Những năm miền Bắc bị không quân VNCH và Hoa Kỳ oanh tạc, nghe kể lại ngoài đó có phong trào “Tiếng hát át tiếng bom”, người ta hát khi di chuyển trên Trường Sơn, hát trong sản xuất và chiến đấu chống máy bay Mỹ, hát phục vụ bộ đội đi B. Có cả một đoàn văn công mang tên phong trào này. Âm nhạc nói riêng và văn nghệ nói chung có vai trò lớn trong tuyên truyền, động viên và kích thích tinh thần hăng say sản xuất, chiến đấu, nó như một tiếng kèn thúc quân xung trận.

Trong những năm chống Pháp, người ta biết đến Trường ca Sông Lô, Chiến sĩ Việt Nam, Tiếng gọi thanh niên, Du kích sông Thao của các nhạc sĩ tiền chiến. Ở miền Nam, năm 1966, nhạc sĩ Phạm Duy sáng tác bài “Việt Nam, Việt Nam” như là phần kết của Trường ca Mẹ Việt Nam, cùng với bài “Tình ca viết từ 1952” mang đầy âm hưởng dân ca, người nghe thấy rõ tác động và sức thu hút của âm nhạc trong đời sống nhất là khi nhiều con người cùng lứa tuổi, có cùng mục đích, lý tưởng hay ước mơ dùng để thể hiện lòng mình. Tôi nhớ đến ba bài hát mà thời sinh viên chúng tôi rất thường hát: Việt Nam Việt Nam (Phạm Duy), Việt Nam quê hương ngạo nghễ (Nguyễn Đức Quang) và Nối vòng tay lớn (Trịnh Công Sơn), chúng tôi hát trong những lần đi trại, những dịp đi cứu trợ, những khi đi ủy lạo chiến sĩ tiền đồn hải đảo, hát trong các sinh hoạt cộng đồng để động viên, nhắc nhỡ nhau…

Ở Huế đầu năm học 1969-70 tôi vào năm I đại học, lần đầu được nghe nhạc đấu tranh, hai bài đầu tiên còn nhớ được là Hát từ đồng hoang của Miên Đức Thắng và Người đợi người của Tôn Thất Lập. Dầu ở độ tuổi sinh viên nhưng nghe kỹ ca từ đã biết những nhạc sĩ này là ai, muốn gửi gắm điều gì!

