.

1.

Tiếng Việt của người mình phong phú lắm, đặc biệt về các từ ngữ dân gian trong cuộc sống đời thường. Điển hình như: khùng, điên, điên dở, gàn, gàn dở, dở hơi, hâm, hâm hấp, có vấn đề, ba trợn, không giống ai, không giống con giáp nào, uống lộn thuốc, té giếng, chạm dây, tốc, tốc-kê, man, mát, man man, mát mát, man mát… Chỉ là để nêu nhận xét, đặt tên cho ai đó có lời nói/hành vi không bình thường, ứng xử lạ lùng trước cuộc sống mà người mình có cả một kho tính từ, hình dung từ quá sức dồi dào, vui, ngộ đến như thế! Tùy theo tình trạng “không bình thường” của người/hành vi được nhắc đến như thế nào/vào cỡ nào, đồng thời tùy theo cách nói là nghiêm túc hay thân tình, thậm chí là thương hại, chê cười hay chế diễu, người mình có thể dễ dàng, thoải mái nói bật ngay cái từ nào đó trong cả kho tính từ, hình dung từ nói trên. Thích là nói cho rôm rả câu chuyện, có ai thèm để ý là cái từ mình vừa chọn có gốc ở địa phương nào, gốc chữ Tây hay chữ Tàu, giới nào hay nói …
Trong cái kho từ ngữ phong phú nêu trên, tôi tâm đắc nhất là từ hâm. Hâm, hay hâm hấp, gốc tiếng Bắc, là những từ khá lâu đời mà một bác nông dân dốt chữ, thỉnh thoảng còn phát âm ngọng, ngụ ở vùng thôn dã đất Thái Bình, hay một vị văn nhân ở giữa Hà Nội, vùng đất “Tràng An văn vật”, đều có thể cùng vô tư sử dụng thường ngày … Hâm? Thử tưởng tưởng một người mẹ ấp bàn tay vào trán đứa con đang ốm, xem nó sốt thế nào, rồi nói “Thằng bé sốt hâm hấp!” thì tình hình cháu bé đã bắt đầu căng. Nhưng tình trạng của một người không nóng sốt gì cả nhưng bị bạn bè rờ trán rồi tuyên bố “Tên này hâm thật rồi!” thì coi chừng, tình hình người này cũng có thể căng không kém!

2.
Vừa qua, tình cờ đám mê xi-nê chúng tôi rất vui thích khi vào đêm 9-2-2014, được xem bộ phim ‘Forrest Gump’ một lần nữa do kênh HBO phát lại.
Chàng Hâm đây rồi! Tôi thích thú nghĩ thế do từ năm 2007, sau lần đầu tiên được xem bộ phim Mỹ danh giá này (4 giải Oscar năm 1994), đám ghiền xi-nê chúng tôi tốn cà phê thuốc lá, bia bọt tán chuyện rất dữ về đủ thứ thuộc về bộ phim, tôi đã được cả bọn tán thành đề nghị “đồng hóa” tếu tính từ hâm (tiếng Việt) với cái họ Gump (tiếng Anh) của anh chàng Forrest, nghĩa là chúng tôi cùng gọi phăng tên nhân vật chính của phim là ‘chàng Hâm’. Thì phát âm “Gump” theo giọng Mỹ và “Hâm” giọng Việt nghe cũng gần gũi rồi, cứ gọi anh chàng Forest là ‘chàng hâm’ cho gọn, nghe cũng đầy ấn tượng nữa. Hơn thế, trong chừng mực nào đó, ý nghĩa của từ dân gian hâm cũng phù hợp với tính cách khác thường của chàng Forrest trong phim.

