Chàng vừa đến ngã tư Nguyễn Thái Học-Hồ Văn Ngà thì trời đổ mưa. Mưa dữ dội, như tất cả nước mắt của chúng sinh tích luỹ từ nghìn vạn kiếp đột ngột rời bể khổ, bốc lên thành mây, gặp khí lạnh thành mưa, trút gọn vào góc phố nhớp núa này. Trong quán cơm bình dân, đủ mọi gương mặt, đủ kiểu mẫu của kiếp sống cùng nhau đứng sợ hãi. thực khách vội vã kéo chiếc bàn thiếc vào sâu bên trong, tránh những giọt mưa lém lỉnh len qua mái tôn, chui vào tấm ván nghiêng của chiếc xe bán nước sinh tố, chảy thành dòng vào tô canh của người công chức già ngồi sát quầy. Bà chủ cửa hàng rối rít hối thúc hai con thả các tấm sáo xuống. Nhưng mưa lớn quá, giữ cách nào cũng không khỏi ướt. Cuối cùng, người ta đề nghị cứ kéo tấm sáo lên cho thoáng khí. Bên cạnh chàng, anh phế binh mặc cái quần cụt đen và chiếc áo trận rách cũ ngồi chồm hổm bên lò lửa, mắt nhìn sang ngôi trường đối diện, không nói năng.

Mọi người đã tìm được chỗ an toàn của mình, hết rối rít lăng xăng nên đột ngột cảm thấy cái buồn xa vắng lặng lẽ của buổi tối, trời mưa, phố lam lũ. Không ai nói gì cả trong cái quá hẹp. Và không ai không thấy cần phải nói điều gì đó, để quên cảm giác bàng hoàng vu vơ chợt hiện, còn lởn vởn quanh quất đâu đây. Chính chàng cũng muốn nói vài lời với người phế binh nhưng anh ta quay lưng về phía chàng, bất động như một pho tượng.

Người đàn bà mặc chiếc áo tơi mầu trắng đứng gần xe sinh tố chợt nói:

-Ơ, kìa, sao mưa dữ mà lửa không tắt?

Mọi người cùng quay ra đường. Bên kia dưới chân cột đèn bập bùng một ánh lửa nhỏ.

-Thứ gì vậy?

-Vậy mà cũng hỏi, lãng xẹt. Đồ nghề vá ép lốp xe, phải không chú Tư?

Anh phế binh quay lại yta3 lời bà chủ quán:

-Ừa. mà sao?

-Bà kia hỏi sao lửa không tắt.

Anh phế binh ngợ một lúc, chưa hiểu rõ người ta muốn anh làm điều gì. Tóc dài và bẩn, vì ướt nên càng xơ xác. Chiếc áo trận che không nổi thân hình ốm o. Gương mặt phờ phạc, thất thần. Rồi phải đến lúc anh ta hiểu người ta hỏi mình điều gì. Anh trả lời nhát gừng:

-Thì tại vậy!

Nhóm người tránh mưa được nghe một câu ngớ ngẩn, cười hô hố.

Tiếng huyên náo lấp cả tiếng mưa rơi trên mái. Khí nóng ở các thân thể ẩm ướt bắt đầu toả ra nhiều hơn, đủ làm quên cái lạnh lẽo của khí trời.

-Nói như chú thì ai hỏi làm gì. Nước xối lên như vậy, sao lửa của chú không tắt?

-Dầu nó nổi lên trên, tắt sao được.

Vài tiếng à, vài cái đầu gật gù. Chân lý đơn giản còn hơn cả cuộc mưu sinh, trong góc phố buồn này. Rồi im lặng trở lại. Anh phế binh bắt đầu húng hắng ho. Cơn mưa có vẻ muốn ngớt, nên vài thực khách đứng lên, hết lo ngồi ì để giữ cho được chiếc ghế. Vài tiếng va chạm bàn ghế loảng xoảng. Tiếng sột soạt của những chiếc áo mưa ni lông cũ bị khô dòn. Chuẩn bị đâu đó xong, mọi người thất vọng vì mưa trút xuống trở lại, có lẽ còn dữ hơn trước. Vài lời lao xao bất bình. Lại im lặng. Ánh lửa bên kia đường vẫn bập bùng, nhưng không ai còn tâm trí đâu chú ý đến nữa. Nó hết trở thành một bí nhiệm. Nó đã có chân lý, nên ánh lửa bập bùng giữa mưa dữ và giữa lòng ơ hờ.

Một chiếc xe Honda phóng nhanh về phía quán. Thiếu nữ ngồi yên vội vã chạy vào chỗ xe sinh tố, trong khi chàng thanh niên lái xe lật bật dựng cái chân chống mà không được. thiếu nữ vừa cười vừa giục:

-Mau lên. Ướt hết.

