Mỗi khi nghe Khánh Ly hát Căn nhà xưa của Nguyễn Đình Toàn lòng tôi xao xuyến khôn nguôi. Một nỗi ám ảnh mơ hồ như là một món nợ ân tình nào đó cứ cồn cào, cắt cứa bằng những kỷ niệm buồn đau và u uẩn vào tháng ngày ngỡ đã bình yên và khuất lấp giữa dòng đời.
Ở đó…
Xóm Cồn nhỏ bé và hiu hút bên cửa sông Dinh lao mình ra biển. Những ngôi nhà vách đất mái rạ hoặc lá dừa nước. Những khu vườn nhỏ trồng ngẫu hứng rất nhiều cây trái vì chỉ để nhà ăn chứ chẳng bán buôn gì. Những đứa trẻ hàng xóm vui đùa với nhau bất kể ngày đêm, chẳng thiết tháng năm. Chúng chạy từ nhà đứa này sang nhà đứa khác không theo cửa ngõ mà chỉ leo rào tre hoặc chui xuyên vách lá dừa. Nhiều đứa không được đến trường hay chỉ vài ba lớp đầu đời chỉ đủ “đánh vần xuôi, vần ngược và viết mấy chữ thăm bồ” là được. Tuổi thơ còn ở đó…
Đôi chân ta đi, sông còn ở lai (TCS). Tôi xa quê nhiều năm theo chữ nghĩa. Người thân vui mừng, bạn bè xóm nhỏ hy vọng. Nhưng rồi tôi cũng trở về. Ở đó sông Dinh…. Có những chiều sau những nhọc nhằn công việc ruộng đồng, phút thảnh thơi ngồi ngắm sông trôi mới biết đời còn lắm bao dung. Hình như bờ lau trắng tóc vẵn thản nhiên vi vu trong mùa gió bấc. Hình như bờ xương rồng ngày thằng bé bẻ gai cho má lên chợ Dinh bán rổ ốc gạo, ốc quắn, vẫn hồn nhiên trong nắng nở hoa. Hình như những đứa trẻ xóm Cồn mấy mươi năm rồi vẫn vậy, đen nhẻm, gầy hiu, ồn ã và chân tình. Nhìn thấy tôi mướt mồ hôi cuốc đất có thằng bé dẫn bò gặm cỏ dọc bờ sông cười cười rồi phán, chú cuốc đất chậm rì mà còn dồn đống, làm vậy ai thuê. Tôi cười rồi hỏi lãng sang chuyện khác. Hỏi cháu học lớp mấy rồi, cháu bảo lớp 6 mà nghỉ rồi. Vì sao? Ba con nói học nhiều như chú rồi cũng đi làm rẫy…
Ở đó. Tôi nợ xóm làng và bạn bè tôi một lời xin lỗi. Tôi ray rức vì mình chưa minh oan cho “chữ nghĩa” rằng không nhất thiết đi học để làm gì. Nhưng cơ hội cho tôi thật ít ỏi. Tôi không thể vẽ vời bướm hoa trước một đời sống không có chỗ cho những điều mộng mị.
Tôi lại ra đi. Hỏi có còn thương nhớ quê xưa. Sao mà quên. Vậy sao bỏ làng bỏ xứ. Chẳng lẽ tự nhận mình là con chim bay đi tìm đất lành lượm thóc. Nhận vậy chim sẽ trách mà rằng, chim dù biết chiều tối mà vẫn bay về núi, có ra sao thì ra.
Ở đó. Bao giờ? Chỉ mong sao…

BÙI DIỆP