3.
Theo diễn tiến của bộ phim, chú bé Forrest Gump từ nhỏ đã “có vấn đề”: trí tuệ phát triển không bình thường, chỉ số IQ thấp, đôi chân khập khiễng, yếu ớt. Tuy nhiên, theo ngày tháng trưởng thành, anh vẫn học hành, ra trường, đi lính ở VN, đi biển lưới tôm để kiếm sống…, và yêu cô nàng Jenny. Nhưng anh vẫn bị mọi người xung quanh xem là bất bình thường. Chỉ có điều là, như đã thấy trong phim, không hiểu sao chàng hâm của chúngg ta, vừa ngây ngô vừa thật thà, lại có thể hành động khác người, nhiều lúc lập nên những kỳ tích mà rất hiếm người trên thế gian dám làm và làm được?
Ở đầu bộ phim, khi bị bọn bạn học ức hiếp, chế diễu đôi chân tật nguyền, đột nhiên từ chỗ bước đi còn không vững, Forrest đã vụt chạy. Chầm chậm rồi nhanh hẳn lên, anh chạy nhanh đến mức làm bứt tung cả cặp nẹp sắt hộ trợ đôi chân.
Đến trường đoạn Forrest cứu đồng đội trên chiến trường thì đúng một bài hùng ca bi tráng về tình đồng đội nói riêng và tình người nói chung. Trung đội của Forrest trúng phục kích và pháo kích, thương vong nặng nề nhưng anh vẫn lành lặn do đã co giò chạy thoát (như kỳ tích từ thời thơ ấu) thật nhanh. Vậy mà anh lại nhiều lần chạy vô, chạy ra ở chỗ đơn vị bị phục kích và cứu được nhiều người. Hậu quả của trò bất chấp mạng sống này là Forrest bị thương ở mông, được đưa về hậu phương chữa trị, Tại đây, anh tập chơi bóng bàn và tỏ ra rất có năng khiếu.
Nhờ kỳ tích cứu nhiều đồng đội, Forrest được tổng thống Richard Nixon (đoạn này ghép phim tài liệu) tặng huân chương danh dự. Một cảnh thật khôi hài là khi được ngài tổng thống hỏi bị thương chỗ nào thì chàng hâm lập tức tuột quần, chìa mông ra báo cáo rất “người thực việc thực”.
Rồi sau đó, khả năng chơi bóng bàn bay bướm bằng cả hai tay cũng lần hồi trở thành một kỳ tích của anh lính Forrest, thậm chí anh được đại diện nước Mỹ sang Trung Quốc thi đấu trong một chương trình “ngoại giao bóng bàn”.
Giải ngũ, Forrest bỏ trọn số tiền 24,000 USD từ việc đóng phim quảng cáo vợt bóng bàn mua một chiếc thuyền lưới tôm, đặt tên thuyền là ‘Jenny’, tự làm thuyền trưởng và thuyền phó là trung úy Dan, thương binh cụt cả hai chân, chỉ huy trung đội cũ của Forrest. Sau những chuyến lưới chỉ được vài con tôm và… đồ ve chai, tình cờ vùng biển mà thuyền ‘Jenny’ hoạt động bị cơn bão Carmen tàn phá khủng khiếp. Báo chí đưa tin nóng là tàu bè có mặt trong tâm bão đều bị chìm, duy nhất chỉ còn chiếc ‘Jenny’. Thuyền của Forrest sống sót trong bão tố đã là một kỳ tích, trớ trêu hơn là trong lúc bão dữ, gã Dan điên cuồng đã thách thức số phận “Mày có giỏi thì đến hạ tao đi!” nhưng khi vào được đến bờ, chiếc thuyền tơi tả lại mang theo mẻ tôm trúng đậm, chứa chật hết các khoang. Lần hồi họ đã bắt được rất nhiều tôm và trở nên vô cùng giàu có. Hãng tôm Bubba-Gump đã được thành lập, gồm đến 12 chiếc tàu đánh tôm.
Tiếp theo là Forrest nhận được tin mẹ anh ốm nặng nên trở về quê nhà Greenbow, Alabama gặp mẹ lần cuối. Sau lễ tang, anh quyết định ở lại quê và giao công ty cho Dan quản lý. Lợi nhuận của công ty được đầu tư vào công ty Apple, chia một phần cho gia đình đồng đội tử trận và làm từ thiện. Forrest tự kể: “Tôi đang là tỷ tỷ phú chứ, nhưng giờ đây tôi chỉ thích công việc cắt cỏ miễn phí cho mọi người”. Chàng hâm còn cấp tiền cất một nhà thờ, đồng thời tài trợ cho một bệnh viện nghề cá.
Một buổi sáng, lúc Forrest đang vận hành xe cắt cỏ trước nhà, Jenny – cô gái chàng hâm đã yêu thương bấy lâu – đột nhiên xuất hiện ở cổng…

