Tôi giải phẫu nhiều trường hợp bị thương vì vũ khí tại xứ này. Sáng thứ hai, 3 giờ chiều, tôi phải mổ cho một ông cảnh sát bị bắn vào bao tử. Ông ta mập mạp và mới ăn xong một bữa cơm đầy bụng. Tôi nghĩ rằng, nhờ cái bao tử đầy tràn, đẩy các bộ phận khác ra sau nên không có bộ phận nào khác bị thương cả. Tôi khâu hai lỗ đạn trong bao tử, nhờ người bác sĩ gây mê bơm không khí vào bao tử qua ống cao su theo thực quản, từ mũi xuống để biết chắc là bao tử không bị xì hơi. Xong xuôi, tôi phải bỏ ra thật nhiều thì giờ để lượm các hạt cơm vung vãi đầy trên phúc mạc bụng. Không dám nói dối với các bạn đâu nhé, xứ này người ta có tên gọi như : Friday, Saturday, Sunday, Monday và các tên như Peace, Miracle, Miracle Gift, Faith… Người cảnh sát này tên là “Monday”.
Cuối ngày, chúng tôi có thể về lại Mike Alpha (Maison theo tiếng Pháp). Richard đã dọn sẵn thức ăn tối nên sau khi ăn xong, chúng tôi ngồi ngoài sân, uống bia nội hóa, kể lại cho nhau nghe các diễn biến kỳ quái trong ngày. Hôm nay, tôi nghe thêm được một danh từ mới: “Alpha Papa”, có nghĩa là “Airport”, nơi tôi sẽ ra đi trong 12 ngày tới. Tôi cảm thấy buồn vui lẫn lộn, tôi yêu thích nơi đây nhưng tôi cũng quá sức mệt mỏi. Thời điểm này là một thời điểm thật điên loạn trong đời tôi và tình trạng ấy sẽ còn tiếp tục thêm mười hai ngày nữa. Tại đây, tôi không vào được internet thường xuyên nên tôi thường viết vẩn vơ và quên bẵng nhiều điều. Hôm nay, tôi viết toàn là tin bi thảm và phẫu thuật, nếu bạn không muốn đọc thì thôi. Tôi viết cho các bạn nhưng cũng là để giải tỏa đầu óc mình hầu còn can đảm tiếp tục con đường tương lai.
Ngày thứ hai, tôi có ít nhất là 15 ca mổ trong chương trình dự định nhưng nào ai biết được đêm nay chuyện gì lại xảy ra!
Chủ nhật là ngày chúng tôi đi đến nhà hàng “Con Voi Xanh”, nơi chúng tôi ăn uống, nhậu nhẹt bên cạnh hồ tắm sau khi làm xong các vụ mổ khẩn cấp. Hai chủ nhật trước, tôi được hưởng thú vui ấy, được bơi trong hồ tắm rất sảng khoái. Chủ nhật này, dù rất mệt mỏi vì người bệnh nhân bị cá cắn, tôi phải đi vào bệnh viện lúc 9:30 sáng để thăm bệnh nhân. Người đàn bà bị cá cắn có số lượng hồng huyết cầu là 13, có nghĩa là rất khả quan. Bà ta tỉnh táo và nhận thức được mình là ai và đang ở đâu và cho biết rằng bà 70 tuổi.
Một ca bị đạn bắn giữ chúng tôi lại bệnh viện cho tới 5 giờ chiều cho nên chúng tôi không đi đến “Con Voi Xanh” được nữa. Về nhà, tôi tập Yoga trong khi Richard nấu ăn trong bếp. Anh ta nấu mì ống, cá ngừ và tương đỏ. Chúng tôi uống bia lạnh, ăn đu đủ vắt chanh và chút rượu Vodka tráng miệng, tôi ăn thêm mấy lát chuối khô giòn, không có tinh bột nên khỏi sợ dị ứng.
Lúc chiều, sau cuộc giải phẫu rất thương tâm, tôi gần bật khóc, tôi phải tự trấn tĩnh và nhủ thầm – đừng nghĩ ngợi xa xôi nữa. Bây giờ tôi sẽ kể lại cho bạn nghe câu chuyện ấy.
Một người cảnh sát vừa mới bị bắn. Trong phòng cấp cứu, tôi nói chuyện với ông ta vài câu và thấy có một cảm tình tốt và nồng ấm với nạn nhân. Ông ta bị bắn bằng súng máy liên thanh, đạn tỏa ra kiểu Kalishnikov (AK47). Kết quả là 4 mảnh xương chậu bị vỡ, hai xương đùi bị gãy, viên đạn thoát ra ngã hậu môn, phá ống dẫn nước tiểu và tiền liệt tuyến.