Cuối tháng 10.2012, khi Việt Khang và Trần Vũ Anh Bình sắp ra tòa, một tác giả nữ (Nguyễn Thu Trâm) có một bài trên blog cá nhân nhắc đến tên trên hai chục trí thức, nhà thơ, nhạc sĩ trong thời SV tranh đấu và hỏi họ trong kết luận rằng: “ Sao các anh chỉ chống lại và bức tử một chế độ đã bảo vệ cho các anh đầy đủ mọi quyền tự do kể cả quyền được chống lại họ mà các anh không biết chống lại một chế độ độc tài toàn trị đã tước đoạt của các anh và đồng bào các anh hết tất cả mọi quyền tự do, dân chủ cũng như quyền làm người và họ đang cõng rắn cắn gà nhà và đang rước cả voi về dày mả Tổ? Các anh Trương Thìn, Lê Văn Nuôi, Huỳnh Tấn Mẫm, Lê Hiếu Đằng…và các thi sĩ, nhạc sĩ, các sinh viên trí thức của Việt Nam ở đâu? SAO KHÔNG XUỐNG ĐƯỜNG?” Sở dĩ tác giả nhắc đến những người này vì đóng góp của họ không nhỏ cho cộng sản Bắc Việt hoàn thành công cuộc thôn tính miền Nam cũng có nghĩa là những phong trào “Hát cho đồng bào tôi nghe”, những đêm thơ nhạc ở Huế Sài Gòn với những bài “Tổ quốc ơi ta đã nghe”, “Hát cho dân tôi nghe”, “Tự nguyện”, “Dậy mà đi”…có tác dụng rộng lớn đối với sinh viên học sinh, với đồng bào miền Nam và tiếp tay đắc lực cho cộng sản.
Từ khi Tàu cộng đưa giàn khoan HD 981 vào vùng biển thuộc chủ quyền Việt Nam hồi đầu tháng 5 với những hành động ngang ngược vừa vi phạm chủ quyền vừa làm hại ngư dân, rất nhiều bài viết trong ngoài nước đã lên án hành động này cũng như thái độ bàng quan, thờ ơ, thiếu trách nhiệm của những người lãnh đạo đảng cộng sản và nhà nước, thậm chí làm ngơ trước những vụ cướp bóc, đốt phá ở Bình Dương, Đồng Nai, Hà Tĩnh nhân các vụ biểu tình mà đến bây giờ, câu trả lời chính thức của nhà nước cho câu hỏi Ai đứng đàng sau những vụ bạo loạn này vẫn còn bỏ ngõ. Trong khi đó, lời hiệu triệu từ các bài viết mỗi ngày một nhiều, gợi ý cách giải quyết êm thắm để bảo vệ nền độc lập tổ quốc trước nguy cơ Tàu cộng ngày càng tăng lên. Tôi đã đọc khá nhiều, chỉ xin trích dẫn một vài ý của vài tác giả để bạn đọc hình dung.
Có thể kể đó là: Của FB nick Thư viện Việt Nam trong Bài : NẾU TA ĐÁNH SỤM GIÀN KHOAN THÌ CHUYỆN GÌ SẼ XẢY RA?
Thiên Hạ Luận (bên dưới ghi tên Huỳnh Ngọc Chênh nhưng tôi không tìm thấy bài này trong blog Huỳnh Ngọc Chênh)
15/05/2014
“………Nhân dân ta cũng không dễ dàng để bị khuất phục. Khi Tàu đã đánh xuống, thì 100% dân chúng không ai hèn nhát.
Sống chết chỉ một lần. Chết đi còn hơn sống nhục như hiện nay và còn kéo dài đời nầy qua đời khác.
Không còn con đường nào khác, chỉ còn con đường chiến tranh vì không thể van xin mà chúng rút đi giàn khoan. Mà hôm nay nhường nhịn chúng vụ giàn khoan thì ngày mai sẽ tiếp tục nhường nhịn chúng nhiều hơn nữa. Và cuối cùng rồi cũng mất nước.
Đánh thôi. Dù phải hy sinh đến người cuối cùng. Hết đường rồi. Không ai muốn chiến tranh với nước lớn mạnh như Tàu cộng. Nhưng đến lúc ta không còn đường né tránh nữa rồi.”

-Của ông Lê Xuận Khoa, cựu giáo sư Đại học Vạn Hạnh Sài Gòn trong bài “Khúc ngoặc của lịch sử” viết ngày 14.5.2014:
“Việt Nam đang đứng trước một khúc ngoặt khó khăn, một tình trạng oái oăm chưa từng thấy trong lịch sử vì chính quyền có thể thuận theo ý nguyện của nhân dân hay ngoan cố duy trì chế độ độc tài tàn bạo dù có phải cúi đẩu tuân phục quân xâm lược. Nhưng nhân dân đã đứng lên với khí thế không có lực lượng phản động nào ngăn cản nổi. Cầu mong cho những đầu óc u mê hãy bừng tỉnh để tránh khỏi kết cục bi thảm và muôn đời bị lịch sử và nhân dân nguyền rủa.”