Cuối cùng, thanh niên dựng xong chiếc Honda bên lề đường, chạy vô chỗ thiếu nữ. Quần áo họ ướt nhem, như vừa mới tắm cả quần áo cho đỡ thẹn với nhau. Thiếu nữ nhìn quanh quất. Nhìn về phía người phế binh. Nhìn về người công chức già. Nhìn đám dân lao động lam lũ đang e dè quan sát đôi tình nhân trẻ. Nhìn chàng. Ánh mắt của thiếu nữ hơi dịu lại, ngại ngùng. Nàng cầm vạt áo kéo ra, giật nhè nhẹ cho mau khô và cho làn vải ướt mỏng khỏi dán vào da thịt. Thanh niên dùng năm ngón tay vuốt lại mái tóc, cười hỏi:

-Em lạnh không?

-Lạnh thấy mồ. Ướt hết trơn không thấy sao?

-Tại em hết! Anh bảo chưa dứt đâu. Mây còn giăng giăng.

-Em sợ về trễ, má la chết. Quá giờ cơm rồi.

-Thì nói tại trời mưa.

-Nhưng má biết thời khoá biểu. Tan học hồi trời còn nắng.

Thanh niên bí không tìm được lời an ủi nào nữa, lí nhí:

-Thì nói… Thì nói…

Rồi cả hai cười xoà. Người phế binh ho dữ hơn. Bà chủ quán thương hại khuyên:

-Chú Tư ngồi gần lửa cho ấm. Cảm hàn đó nghe.

Anh phế binh vâng lời bà chủ, đi vào phía bếp lửa. Đôi tình nhân được dịp may đến chiế chỗ anh phế binh. Thanh niên nói nhỏ vào tai thiếu nữ câu gì đó, khiến thiếu nữ cười lớn:

-Anh xạo hoài. Phim dở ẹt.

-Phim vậy còn chê.

-Tại trong phim họ đi chơi dưới tuyết, thơ mộng lắm. Mình thì ướt như chuột. Anh, coi kìa!

Giọng reo vui đột ngột của thiếu nữ khiến mọi người trong quán nhìn cả ra đường phố. Một cậu con trai mặc quần ống rộng, áo vàng phanh ngực điềm nhiên đạp xe Mini chậm chạp đi dưới mưa.

Người nào đó chộp lấy dịp nói hả hơi:

-Trẻ tuổi có phải. Mạnh khoẻ, coi mưa như không.

Thiếu nữ âu yếm tình nhân:

-Có đâu như anh. Ướt một chút, đã run.

Thanh niên bực bội:

-Nó làm bộ cho oai. Tối nay về không nhức đầu cũng sổ mũi. Làm như bác này, là chắc ăn.

Mọi người lại ngửng lên nhìn ra đường. Một ông già trùm kín thân thể bằng cái poncho nhà binh, đầu đội thêm cái nón lá, chậm rãi đi theo lề đường bên kia. Đến chỗ có ánh lửa bập bùng dùng vá ép lốp xe của người phế binh, hình như ông già có đôi chút ngạc nhiên nên dừng lại nhìn. Sau đó, ông tiếp tục men theo lề đường, tiến về phía đường Hồ Văn Ngà.

…

Nước trên mái chảy xuống nền xi măng. Nước trên nền xi măng chảy xuống mặt đường nhựa. Nước trên mặt nhựa xuôi theo chiều nghiêng của mặt lộ, chảy vào các ống cống. Ra sông. ra bể. Ở cửa khẩu, chỗ ống cống trổ ra bờ sông, chàng nghĩ, có lẽ nước reo vui. Xi măng, hắc ín quấy rầy, ngăn chặn không cho nước thấm ngay vào lòng đất. Trời mưa cho đất ướt. Nếu không có lớp xi măng và hắc ín? Ừ, nếu vậy thì mọi sự đơn giản quá. Nước thấm ngay vào lòng đất, không phải quanh co len lỏi gì hết. Rồi từ mặt đất ẩm, hạt giống sẽ nẩy mầm. Cây cỏ sẽ vươn lên; mạnh bạo, lẫm liệt, cũng không phải quanh co len lỏi gì hết. Chàng lẩn thẩn nhìn mặt hắc ín trên đường phố, nhìn mặt xi măng trên nền quán hẹp. Cứ xem đây là một tầng gác đi. Chàng nhớ, có lần kịch tác gia nổi tiếng người Mỹ là Arthur Miller có dựng một vở kịch hai tầng. Sân khấu là một ngôi nhà có gác cắt dọc. Khán giả nhìn được cả tầng trên lẫn tầng dưới. Trong khi ở tầng trên, mấy cậu em đang nói chuyện với nhau, thì ở tầng dưới, lại có những diễn viên khác đối thoại những vấn đề khác. Khán giả được dịp thưởng ngoạn một vở kịch kép. Chàng đã nhìn được cái hoạt cảnh buồn thảm nơi góc phố nghèo. Chàng đã trông được cơn mưa dữ, đã nghe những mẩu chuyện tầm phào, đã thấy những khuôn mặt của đời sống. Chàng đã nhìn, trong lặng lẽ trầm ngâm, ánh lửa bập bùng, yei61 ớt mà dai dẳng bên kia đường phố, trong trí lan man chưa hiểu ánh lửa ấy có mãnh lực bí nhiệm nào thu hút được chàng mạnh mẽ đến như thế.