Tuần này, đây là lần thứ hai tôi phải làm thủ thuật mở thông ruột kết (colostomy- nối trực tràng ra ngoài bụng để phân thoát ra lối khác) cho hai ông cảnh sát bị đạn bắn.
Làm xong phần việc ấy, tôi đặt ống vào bàng quang qua ngả dương vật thì không biết ống dẫn đi đâu vì các bộ phận bị thương tích rối loạn trong phần bụng dưới. Tôi bèn phải mổ một đường rồi mới đem ống tiểu đặt vào bàng quang bằng cách cắt một lỗ nhỏ trên bụng để đưa nước tiểu thoát ra từ lối ấy. Bây giờ chúng tôi có thể đo lường dung lượng nước tiểu của người bệnh. May mắn cho ông ta là hai quả thận không hề hấn chi và nước tiểu trong trẻo, không có máu. Từ năm 1990 đến bây giờ tôi mới có dịp khâu bàng quang cho bệnh nhân, phẫu thuật chẳng có gì mới lạ cả.
Trước khi khâu màng bụng, tôi và hai người bác sĩ giải phẫu khác cố gắng đưa ống tiểu về lại chỗ cũ vì ai cũng mong cho người bệnh nhân đi tiểu ra lối dương vật; thế nhưng dù cố gắng mấy chúng tôi cũng không làm được nên đành chịu.
Hôm nay tôi chưa ăn điểm tâm, đó là một điều thật ngông cuồng và dại dột. Trong lúc các cộng sự viên đặt bệnh nhân lên vị trí mới để giải phẫu hậu môn. Tôi nghỉ một chút để ăn nắm đậu phọng, uống một lon coca và một lon pepsi người nữ điều dưỡng cung cấp; ăn uống xong, tôi lại mặc áo và găng tay khử trùng để làm tiếp phẫu thuật mới.
Ngồi trên cái ghế đẩu trước hậu môn nạn nhân, hai chân ông ta gác hai bên, cong queo với hai cái xương đùi bị gãy, tôi dùng cái ống chích lớn, bơm 5 lít nước qua ngả hậu môn để rửa vết thương, rồi dùng mấy ngón tay mình, lôi ra ngoài các mảnh xương vụn. Xong xuôi, tôi đút ống thoát và nhồi băng cầm máu. Khi ông ta tỉnh dậy, tôi nhờ các anh vận chuyển khiêng ông qua phòng hồi sinh.
Người cảnh sát này dù vẫn còn sống nhưng tôi thật lo lắng cho tương lai của ông ta. Ngày mai, tôi phải mổ cho ông thêm một lần thứ ba! Ðôi khi tôi tự hỏi: Trong vài trường hợp, việc mình làm có tạo thêm nỗi đau khổ hay chăng nếu bệnh nhân được sống sót?
Về nhà trọ, tôi tập yoga một tiếng đồng hồ rồi xuống ăn tối. Tôi xem sơ chương trình ngày mai thì thấy rằng mình phải khâu bắp thịt che khúc xương chân cho một bệnh nhân, nếu không làm như vậy thì bệnh nhân sẽ không đi được. Tôi khá vui vì nhờ xem tập video bằng tiếng Pháp để học hỏi mà tôi đã thành công trong 4 cuộc giải phẫu loại này trong những tuần qua.
Tên bệnh nhân xứ này rất khó nhớ nên chúng tôi đặt các tên gọi cho dễ nhớ như:
Ông Lá – Người gãy chân và đùi, lá dính đầy cả tủy xương trong tai nạn xe hơi. Tôi thấy làng này có hai bảng Stop nhưng không có đèn và cũng không ai chịu ngừng lại khi thấy bảng Stop cả, vì thế có rất nhiều tai nạn gãy chân.
Ông Thuyền – Người bị dây buộc thuyền cắt ngang đùi, gãy cả xương.
Ông Súng Bắn – Người nhập viện cùng ngày với Ông Lá.
Bà Mập Gãy Ðùi – Người bị tai nạn xe.
Ông Dơ Nhớp – Người bị đất nhét đầy trên xương ống chân.
Tuần vừa qua, các ca mổ quá trầm trọng cho nên các ca mổ của hai tuần đầu tiên thật quá dễ dàng.
Sau 3 tuần, tôi hoàn tất 92 ca giải phẫu.