– Của tác giả Trần Trung Tá trong bài “Dậy mà đi, đứng dậy mà đi” đăng trên Tương Tri số ra ngày 23.5.2014 có đoạn kết như sau:
“Buồn quá khi lật lại những trang lịch sử ố vàng…
Lật lại và thấy những câu Hịch Sát Đát, nước mắt cứ tuôn tuôn.
Hưng Đạo Đại Vương quyết tâm đánh quân Nguyên, kêu gọi ba quân một lòng một dạ. Và quân ta đã thắng!
Nay…Hịch không thấy
Chỉ nghe những lời khuyên: Nhẫn nhịn! Dĩ bất biến ứng vạn biến!
Một câu nhịn chín câu nhục! Không thể được!
Thà sống mái một lần. Thà một lần quyết liệt
Quyết Tử cũng là Quyết Sinh!
Hãy dây mà đi hãy dây mà đi
Anh Em Ơi!”
Nhân lời kêu gọi của tác giả Trần Trung Tá, tôi liên tưởng đến bài “Dậy mà đi” của Nguyễn Xuân Tân, một bài hát đã từng cất lên trong một vài lần biểu tình chống Tàu ở Sài Gòn, Hà Nội thời gian trước và cũng được cất lên trong cuộc biểu tình vào các ngày 18&25/5 vừa qua. Bài “Dậy mà đi” là một bài hát rất có ý nghĩa: “Dậy mà đi hỡi đồng bào ơi, ai chiến thắng mà không hề chiến bại, ai nên khôn không khốn một lần?…” và “Đừng tiếc nữa can chi mà khóc mãi, dậy mà đi núi sông đang chờ!” Hay quá, phù hợp quá, đúng lúc quá!.
Lại nhớ đến Trần Trung Đạo trong một bài viết đã lâu đăng trên Talawas về bài hát “Việt Nam quê hương ngạo nghễ” của nhạc sĩ du ca Nguyễn Đức Quang. Đây là lời mở đầu: “Nếu phải xếp hạng những bài hát được sinh ra và lớn lên cùng với thăng trầm của đất nước, với thao thức của thanh niên, sinh viên, học sinh, với tâm trạng của những người lính trẻ trong cuộc chiến tranh tự vệ đầy gian khổ ở miền Nam trước đây, tôi tin, Việt Nam quê hương ngạo nghễ của nhạc sĩ du ca Nguyễn Đức Quang sẽ là một trong những bài ca được xếp hàng đầu.”
Với tôi, “Việt Nam quê hương ngạo nghễ” theo mình trong suốt chặng đường sinh viên, ra trường làm việc của những thập niên 70, 80 thế kỷ trước và còn theo trong vài năm gần đây mỗi khi tôi thấy chùng lòng trước hiểm họa ngoại xâm mà lãnh đạo Đảng và nhà nước đứng về phía kẻ xâm lược, tôi tự hát để hâm nóng niềm tin rằng “Còn Việt Nam, triệu con tim này còn triệu khối kiêu hùng”. Có lẽ tâm trạng của bao nhiêu người Việt yêu nước khác cũng không thiếu trong tâm tưởng những ca từ thiết tha của nhạc phẩm này, vì thế, như Trần Trung Đạo viết: : “Trước 1975, từ thành phố đến thôn quê, từ các trường trung học tỉnh lẻ đến đại học lớn như Huế, Sài Gòn, từ các phong trào Hướng đạo, Du ca đến các tổ chức trẻ của các tôn giáo như Thanh niên Công giáo, Gia đình Phật tử, từ các quân trường Đà Lạt, Thủ Đức, Quang Trung, Nha Trang đến các tổ chức, đoàn thể xã hội từ thiện đều hát Việt Nam quê hương ngạo nghễ.
Sau 1975, bài hát theo chân hàng trăm ngàn sĩ quan và viên chức miền Nam đi vào tù. Nhiều hồi ký, bút ký kể lại Việt Nam quê hương ngạo nghễ đã được hát lên, kín đáo hoặc cả công khai, ở nhiều trại tù khắp ba miền đất nước. Trong tận cùng của đói khát, khổ nhục, đớn đau, Việt Nam quê hương ngạo nghễ đã hoá thành những hạt cơm trắng, hạt nếp thơm nuôi sống tinh thần những người lính miền Nam sa cơ thất thế.
Những năm sau đó, bài hát, như tác giả của nó và hàng triệu người Việt khác lên đường ra biển tìm tự do. Việt Nam quê hương ngạo nghễ lại được hát lên giữa Thái bình dương giông bão, hát lên ở các trại tỵ nạn Palawan, Paula Bidong, Panat Nikhom trong nỗi nhớ nhà, hát lên ở Sungai Besi, White Head trong những ngày chống cưỡng bách hồi hương, hát lên ở San Jose, Santa Ana, Boston, Paris, Oslo, Sydney trong những cuộc biểu tình cho tự do dân chủ Việt Nam, hát lên ở các trại hè, trại họp bạn Hướng đạo, các tổng hội sinh viên Việt Nam tại hải ngoại.”

Từ những suy nghĩ trên, tôi thấy rằng đã đến lúc những người trẻ Việt Nam yêu nước, quan tâm đến tiền đồ đất nước và các tổ chức đấu tranh cho dân chủ, nhân quyền, chống Tàu cần trang bị cho mình và tiến đến phổ biến sâu rộng ít nhất là hai bài hát trong kho tàng âm nhạc yêu nước của những người Việt miền Nam trước đây: “Việt Nam quê hương ngạo nghễ”, “Việt Nam Việt Nam” và “Dậy mà đi” trong thời SV tranh đấu nói trên. Dầu có chậm nhưng cũng là việc làm rất cần thiết, góp phần cho công cuộc đấu tranh trong giai đoạn này.
(*) Lời bài hát Việt Nam quê hương ngạo nghễ của nhạc sĩ Nguyễn Đức Quang.

NGUYỄN NHẬT HUY