Còn ở tầng dưới của vở kịch kép? Ở dưới lớp xi măng lớp hắc ín này? Chàng đã đi nhiều, thấy nhiều. Đi đến khắp các mặt trận, các trại định cư, các xóm làng xơ xác trơ trụi những cột cháy, tường đổ nền trống. Đã thấy hắc ín xi măng được xe xúc loại lớn trút xuống từng đống, xe hủ lô xe bang cán lên, sức mạnh cơ khí đè bẹp sức mạnh hồn nhiên của thảo mộc. Doanh trại mọc lên. Các phi trường, các đồn luỹ. Sắt thép, xi măng, dầu, chất nổ… và dĩ nhiên có rất nhiều ánh lửa. Và chàng cũng đã thấy sau đó những lớp rêu xanh bám vào vách lô cốt, những ngọn cỏ dại len qua các vết nứt của một doanh trại hoang vu, những hàng mì luống bắp xanh tươi trên chỗ ngày xưa là phi đạo. Ở tầng dưới vở kịch kép? Ở tầng dưới lớp hắc ín này đã có gì? Buổi sáng, đến nhà một người bạn, chàng vô tình lật lơ đãng một quyển sử địa, mới biết con đường Nguyễn Huệ ngày nay trước kia là một con kinh. Vậy thì góc phố Nguyễn Thái Học-Hồ Văn Ngà này, trước kia là thứ gì?

Với một chút tưởng tượng, đứng bên lề thời gian để xem vở kịch kép, chàng có thể thấy được nhiều thứ. Trong tiếng mưa rơi, trong lối nước chảy, chàng có thể thấy được hồn của những ngọn cỏ hoang, nghe tiếng khóc của những cây cao bị chặt oan ức, tiếng thì thào của các đoá hoa bị vùi dập. Đất thì lầy. Mưa trút xuống, làm hớn hở loài ếch nhái. Một chú ễnh ương nổi hứng cất tiếng, tưởng có thể át được giông tố và tiếng nước rơi. Chú đã phạm một lỗi lầm không thể cứu gỡ. Con rắn nước ở vũng lầy bên kia nhẹ nhàng trườn mình, lặng lẽ uốn thân dưới các gốc cỏ. Mưa. Vẫn mưa. Tiếng nước rơi lấp được tiếng lá va chạm, tiếng sột soạt. Và cuối cùng, là tiếng kêu cứu tuyệt vọng chát chúa đến nỗi có thể lay động được trăng sao của chú ễnh ương ngây thơ. Con rắn nằm yên một lúc, thoả mãn. Yên lặng. Nhưng trong cơn mưa, cỏ xanh cây cối nẩy lộc đâm chồi, côn trùng và thảo mộc vẫn tồn sinh. Có chú ễnh ương thơ ngây, nhưng cũng có những chú ễnh ương già dặn. Sau cuộc huỷ diệt, luôn luôn có cuộc phục sinh. Một cơn gió mạnh thổi hắt mưa vào mặt chàng. Nghe trong hơi gió, chàng cảm thấy, thoang thoáng, mùi bùn, mùi cỏ ướt, mùi lá mục. Và dưới chân chàng, chỗ nền xi măng nhớp nhúa, như có thứ gì cựa quậy, lay động.
…

Một cơn gió nữa, lần này nước mưa làm ướt cả đôi kính cận của chàng. Chàng định đưa tay vào túi tìm cái khăn, nhưng chợt nhớ trước khi đi ăn, chàng đã đem cái khăn bẩn đó giặt sạch rồi. Chàng nhìn qua bên kia đường. Ánh lửa vẫn bập bùng dưới chân cột đèn. Đôi kính ướt, hình ảnh bây giờ nhập nhoè. Mưa đã bớt, giọt rơi nhỏ và nhẹ. Bây giờ chàng mới cảm thấy lạnh. Người phế binh có lẽ nóng ruột mặc dù trời còn mưa, vẫn chạy qua bên kia đường xếp dọn đồ nghề để ra về. Anh ta đến gần ngọn lửa, ngồi xuống hơ tay lên trên. Một giọt nước quái ác không biết len lỏi chờ đợi từ đâu trên mái quán lúa ấy, rơi ngay vào đúng gọng kính của chàng. Chàng nhắm mắt lại. Lúc mở ra, hình ảnh càng nhập nhoè hơn. Hướng về phía bên kia đường, chàng giật mình, người phế binh còn ngồi đó, nhưng ánh lửa bây giờ bập bùng loang ra, y như ánh lửa bập bùng liếm quanh nồi cháo lú.

Nguyễn Mộng Giác

Đêm 10-11-1974

(Nguồn Tập san Nhà Văn, tháng Giêng năm 1975, theo bản chụp của Nguyễn Trường Trung Huy)