4.
Trong phim, tình yêu, cách thương yêu của Forrest luôn đứng hàng đầu, tuyệt diệu nhất trong số những kỳ tích này, khác của chàng hâm. Đó là kỳ tích của một trái tim rộng mở vô-điều-kiện.
Jenny, cô gái duy nhất trên đời để mắt đến và yêu thương chàng hâm ngớ ngẩn, hiền lành – cũng nhát gái vì mặc cảm khuyết tật – lại là một cô nàng quậy hết biết! Cô nàng xinh đẹp nhưng sống vô cùng phóng túng, có lẽ có yêu Forrest chút đỉnh nhưng đã bỏ nhà đi bụi đời sau khi bị trường đại học đuổi, rồi hút cần sa, cặp với một gã hippy và đi lang thang khắp nước Mỹ. Có lần Forrest và Jenny tình cờ gặp lại nhau trong một hoàn cảnh rất “trời thần”: cô nàng kiếm sống bằng cách khỏa thân 100%, ngồi ôm đàn hát trong một quán bar. Một anh lính say rượu, chịu không nỗi bèn nhào lên sân khấu giở trò sàm sỡ thì chàng hâm vừa tìm đến quán mà giải cứu cho cô nàng. Forrest đã ngỏ lời yêu Jenny nhưng cô nói chàng hâm “không biết gì về tình yêu”, rồi lại bỏ đi. Vậy mà Forrest vẫn cúc cung một lòng yêu thương và chờ đợi ả ‘chim giang hồ’ ấy.
Như đã nói, Jenny trở về khi cô đã trải qua quá nhiều đắng cay của cuộc sống phiêu bạt. Đối với Forrest, đó là khoảng thời gian thật hạnh phúc. Chàng hâm đã cầu hôn Jenny với câu nói bất hủ: “Anh không thông minh nhưng anh biết tình yêu là gì”. Jenny không nhận lời nhưng cô thú nhận có yêu anh, và họ đã có một đêm tuyệt vời tại nhà Forrest. Sáng hôm sau, Jenny lại ra đi mà không để lại một lời nhắn nào.
Vắng Jenny, Forrest cảm thấy cô đơn. Anh chỉ muốn đóng cửa nhà rồi chạy bộ, lúc đầu trong thị trấn, sau đó xa hơn nữa và ngày càng xa. Rốt cuộc chàng hâm lập kỳ tích mới: chạy bộ xuyên nước Mỹ. Từ ngày hè nắng đổ lửa cho đến đêm đông tuyết giá, tóc tai râu ria dài thậm thượt như người tiền sử, anh lầm lũi chạy trên những xa lộ, băng qua những cánh đồng lúa mạch, thảo nguyên, bờ sông, bãi biển… và “cả những bãi phân chó” – Forrest tự kể. Anh cứ chạy mãi, trở thành một hiện tượng, thậm chí là thần tượng cho nhiều người. Ti-vi thu hình, báo chí phỏng vấn, ảnh của Forrest một lần nữa lại nhảy lên trang bìa của Times, Newsweek… Tưởng anh “chạy vì hòa bình” nên một số người xuống đường, cùng chạy với anh… Đang chạy với một cái “đuôi” người sau lưng, đột nhiên chàng hâm dừng lại, nói ““Tôi mệt quá! Tôi về nhà đây!”. Tính ra anh đã chạy vòng quanh nước Mỹ hết 3 năm 2 tháng 14 ngày 16 giờ.
Bất ngờ Forrest nhận được thư của Jenny hẹn gặp anh tại nhà nàng, ở tận bang Georgia. Trong đồng phục y tá, cô nàng hiện ra như một con người mới, nhưng điều còn đáng kinh ngạc hơn cho Forrest là một chú nhóc trong nhà. “Con anh đó! Em đặt tên con cũng là Forrest”. Một bé trai đẹp đẽ, khỏe mạnh, đáng nói nhất là bé không bị một chút khuyết tật nào về thể chất hay trí tuệ, tức không bị giống như bố.

5.
Ở cuối bộ phim ‘Forresr Gump’, phải nói kỳ tích cuối cùng của chàng hâm chính là anh có được một đứa con lành mạnh, không bị khuyết tật như anh. Báu vật đẹp đẽ này còn là niềm an ủi vô giá, giúp cho chàng hâm nhẹ bớt nỗi đau sâu, nặng là sau khi cùng nhau trở về sống ở quê nhà và tổ chức đám cưới muộn màng, Jenny, vợ anh, đã chết vì một căn bệnh lạ (sau này được hiểu là HIV).
Nhìn chung, sau rất nhiều cảnh khổ ải, bệnh tật, chết chóc, chia lìa, thiên tai…, đoạn kết thiên về motif ‘có hậu’ của phim ‘Forrest Gump’ là phần thưởng xứng đáng với tính cách đặc biệt của nhân vật chính. Dù từ bẩm sinh Forrest đã kém may mắn, bị khiếm khuyết cả về thể chất lẫn trí tuệ, luôn bị mọi người xung quanh coi là bất bình thường, và dù trên đường đời còn bị số phận tiếp tục nghiệt ngã đến đâu chăng nữa, tâm hồn của chàng hâm vẫn một mực rộng mở trong tình yêu với Jenny cũng như trong tình đồng đội, tình bạn bè, tình hàng xóm… Khi chàng hâm của chúng ta quên mình, lao vào nguy hiểm và khó khăn chỉ vì người khác thì những hành động ấy – dù cũng không khỏi bị gọi là bất bình thường – đã là những kỳ tích đầy tính nhân bản, thách đố cả số phận khắc nghiệt của cuộc đời chàng hâm.
Phim: Forrest Gump (1994) – Đạo diễn: Robert Zemeckis – Kịch bản: Eric Roth – Diễn viên: Tom Hanks, Robin Wright Penn, Gary Sinise, Mykelti Williamson, Sally Field, David Brisbin… – Sản xuất: Paramount Pictures (Mỹ).

PHẠM NGA
(Tháng giêng Giáp Ngọ)