Cuối tuần thứ 4, tôi rời Nigeria. Trước rạng đông, chiếc xe Toyota Land Cruiser một lần nữa lại chở chúng tôi vào phi trường Port Hartcourt, tại đây chúng tôi bay lên Abuja. Abuja là địa điểm chúng tôi họp lần cuối để trả lại “kidnapping kits”(1), nhận lại sổ thông hành và các thứ lặt vặt chúng tôi nhờ cất giùm. Từ chốn ấy, chúng tôi tản mát như những viên ngọc trai bị đứt dây. Tôi phải chờ tại phi trường Abuja 12 tiếng đồng hồ cho chuyến bay về Mỹ. Tôi nằm trên tấm nệm tập yoga dưới bóng cây mát mẻ, hoàn toàn không muốn làm gì hết và cảm thấy rất khỏe.
Nigeria đối với tôi giống như một bản nhạc ngắn, sống động nhưng chấm dứt một cách đột ngột. Tôi nhớ lại bài nhạc xưa của Jackson Browne: …it’s like a song I can hear playing right in my ear, I can’t sing it, but I can’t help listening…”
Patrick Point – California. 10-13-2011
Sáng nay, một ngày “bình thường”, sau khi đưa Ruby – con gái tôi – đi học. Trên đường về nhà, tôi và hai con chó ngừng lại Clam Beach. Tôi chạy với đôi chân trần trên cát, cùng với Roxanne và Little Bit. Chúng tôi chạy tuốt lên địa điểm sông Little River chảy ra giáp biển; tôi lượm các nhánh cây để thảy cho mấy con chó. Tôi hòa mình trong màn sương sớm và chiêm ngưỡng ánh sáng long lanh kỳ diệu muôn màu của vạn vật.
Gần đây, nước dâng cao từ nam hải nên vùng biển nơi tôi ở sóng rất lớn. Sóng đưa vào bờ từng đống rong biển nằm rải rác trên cát. Hôm nay tôi mang về 15 cân rong biển vì tôi có học cách bảo tồn và sử dụng rong biển. Rong biển rất bổ và chứa nhiều chất đạm. Mua trong chợ rất đắt nhưng vì ở gần biển nên tôi chỉ cần ra lượm rong về để ăn.
Tất cả mọi thứ quanh tôi thật là sạch sẽ, không gian rộng rãi, xanh tươi. Tôi chưa biết mình có bị PTSD hay không sau một tháng giải phẫu các vết thương chiến trận; sự tương phản giữa hai thế giới làm tôi chóng mặt. Khi tôi trở về chỗ đậu xe, tôi thấy một người đàn bà với một con chó Labrador già. Bà trải cái thang từ xe xuống để cho con chó có thể dễ dàng trèo lên thùng xe truck. Thùng xe thật sạch, tấm thảm con chó nằm cũng sạch. Gần đây, tôi nhìn thấy quá nhiều người bất hạnh, họ rất thèm muốn được sống trong cái thùng xe truck ấy mà không được!
Sự tương phản… của hai đời sống, từ hai đại lục như trắng và đen. Đó là kết quả tôi cảm nhận sau thời gian tôi tình nguyện với Hội Y sĩ không biên giới tại Nigeria.
Chú thích của Nga:
Sau khi về Mỹ, Jane bị bệnh, nhiễm các chất độc vì tình trạng ô nhiễm nặng tại Nigeria. Cô đang ở nhà dưỡng bệnh một thời gian. Hàng ngày cô đưa con đi học, săn sóc mấy con gà, con chó. Cô trồng rau, bửa củi… cô tập yoga và chạy bộ. Cô kể rằng từ ngày về Mỹ, cô không còn ý chí và tham vọng gì nữa cả! Có lẽ cô cũng như tôi, mỗi lần ở Việt Nam về, tôi cũng không còn vui vẻ mua sắm ăn chơi như ngày xưa nữa. So với cô, công việc tôi làm chỉ là một, công việc cô làm khó hơn cả trăm lần. Ngôn ngữ nghèo nàn của tôi không thể nào diễn tả được sự bao la và quảng đại của tâm hồn cô được.
Tôi nhớ những ngày đứng trên triền đồi nhà cô, tôi nhìn ra biển thái bình xanh ngắt, nắng sớm, chiều vàng, sóng bạc, thông reo. Bình an và hạnh phúc bên bờ biển này- bên bờ kia, sự tương phản như đêm và ngày. Quý thay, những người như Jane và bạn cô đã hy sinh, đem một chút ánh sáng vào màn đêm tăm tối ấy. Cảm ơn Jane.

TÔN NỮ THU NGA

Chú thích:
(1)Kidnapping Kit: Vật dụng phòng thân, tiền mặt, thuốc đau bụng, giấy tờ cá nhân v.v… trong trường hợp bị bắt cóc